साध्याप्रसिद्धया यत्र पक्षधर्मत्वासिद्धिरुच्यते(हेतौ) तत्र व्याप्त्यादीतराङ्गसाकल्यमस्ति न वा । न चेत्तत एवानुमानं दुष्यं किं साध्यविशेषणाप्रसिद्धया । यदि व्याप्त्यादिकं विद्यते तदासिद्धसाधने को दोषः । न को ऽपि । अयमभिसन्धिः । हेतोर्हि पक्षधर्मत्वासिद्धिस्तदा स्यात् । यदि धर्मी वा हेतोस्तद्धर्मत्वं वा न स्यात् । सन्देहाभावेन पक्षधर्मत्वासिद्धिस्तदा स्यात् । यदि धर्मी वा हेतोस्तद्धर्मत्वं वा न स्यात् । सन्देहाभावेन पक्षत्वानुपपत्त्या पक्षधर्म(त्व)ताभावे तु स्वार्थानुमानविशेषविलोपः स्यात् । यदा हि यो धूमवानसावग्निमानिति गृहीतव्याप्तिको गिरिशेखरे धूमं पश्यन्व्याप्तिं स्मरति । तदोत्पद्यत एवास्यानुमितिः । नच तस्याग्निसन्देहो ऽस्ति । यदा चाप्तवचनाद्विनिश्चितपर्वताग्निसम्बन्धः पर्वतं प्रत्यासीदन्धूममवलोकयति । तदापि तस्य विना सन्देहेनाग्न्यनुमितिर्भवत्येव । नहि सामग्री बुद्धिमती । येन यन्मया कर्तव्यं तदन्येन कृतमिति पर्यालोच्योदासीत । नापि छिन्ने छिदाया इव परिच्छिन्ने परिच्छेदान्तरोत्पादो ऽयुक्तः(वक्तुं न शक्यः) । नापि परार्थानुमाने सन्देहनियमः । विपर्यस्तस्यापि प्रतिवादित्वोपपत्तेः । अत एव सिद्धसाधको ऽसङ्गत एव नाश्रयासिद्ध इत्युक्तम् । किञ्च विदिततत्त्वो ऽपि यदा परपरीक्षार्थं (द्यर्थे) तत्र प्रमाणं पृच्छति । तदा प्रयुक्तमनुमानममानं स्यात् । सन्देहाभावात् । तस्मात्सन्दिग्धसाध्यः पक्ष इत्याद्याः प्राचां वाचः सम्भावनाभिप्रायाः । परमार्थतस्त्वनुमितिविषय एव पक्षः । अतः सन्देहाभावे पक्षत्वानुपपत्त्यभावान्नाप्रसिद्धसाधने पक्षधर्मत्वासिद्धिरूपो दोष इति । *९,११७* तृतीयं निराकरोति व्याप्तिश्चेति ॥ व्याप्तिश्च व्यतिरेकेण तत्र तैश्चैव गम्यते
sādhyāprasiddhayā yatra pakṣadharmatvāsiddhirucyate(hetau) tatra vyāptyādītarāṅgasākalyamasti na vā / na cettata evānumānaṃ duṣyaṃ kiṃ sādhyaviśeṣaṇāprasiddhayā / yadi vyāptyādikaṃ vidyate tadāsiddhasādhane ko doṣaḥ / na ko 'pi / ayamabhisandhiḥ / hetorhi pakṣadharmatvāsiddhistadā syāt / yadi dharmī vā hetostaddharmatvaṃ vā na syāt / sandehābhāvena pakṣadharmatvāsiddhistadā syāt / yadi dharmī vā hetostaddharmatvaṃ vā na syāt / sandehābhāvena pakṣatvānupapattyā pakṣadharma(tva)tābhāve tu svārthānumānaviśeṣavilopaḥ syāt / yadā hi yo dhūmavānasāvagnimāniti gṛhītavyāptiko giriśekhare dhūmaṃ paśyanvyāptiṃ smarati / tadotpadyata evāsyānumitiḥ / naca tasyāgnisandeho 'sti / yadā cāptavacanādviniścitaparvatāgnisambandhaḥ parvataṃ pratyāsīdandhūmamavalokayati / tadāpi tasya vinā sandehenāgnyanumitirbhavatyeva / nahi sāmagrī buddhimatī / yena yanmayā kartavyaṃ tadanyena kṛtamiti paryālocyodāsīta / nāpi chinne chidāyā iva paricchinne paricchedāntarotpādo 'yuktaḥ(vaktuṃ na śakyaḥ) / nāpi parārthānumāne sandehaniyamaḥ / viparyastasyāpi prativāditvopapatteḥ / ata eva siddhasādhako 'saṅgata eva nāśrayāsiddha ityuktam / kiñca viditatattvo 'pi yadā paraparīkṣārthaṃ (dyarthe) tatra pramāṇaṃ pṛcchati / tadā prayuktamanumānamamānaṃ syāt / sandehābhāvāt / tasmātsandigdhasādhyaḥ pakṣa ityādyāḥ prācāṃ vācaḥ sambhāvanābhiprāyāḥ / paramārthatastvanumitiviṣaya eva pakṣaḥ / ataḥ sandehābhāve pakṣatvānupapattyabhāvānnāprasiddhasādhane pakṣadharmatvāsiddhirūpo doṣa iti / *9,117* tṛtīyaṃ nirākaroti vyāptiśceti // vyāptiśca vyatirekeṇa tatra taiścaiva gamyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.