अमुक्तत्वं ॥। सत्त्वपक्षात्पक्षान्तरे । यदि मुक्तिरसती स्यात्तदाऽत्मनो ऽमुक्तत्वं स्यात् । विषाणासत्त्वे शशो ह्यविषाणी दृष्टः । तथाच कुत उक्तलक्षणत्वम् । अथ मतम् । न मुक्तिः सती नाप्यसती किन्त्वनिर्वचनीयेति । तदाप्यमुक्ततैव(दप्ययुक्तमेव) । संसारे ऽप्यनिर्वचनीयेनैव हि द्वितीयेन सद्द्वितीयत्वम् । तदुत्तरमपि तच्चेत्स्यात्कथममुक्तत्वं न भवेत् । एतेन पञ्चमप्रकारतापि निरस्ता । अनिर्वचनीयतापरिहारात् । नहि चतुर्थप्रकारतावस्थितिरनिर्वचनीयत्वम् । तथा सति निर्वचनीयतापत्तेः । अनिर्वचनीयाविद्यानिवृत्तिः कथमनिर्वचनीया स्यादिति चेत् । घटप्रध्वंसो यथा तथेति जानीथाः । तदेतत्सङ्ग्रहायातो ऽन्यथेत्युक्तम् । अन्यथासती चेदित्यवक्ष्यत् । *९,२६१* एवमेव मुक्तेरद्वितीयब्रह्मावस्थानरूपतानिरासाय काले ऽपि विकल्प्य दोषो ऽभिधातव्य इत्याह तथा काल इति ॥ ॥। तथा काले ॥। ननु च मोक्षदशायां कालो ऽस्ति न वेति विकल्प्य"अस्ति चेद्द्वैतापत्तिःऽ; इति दूषणं चास्तु । "अतो ऽन्यथामुक्तत्वम्ऽ; इति कथमतिदेश इत्यत आह कालाधीना हीति ॥ ॥। कालाधीना हि मुक्तता कालाधीना नियमेन कालाधिकरणा । यद्वस्तु तत्कालसम्बन्ध्येवेति व्याप्तेरिति हि शब्दार्थः । न केवलमनुमानसिद्धो मुक्तेः कालाधिकरणतानियमः किन्तु"तदा विद्वान्ऽ"दृष्ट्वैव तं मुच्यतेऽ; इत्यागमसिद्धो ऽपीत्याह काल एवेति ॥ काल एवागमो ऽप्याह मुक्तिं ॥। किन्ततो यद्येवमधिकरणेन कालेन व्याप्ता मुक्तिरित्यत आह कालेति ॥ ॥। कालनिवर्तने । मुक्तेरपि निवृत्तिः स्यात् ॥। कालासत्त्वे मुक्तेरप्यसत्त्वं स्यात् । व्यापकनिवृत्तौ व्याप्यनिवृत्तेरावश्यकत्वात् । तथा चातिदेशो युक्त इति । एतदुक्तं भवति । यदि मोक्षः कालसम्बन्धी न स्यात्तदा शशृङ्गादिवदसत्त्वापत्तिः इति । ननु च"न मुमुक्षुर्न वै मुक्त इत्येषा परमार्थताऽ; इति मुक्तेरसत्त्वस्येष्टत्वान्नेयमनिष्यापत्तिरित्यत आह संसारित्वमिति ॥ ॥। संसारित्वमतो भवेत्
amuktatvaṃ ... sattvapakṣātpakṣāntare / yadi muktirasatī syāttadā'tmano 'muktatvaṃ syāt / viṣāṇāsattve śaśo hyaviṣāṇī dṛṣṭaḥ / tathāca kuta uktalakṣaṇatvam / atha matam / na muktiḥ satī nāpyasatī kintvanirvacanīyeti / tadāpyamuktataiva(dapyayuktameva) / saṃsāre 'pyanirvacanīyenaiva hi dvitīyena saddvitīyatvam / taduttaramapi taccetsyātkathamamuktatvaṃ na bhavet / etena pañcamaprakāratāpi nirastā / anirvacanīyatāparihārāt / nahi caturthaprakāratāvasthitiranirvacanīyatvam / tathā sati nirvacanīyatāpatteḥ / anirvacanīyāvidyānivṛttiḥ kathamanirvacanīyā syāditi cet / ghaṭapradhvaṃso yathā tatheti jānīthāḥ / tadetatsaṅgrahāyāto 'nyathetyuktam / anyathāsatī cedityavakṣyat / *9,261* evameva mukteradvitīyabrahmāvasthānarūpatānirāsāya kāle 'pi vikalpya doṣo 'bhidhātavya ityāha tathā kāla iti // ... tathā kāle ... nanu ca mokṣadaśāyāṃ kālo 'sti na veti vikalpya"asti ceddvaitāpattiḥ'; iti dūṣaṇaṃ cāstu / "ato 'nyathāmuktatvam'; iti kathamatideśa ityata āha kālādhīnā hīti // ... kālādhīnā hi muktatā kālādhīnā niyamena kālādhikaraṇā / yadvastu tatkālasambandhyeveti vyāpteriti hi śabdārthaḥ / na kevalamanumānasiddho mukteḥ kālādhikaraṇatāniyamaḥ kintu"tadā vidvān'"dṛṣṭvaiva taṃ mucyate'; ityāgamasiddho 'pītyāha kāla eveti // kāla evāgamo 'pyāha muktiṃ ... kintato yadyevamadhikaraṇena kālena vyāptā muktirityata āha kāleti // ... kālanivartane / mukterapi nivṛttiḥ syāt ... kālāsattve mukterapyasattvaṃ syāt / vyāpakanivṛttau vyāpyanivṛtterāvaśyakatvāt / tathā cātideśo yukta iti / etaduktaṃ bhavati / yadi mokṣaḥ kālasambandhī na syāttadā śaśṛṅgādivadasattvāpattiḥ iti / nanu ca"na mumukṣurna vai mukta ityeṣā paramārthatā'; iti mukterasattvasyeṣṭatvānneyamaniṣyāpattirityata āha saṃsāritvamiti // ... saṃsāritvamato bhavet
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.