यतः सर्वज्ञ एकतां नानुसन्धत्ते ऽतः सा एकता नैवेति सम्बन्धः । एतदुक्तं भवति । यद्यज्ञानादिनिबन्धनो ऽयमनुसन्धानाभावो भवेत् । भवेत्तदा जीवानामेव । तेषामेवाज्ञानादिसम्बन्धित्वात् । परमात्मा त्वनुसन्दध्यादेव । तस्य सर्वज्ञत्वेनाज्ञानाद्यभावात् । नचासावनुसन्धत्ते । यस्मात्क्षरमतीतो ऽहमित्यादिवद्वाक्यैर्भेदानुभवस्यैवावगमात् । तेन निश्चिनुमो ऽनुसन्धानाभावो नाज्ञानादिप्रतिबन्धकनिबन्धनः । किन्त्वैक्याभावनिमित्त एवेति । *९,४१७* ईश्वर एवासाविति चेत् । कस्ततो ऽन्यः परमात्मा प्रमाणाभावात् । किञ्चेश्वरो ऽपि सर्वज्ञ एवेति किमनेनेति । अपि चैक्ये प्रमाणसिद्धे ऽनुसन्धानाभावः प्रतिबन्धकनिबन्धन इति कल्पनोपपद्यते । नच तदस्तीत्युक्तम् । ननु च दुःखादिकं जीवस्य न चैतन्यस्वरूपानुबन्धि । किन्नाम विशिष्याकारगतमेव । तत्कथमीश्वरो ऽनुसन्धीतेति दुःखाद्यननुसन्धाने ऽप्यैक्यं तावदनुसन्दध्यादेवेत्युक्तम् एकतामिति ॥ अत एव"विभेदजनके ऽज्ञाने नाशमात्यन्तिकं गते । आत्मनो ब्रह्मणा भेदमसन्तं कः करिष्यतिऽ; इत्यादिवाक्यान्यथा योज्यानि । विभेदशब्दो हि विरोधवाची । मित्रभेद इति यथा । तथाच जीवस्य परमात्मना विपरीतमतित्वमज्ञाननिबन्धनम् । तदपाये न भवतीत्यर्थः । *९,४१८* परमात्मन ऐक्यानुसन्धानाभावो ऽसिद्धः । यत इदानीमननुसन्दधदपीदमागामिनि काले ऽनुसन्धस्यति । न हि सार्वकालिकमनुसन्धानमैक्यस्य व्यापकमित्याशङ्कते पश्चादिति ॥ पश्चात् स्यादनुसन्धानं चेन् ॥। परमात्मनो जीवैक्यस्येति शेषः । अत्र प्रमाणं नास्तीति स्फुटः परिहारः । गूढाभिसन्धिः परिहारान्तरमाह मिथ्येति ॥ ॥। मिथ्याज्ञानिता भवेत् परमात्मन इति शेषः । सर्वज्ञो हि यदीदानीं जीवैक्यं नानुसन्धत्ते तदा तदसदेव स्यात्सप्तमरसादिवत् । तथाचागामिनि काले तदनुसन्धास्यति चेन्मिथ्याज्ञानी प्रसज्येतेत्यभिसन्धिः । नन्वविद्यमानं विद्यमानतयानुसन्दधानो मिथ्याज्ञानी भवति । न चैक्यमविद्यमानम् । तत्कथं परमात्मनो मिथ्याज्ञानित्वमित्यविदिताभिसन्धेराशङ्कामभिसन्धिमुद्धाटयन्परिहरति विद्यमानेति ॥ विद्यमानानुसन्धानं न चेदज्ञत्वमापतेत्
yataḥ sarvajña ekatāṃ nānusandhatte 'taḥ sā ekatā naiveti sambandhaḥ / etaduktaṃ bhavati / yadyajñānādinibandhano 'yamanusandhānābhāvo bhavet / bhavettadā jīvānāmeva / teṣāmevājñānādisambandhitvāt / paramātmā tvanusandadhyādeva / tasya sarvajñatvenājñānādyabhāvāt / nacāsāvanusandhatte / yasmātkṣaramatīto 'hamityādivadvākyairbhedānubhavasyaivāvagamāt / tena niścinumo 'nusandhānābhāvo nājñānādipratibandhakanibandhanaḥ / kintvaikyābhāvanimitta eveti / *9,417* īśvara evāsāviti cet / kastato 'nyaḥ paramātmā pramāṇābhāvāt / kiñceśvaro 'pi sarvajña eveti kimaneneti / api caikye pramāṇasiddhe 'nusandhānābhāvaḥ pratibandhakanibandhana iti kalpanopapadyate / naca tadastītyuktam / nanu ca duḥkhādikaṃ jīvasya na caitanyasvarūpānubandhi / kinnāma viśiṣyākāragatameva / tatkathamīśvaro 'nusandhīteti duḥkhādyananusandhāne 'pyaikyaṃ tāvadanusandadhyādevetyuktam ekatāmiti // ata eva"vibhedajanake 'jñāne nāśamātyantikaṃ gate / ātmano brahmaṇā bhedamasantaṃ kaḥ kariṣyati'; ityādivākyānyathā yojyāni / vibhedaśabdo hi virodhavācī / mitrabheda iti yathā / tathāca jīvasya paramātmanā viparītamatitvamajñānanibandhanam / tadapāye na bhavatītyarthaḥ / *9,418* paramātmana aikyānusandhānābhāvo 'siddhaḥ / yata idānīmananusandadhadapīdamāgāmini kāle 'nusandhasyati / na hi sārvakālikamanusandhānamaikyasya vyāpakamityāśaṅkate paścāditi // paścāt syādanusandhānaṃ cen ... paramātmano jīvaikyasyeti śeṣaḥ / atra pramāṇaṃ nāstīti sphuṭaḥ parihāraḥ / gūḍhābhisandhiḥ parihārāntaramāha mithyeti // ... mithyājñānitā bhavet paramātmana iti śeṣaḥ / sarvajño hi yadīdānīṃ jīvaikyaṃ nānusandhatte tadā tadasadeva syātsaptamarasādivat / tathācāgāmini kāle tadanusandhāsyati cenmithyājñānī prasajyetetyabhisandhiḥ / nanvavidyamānaṃ vidyamānatayānusandadhāno mithyājñānī bhavati / na caikyamavidyamānam / tatkathaṃ paramātmano mithyājñānitvamityaviditābhisandherāśaṅkāmabhisandhimuddhāṭayanpariharati vidyamāneti // vidyamānānusandhānaṃ na cedajñatvamāpatet
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.