अत्र कर्मादिग्रहणमुपलक्षणम् । जिज्ञासितानां पदार्थानामित्यर्थः । अन्योन्यसंसृष्टानामिति शेषः । पूर्तावभिधाने सति पदैरिति शेषः । अन्वयो भवेत्प्रतिपादनीय इति शेषः । एतदुक्तं भवति । स्फोटमन्वयस्य प्रतिपादकं वदता तत्सद्भावे प्रमाणं वाच्यम् । अन्वयप्रतीत्यन्यथानुपपत्तिरिति चेन्न । पदानामेव संसृष्टार्थप्रतिपादकत्वसम्भवात् । नच तदतिरिक्तो ऽन्वयो नामास्ति प्रतिपादनीयो यदर्थं स्फोटान्वेषणमिति । एवमनङ्गीकारे बाधकमाह अपूर्तिरिति ॥ अपूर्तिश्चेत् पदैरुक्तैः किं नृशृङ्गेण पूर्यते अन्वयस्यापूर्तिरनभिधानम् । उक्तैरिति पदानां प्रमितत्वमभिप्रैति । नृशृङ्गेण स्फोटेनेति तस्याप्रामाणिकत्वम् । नृशृङ्गतुल्येनेति पूर्यते ऽभिधीयते ऽन्वय इति शेषः । इदमुक्तं भवति । पदवादिनः कल्पनालाघवं प्रमितानां पदानामन्वितार्(था)भिधानस्य कल्पनात् । स्फोटवादिनस्तु गौरवम् । यतो निष्प्रमाणकः स्फोटस्तस्यान्वयप्रतिपादकत्वं चेति द्वयं कल्पनीयमिति । *९,५२०* अस्तु तर्हि नवीनाभिहितान्वयपक्षः । यदि हि पदानि पदार्थान्प्रतिपाद्यैव निवर्तन्ते पदार्था एवान्वयं बोधयन्तीति मतं तदा स्यादेवोक्तदोषः । नचैवम् । किन्तु पदान्येव पदार्थप्रतिपादनावान्तरव्यापाराण्यन्वयं बोधयन्तीति । मैवम् । तथा सति पदानां विरम्यव्यापारप्रसङ्गात् । ततः को दोष इत्यत आह व्यापारश्चेदिति ॥ व्यापारश्चेत् पुनस्तेषामनुक्तावपि किं न सः
atra karmādigrahaṇamupalakṣaṇam / jijñāsitānāṃ padārthānāmityarthaḥ / anyonyasaṃsṛṣṭānāmiti śeṣaḥ / pūrtāvabhidhāne sati padairiti śeṣaḥ / anvayo bhavetpratipādanīya iti śeṣaḥ / etaduktaṃ bhavati / sphoṭamanvayasya pratipādakaṃ vadatā tatsadbhāve pramāṇaṃ vācyam / anvayapratītyanyathānupapattiriti cenna / padānāmeva saṃsṛṣṭārthapratipādakatvasambhavāt / naca tadatirikto 'nvayo nāmāsti pratipādanīyo yadarthaṃ sphoṭānveṣaṇamiti / evamanaṅgīkāre bādhakamāha apūrtiriti // apūrtiścet padairuktaiḥ kiṃ nṛśṛṅgeṇa pūryate anvayasyāpūrtiranabhidhānam / uktairiti padānāṃ pramitatvamabhipraiti / nṛśṛṅgeṇa sphoṭeneti tasyāprāmāṇikatvam / nṛśṛṅgatulyeneti pūryate 'bhidhīyate 'nvaya iti śeṣaḥ / idamuktaṃ bhavati / padavādinaḥ kalpanālāghavaṃ pramitānāṃ padānāmanvitār(thā)bhidhānasya kalpanāt / sphoṭavādinastu gauravam / yato niṣpramāṇakaḥ sphoṭastasyānvayapratipādakatvaṃ ceti dvayaṃ kalpanīyamiti / *9,520* astu tarhi navīnābhihitānvayapakṣaḥ / yadi hi padāni padārthānpratipādyaiva nivartante padārthā evānvayaṃ bodhayantīti mataṃ tadā syādevoktadoṣaḥ / nacaivam / kintu padānyeva padārthapratipādanāvāntaravyāpārāṇyanvayaṃ bodhayantīti / maivam / tathā sati padānāṃ viramyavyāpāraprasaṅgāt / tataḥ ko doṣa ityata āha vyāpāraścediti // vyāpāraścet punasteṣāmanuktāvapi kiṃ na saḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.