परमाणुकारकतां कार्याणामभ्युपगच्छता वैशेषिकादिना परमाणुसद्भावः साध्यते । तथा प्रधानोपादानतां वदता साङ्खयेन प्रधानसद्भावः । एवमन्यदपि समवायादिकं तदङ्गीकारिभिः समर्थ्यते । तत्र पृच्छामः । यः परमाण्वादिकमभ्युपैति तं प्रति तत्सद्भावः साध्यते, उत न सन्ति परमाणव इति तदभावमभ्युपगच्छन्तं प्रति । नाद्यः । सिद्धस्य साधनायोगात् । द्वितीये त्वबुद्धयारूढस्य परमाण्वादेः साधनाय कथं वादिनः प्रयत्नः कथं च तदभावं परो मन्येत । प्रतियोगिनो ऽविदितत्वात् । अथ मन्यसे कणादाद्युपदेशेन, सामान्यतो दृष्टस्वार्थानुमानेन वा स्वयमवगतं परमाण्वादिकं वादिना शक्यत एव साधयितुम् । वादिवाक्येन च प्रतियोगिनः परमाण्वादेरवगमे तदभावा(नुम)भिमतिः प्रतिवादिनो युक्तैव । नहि प्रमाणेनैव प्रतियोगी ज्ञातव्य इति नियमो ऽस्ति शशविषाणाद्यभावप्रतीत्यानुपपत्तिप्रसङ्गादिति । यद्येवमत्यन्ताप्रसिद्धस्यापि परमाण्वादेरनुभवमार्गमनतिक्रम्य साधनमिष्यते । तदैतद्वयतिरेकिसाध्यसाधनमप्यनुभवानुसारेणैव कुतो नाङ्गीकार्यम् । तथाहि । प्रत्यक्षेणोपदेशेन वासाधार(णध)णौ धर्मावेकत्रोपलब्धवतस्ततो ऽन्यत्र सवर्त्रापि तदभावोपलम्भसम्भवे व्यतिरेकव्याप्तिग्रहस्तावद्वादिनः सुकर एव । प्रतिवादिनो ऽपि वादिवाक्यावगतप्रतियोगिनस्तदभावावगमसम्भवात् । व्यतिरेकव्याप्तिग्रहः सम्भवत्येव । तथाच प्रागुक्तरीत्यान्वयसमर्थनेन अप्रसिद्धसाध्यसाधने सम्भवति किमेताभिः क्लिष्यकल्पनाभिः । एवंच न प्रतिज्ञावाक्यस्याविदितपदार्थकत्वप्रसङ्गः । वादिना तदर्थस्य व्युत्पादितत्वा(द्यत्वा)दिति । *९,१३३* उपसंहरति यत्रेति ॥ यत्र नातिप्रसङ्गो ऽस्ति मानं नच विपर्यते । क्लिष्टकल्पनयैवात्र साध्यमित्यतिदुर्वचः
paramāṇukārakatāṃ kāryāṇāmabhyupagacchatā vaiśeṣikādinā paramāṇusadbhāvaḥ sādhyate / tathā pradhānopādānatāṃ vadatā sāṅkhayena pradhānasadbhāvaḥ / evamanyadapi samavāyādikaṃ tadaṅgīkāribhiḥ samarthyate / tatra pṛcchāmaḥ / yaḥ paramāṇvādikamabhyupaiti taṃ prati tatsadbhāvaḥ sādhyate, uta na santi paramāṇava iti tadabhāvamabhyupagacchantaṃ prati / nādyaḥ / siddhasya sādhanāyogāt / dvitīye tvabuddhayārūḍhasya paramāṇvādeḥ sādhanāya kathaṃ vādinaḥ prayatnaḥ kathaṃ ca tadabhāvaṃ paro manyeta / pratiyogino 'viditatvāt / atha manyase kaṇādādyupadeśena, sāmānyato dṛṣṭasvārthānumānena vā svayamavagataṃ paramāṇvādikaṃ vādinā śakyata eva sādhayitum / vādivākyena ca pratiyoginaḥ paramāṇvāderavagame tadabhāvā(numa)bhimatiḥ prativādino yuktaiva / nahi pramāṇenaiva pratiyogī jñātavya iti niyamo 'sti śaśaviṣāṇādyabhāvapratītyānupapattiprasaṅgāditi / yadyevamatyantāprasiddhasyāpi paramāṇvāderanubhavamārgamanatikramya sādhanamiṣyate / tadaitadvayatirekisādhyasādhanamapyanubhavānusāreṇaiva kuto nāṅgīkāryam / tathāhi / pratyakṣeṇopadeśena vāsādhāra(ṇadha)ṇau dharmāvekatropalabdhavatastato 'nyatra savartrāpi tadabhāvopalambhasambhave vyatirekavyāptigrahastāvadvādinaḥ sukara eva / prativādino 'pi vādivākyāvagatapratiyoginastadabhāvāvagamasambhavāt / vyatirekavyāptigrahaḥ sambhavatyeva / tathāca prāguktarītyānvayasamarthanena aprasiddhasādhyasādhane sambhavati kimetābhiḥ kliṣyakalpanābhiḥ / evaṃca na pratijñāvākyasyāviditapadārthakatvaprasaṅgaḥ / vādinā tadarthasya vyutpāditatvā(dyatvā)diti / *9,133* upasaṃharati yatreti // yatra nātiprasaṅgo 'sti mānaṃ naca viparyate / kliṣṭakalpanayaivātra sādhyamityatidurvacaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.