तत्र भोजनत्वादौ साधने साध्येष्यसाधनत्वव्यभिचारः स्फुट एव । क्वचिदनिष्यसाधनत्वस्याप्युपलम्भात् । किन्त्वपथ्यत्वाद्युपाधिनिबन्धन एव । नच पथ्यत्वादिविशिष्यमेव भोजनत्वादिकं साधनमिति वाच्यम् । तस्य प्रवृत्त्युत्तरकाले, फलानुमेयस्य प्रागसिद्धेः । न खलु फलमूलादीनां विषपत्रिकाद्यनुपहतत्वमस्मदादिभिरवधारयितुं शक्यते । तस्मान्निरुपाधिक एव व्यभिचारो ऽसाधनत्वहेतुरिति । तदेवं प्रमाणबाधस्य दूषणत्वे प्रकारसम्भवान्नासदाश्रयत्वस्यादूषणत्वे तत्प्रतिबन्दी युक्तेति । *९,९८फ़्।* एवमसदाश्रयत्वस्य हेतुदूषणत्वं निराकृत्य व्यधिकरणत्वस्यापि तन्निराकुर्वाणो यदि व्यधिकरणो ऽपि हेतुः स्यात्तदाऽत्मा(ऽनि)नित्यः काकस्य कार्ष्यादित्ययमपि हेतुः स्यादित्यतिप्रसङ्गाद्वा व्यधिकरणत्वस्य हेतुदूषणत्वमङ्गीकतर्व्यम् व्याप्त्यभावाद्वा पक्षधर्मताभावाद्वेति विकल्पं मनसि निधायाद्यं निराचष्टे व्याप्तत्व इति ॥ *९,९९* व्याप्तत्वे व्याश्रयत्वं तु कथमेव हि दूषणम् एवमप्रयोगे व्यधिकरणत्वं सावकाशमिति चेन्न । तथा सत्यसिद्धेरुक्तिदोषत्वाभावप्रसङ्गात् । नचोक्तिदोषत्वमपि । व्यधिकरणतयोक्तेरपि साध्यसिद्धयङ्गत्वानुभवात् । एवमेव हि लौकिकानामुक्तयः । परीक्षका अपि हि"तत्प्रामाण्यमपातप्रामाण्यात्ऽ; इत्यादि प्रयुज्यते । तदिदमुक्तम् इति व्यधिकरणतया उक्ते ऽप्येतद्वाक्यं, साधनं साध्यसिध्यङ्गं नो किं भवत्येवेति । *९,१०५* किञ्च कालादिकमादाय प्रयोगविपरिणामः कार्य इत्यत्र (किं) नैयायिकादिसमयो नियामकः, किंवा(त्र)प्रमाणमस्ति । आद्यं दूषयति न हीति ॥ ॥। न ह्याज्ञैवात्र साधका
tatra bhojanatvādau sādhane sādhyeṣyasādhanatvavyabhicāraḥ sphuṭa eva / kvacidaniṣyasādhanatvasyāpyupalambhāt / kintvapathyatvādyupādhinibandhana eva / naca pathyatvādiviśiṣyameva bhojanatvādikaṃ sādhanamiti vācyam / tasya pravṛttyuttarakāle, phalānumeyasya prāgasiddheḥ / na khalu phalamūlādīnāṃ viṣapatrikādyanupahatatvamasmadādibhiravadhārayituṃ śakyate / tasmānnirupādhika eva vyabhicāro 'sādhanatvaheturiti / tadevaṃ pramāṇabādhasya dūṣaṇatve prakārasambhavānnāsadāśrayatvasyādūṣaṇatve tatpratibandī yukteti / *9,98f.* evamasadāśrayatvasya hetudūṣaṇatvaṃ nirākṛtya vyadhikaraṇatvasyāpi tannirākurvāṇo yadi vyadhikaraṇo 'pi hetuḥ syāttadā'tmā('ni)nityaḥ kākasya kārṣyādityayamapi hetuḥ syādityatiprasaṅgādvā vyadhikaraṇatvasya hetudūṣaṇatvamaṅgīkatarvyam vyāptyabhāvādvā pakṣadharmatābhāvādveti vikalpaṃ manasi nidhāyādyaṃ nirācaṣṭe vyāptatva iti // *9,99* vyāptatve vyāśrayatvaṃ tu kathameva hi dūṣaṇam evamaprayoge vyadhikaraṇatvaṃ sāvakāśamiti cenna / tathā satyasiddheruktidoṣatvābhāvaprasaṅgāt / nacoktidoṣatvamapi / vyadhikaraṇatayokterapi sādhyasiddhayaṅgatvānubhavāt / evameva hi laukikānāmuktayaḥ / parīkṣakā api hi"tatprāmāṇyamapātaprāmāṇyāt'; ityādi prayujyate / tadidamuktam iti vyadhikaraṇatayā ukte 'pyetadvākyaṃ, sādhanaṃ sādhyasidhyaṅgaṃ no kiṃ bhavatyeveti / *9,105* kiñca kālādikamādāya prayogavipariṇāmaḥ kārya ityatra (kiṃ) naiyāyikādisamayo niyāmakaḥ, kiṃvā(tra)pramāṇamasti / ādyaṃ dūṣayati na hīti // ... na hyājñaivātra sādhakā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.