Library·Nyāyasudhā a subcommentary on Mādhva's Anuvyākhāna, a commentary on Bādarāyaṇa's Brahmasūtra, integrated version·3·3.2·3.2.44

Nyāyasudhā a subcommentary on Mādhva's Anuvyākhāna, a commentary on Bādarāyaṇa's Brahmasūtra, integrated version 3.2.44

NMABB 3.2.44

यतस्तस्मात्सत्तैवमिति सम्बन्धः । ननु देशकालगेति को ऽर्थः । देशकालसम्बद्धेति वा देशकालजन्येति वा । नाद्यः । तावता परापेक्षासिद्धेः । नहि गगनं घटेन संयुक्तमित्येतावता तदपेक्षम् । न द्वितीयः । अनादिनित्यत्वादिति चेदेवं तर्हि सावर्ज्ञादेरपि नान्यापे(क्षा)क्षता । नहि सर्वेण सह विषयविषयिभावमात्रेण सर्वापेक्षत्वं सौरप्रकाशस्यापि घटापेक्षताप्रसङ्गात् । न(हि स) च सर्वेण जन्यत्वम् । नित्यसिद्धत्वात् । *९,२१७* ननूत्पत्तौ सार्वज्ञादेः सर्वासापेक्षताभावे ऽपि ज्ञप्तौ सास्त्येव । विदित एव सर्वस्मिन्सार्वज्ञादि विज्ञायते नाविदित इति । एवं तर्हि सत्तापि मा भूदुत्पत्तौ परापेक्षा । ज्ञप्तौ तु भवत्येवेत्याह देशेति ॥ देशकालानपेक्षा हि न सत्ता क्वापि दृश्यते देशकालानपेक्षा देशकालप्रतीत्यनपेक्षा । देशकालप्रतीत्यपेक्षैव दृश्यत इत्यन्वयो ऽपि द्रष्टव्यः । यदि कश्चिद्वैयात्यात्क्वचिद्देशकालप्रतीत्यनपेक्षापि सत्ता दृश्यत इति ब्रूयात्तदा व्याघातः स्यात् । देशकालव्यतिरेकेण (क्वचित्सत्ताश) किंशब्दार्थानिर्वचनात् । सत्ताप्रतीताववर्जनीयतया देशकालौ दृश्येते न तु तदपेक्षेति चेन्न । अभूद्भवति भविष्यतीत्यादिप्रतीतिमवधूय सत्ताया अप्रतिभासात् । नियतविशिष्यप्रतीतिके ऽ(तदन)नपेक्षायां न कुत्राप्यपेक्षा स्यात् । तदिदमुक्तम् क्वापीति ॥ *९,२१८* न केवलं ब्राह्मणो निर्धमर्कत्वे मीमांसाविषयत्वानुपपत्तिः किन्नाम शास्त्रयोनित्वादित्युक्तं शास्त्रविषयत्वमप्यनुपपन्नं स्यादित्याह सर्वेति ॥ सर्वधर्मोज्ज्ञितस्यास्य किं शास्त्रेणाधिगम्यते

yatastasmātsattaivamiti sambandhaḥ / nanu deśakālageti ko 'rthaḥ / deśakālasambaddheti vā deśakālajanyeti vā / nādyaḥ / tāvatā parāpekṣāsiddheḥ / nahi gaganaṃ ghaṭena saṃyuktamityetāvatā tadapekṣam / na dvitīyaḥ / anādinityatvāditi cedevaṃ tarhi sāvarjñāderapi nānyāpe(kṣā)kṣatā / nahi sarveṇa saha viṣayaviṣayibhāvamātreṇa sarvāpekṣatvaṃ sauraprakāśasyāpi ghaṭāpekṣatāprasaṅgāt / na(hi sa) ca sarveṇa janyatvam / nityasiddhatvāt / *9,217* nanūtpattau sārvajñādeḥ sarvāsāpekṣatābhāve 'pi jñaptau sāstyeva / vidita eva sarvasminsārvajñādi vijñāyate nāvidita iti / evaṃ tarhi sattāpi mā bhūdutpattau parāpekṣā / jñaptau tu bhavatyevetyāha deśeti // deśakālānapekṣā hi na sattā kvāpi dṛśyate deśakālānapekṣā deśakālapratītyanapekṣā / deśakālapratītyapekṣaiva dṛśyata ityanvayo 'pi draṣṭavyaḥ / yadi kaścidvaiyātyātkvaciddeśakālapratītyanapekṣāpi sattā dṛśyata iti brūyāttadā vyāghātaḥ syāt / deśakālavyatirekeṇa (kvacitsattāśa) kiṃśabdārthānirvacanāt / sattāpratītāvavarjanīyatayā deśakālau dṛśyete na tu tadapekṣeti cenna / abhūdbhavati bhaviṣyatītyādipratītimavadhūya sattāyā apratibhāsāt / niyataviśiṣyapratītike '(tadana)napekṣāyāṃ na kutrāpyapekṣā syāt / tadidamuktam kvāpīti // *9,218* na kevalaṃ brāhmaṇo nirdhamarkatve mīmāṃsāviṣayatvānupapattiḥ kinnāma śāstrayonitvādityuktaṃ śāstraviṣayatvamapyanupapannaṃ syādityāha sarveti // sarvadharmojjñitasyāsya kiṃ śāstreṇādhigamyate

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/NMABB/3.2.44

Cite as: Nyāyasudhā a subcommentary on Mādhva's Anuvyākhāna, a commentary on Bādarāyaṇa's Brahmasūtra, integrated version 3.2.44, in HREEM (hreem.cc/library/NMABB/3.2.44), after GRETIL.

Edition, numbering and licence

GRETIL tei/sa_jayatIrtha-nyAyasudhA.xml —

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text