अनिर्वाच्यत्वमेव स्यात् ॥। तर्हि सत्त्वेनाङ्गीकृतस्य परमात्मन एवानिर्वाच्यत्वं स्यादित्यर्थः । कुत इत्यत आह परिशिष्यो हीति ॥ ॥। परिशिष्टो ह्यसौ तदा सदसत्प्रतिषेधसामर्थ्यात्सर्वकार्य(प्र)लये ऽवशिष्यस्य खल्वनिर्वाच्यत्वमेवेष्यव्यम् । असौ परमात्मा यस्मात्तदा प्रलयवेलायामलीनतयावशिष्यस्तस्मात्तस्यानिर्वाच्यत्वं भवेदिति । नच वाच्यं यद्यपि प्रलये परमात्मा विद्यत एव । तथापि तम आसीदित्यदिसन्निहितवाक्यात्तमो ऽविद्याख्यं बुद्धिसन्निहितमिति तदुपक्तायां बुद्धौ परिशेषप्रमाणमपि तमस एव अनिर्वाच्यतामाधास्यतीति । आनीदवातमिति वाक्येन ब्रह्मणो ऽपि बुद्धिसन्निधानात् । सत्यं ज्ञानमिति तस्य सत्यत्वावगमादपवाद इति चेन्न । आसीदिति तमसो ऽपि सत्त्वावगमादपवादः स्यात् । सांव्यावहारिकं सत्त्वं तदिति चेत् । ब्रह्मणो ऽपि तथा किन्न स्यात् । किञ्चास्मिन्व्याख्याने तदानीमिति व्यर्थं सदा तमसो ऽनिर्वाच्यत्वात् । अन्यपरं वाक्यमिति चेत् । तथाप्यसन्नासीदिति व्यर्थमेव । प्राप्त्यभावात् । *८,५३७* "न तं विदाथ य इमा जजानान्यद्युष्माकमन्तरं बभूव । नीहारेण प्रावृता जल्प्या चासुतृप उक्थशासश्चरन्ति । त इमे सत्याः कामा अनृता पिधानाऽ; इत्याद्यागमस्तर्ह्यज्ञानस्यानिर्वाच्यत्वे प्रमाणमित्यत आह नचेति ॥ नचान्य आगमस्तत्र ॥। तत्रानिर्वाच्ये ऽर्थे मानमिति शेषः । अन्यानृतशब्दाभ्यामनिर्वचनीयाज्ञानाभिधानात्कथं नेत्यतो ऽनिर्वाच्यत्वं निर्वक्ति सदसदिति ॥ ॥। सदसत्प्रतियोगिनि
anirvācyatvameva syāt ... tarhi sattvenāṅgīkṛtasya paramātmana evānirvācyatvaṃ syādityarthaḥ / kuta ityata āha pariśiṣyo hīti // ... pariśiṣṭo hyasau tadā sadasatpratiṣedhasāmarthyātsarvakārya(pra)laye 'vaśiṣyasya khalvanirvācyatvameveṣyavyam / asau paramātmā yasmāttadā pralayavelāyāmalīnatayāvaśiṣyastasmāttasyānirvācyatvaṃ bhavediti / naca vācyaṃ yadyapi pralaye paramātmā vidyata eva / tathāpi tama āsīdityadisannihitavākyāttamo 'vidyākhyaṃ buddhisannihitamiti tadupaktāyāṃ buddhau pariśeṣapramāṇamapi tamasa eva anirvācyatāmādhāsyatīti / ānīdavātamiti vākyena brahmaṇo 'pi buddhisannidhānāt / satyaṃ jñānamiti tasya satyatvāvagamādapavāda iti cenna / āsīditi tamaso 'pi sattvāvagamādapavādaḥ syāt / sāṃvyāvahārikaṃ sattvaṃ taditi cet / brahmaṇo 'pi tathā kinna syāt / kiñcāsminvyākhyāne tadānīmiti vyarthaṃ sadā tamaso 'nirvācyatvāt / anyaparaṃ vākyamiti cet / tathāpyasannāsīditi vyarthameva / prāptyabhāvāt / *8,537* "na taṃ vidātha ya imā jajānānyadyuṣmākamantaraṃ babhūva / nīhāreṇa prāvṛtā jalpyā cāsutṛpa ukthaśāsaścaranti / ta ime satyāḥ kāmā anṛtā pidhānā'; ityādyāgamastarhyajñānasyānirvācyatve pramāṇamityata āha naceti // nacānya āgamastatra ... tatrānirvācye 'rthe mānamiti śeṣaḥ / anyānṛtaśabdābhyāmanirvacanīyājñānābhidhānātkathaṃ netyato 'nirvācyatvaṃ nirvakti sadasaditi // ... sadasatpratiyogini
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.