चैतन्यस्य सतो बन्धाभावलक्षणे मोक्षे ऽसति देवदत्तवन्मुक्ताभिमतस्यापि संसारित्वं भवेत् । बन्ध(स्य)मिथ्यात्वात्संसारो मुक्तिश्च न स्त एवेति चेन्नानङ्गीकृतत्वमेवानिष्टत्वं किन्त्वप्रामाणिकत्वादिकम् । नच बन्धमिथ्यात्वं प्रामाणिकमित्युक्तं प्राक् । *९,२६३फ़्।* तदेवमागमादितः प्रत्यक्षस्य दौर्बल्यं निराकुर्वता तन्मिषेण प्राबल्यं च व्युत्पादितम् । साक्षिप्रत्यक्षस्यागमादिप्रामाण्यग्राहकत्वेनोपजीव्यतायास्तदितरस्य साक्षिनिश्चितप्रमाण(प्रामाण्य)तायाश्च सूचितत्वात् । ततस्तद्विरुद्धस्यागमादेरेवाप्रामाण्यं युक्तमिति । न केवलमुपजीव्यत्वादिगुणेनान्यतः प्रबलं प्रत्यक्षम् । किन्तु स्वभावतो ऽपीत्याशयवानाह क्व चेति ॥ *९,२६४* क्व च प्रत्यक्षतः प्राप्तमनुमागमबाधितम् प्रत्यक्षतः प्राप्तमिति साक्षात्कारसिद्धम् । अनुमानागमशब्दौ लिङ्गवचनवचनौ । प्रामाण्यनिर्णयस्येदानीं क्रियमाणत्वात् । दृष्टमिति शेषः । यदि हि प्रत्यक्षप्राप्तं क्वचिदनुमानागमाभ्यां बाधितमुपलब्धवन्तः तदा प्रतीमो ऽनुमादितः प्रत्यक्षस्य दौर्बल्यम् । नच तथा । ईश्वरे दोषग्राहिप्रत्यक्षमागमादिबाधितं दृष्टमिति चेत् । सत्यम् । तत्रागमादेरुपजीव्यतया बाधकत्वमिति वक्ष्यामः । "प्राबल्यमागमस्यैव जात्या तेषु त्रिषु स्मृतम्ऽ; इत्यस्य वैदिकार्तविषयत्वादत्र च पृथिव्यादिप्रपञ्चस्य प्रस्तुतत्वान्न विरोधः । *९,२६७* दृष्टं च दहनशैत्यानुमानस्य, मम कर्णे प्रविश्य गजो गर्जतीत्यादिवाक्यस्य च प्रत्यक्षबाधितत्वात् । तत्रापि प्रत्यक्षमुपजीव्यत्वाद्बाधकं नतु स्वभावेनेति चेत् । न । धर्मिव्यापकव्याप्यव्याप्तिग्राहकत्वाभावाद्दहनौष्ण्यादिग्राहिणः प्रत्यक्षस्य । अनौष्ण्यमुष्णताभावः । स च प्रतियोगिज्ञानाधीनज्ञानः प्रतियोगिभूतं चौष्ण्यं तेजस्येव प्रत्यक्षेण प्रत्येतव्यमिति तस्योपजीव्यत्वमिति चेन्न । उक्तोत्तरत्वात् । अनुष्णतासाधने हीदमुपपा(दितम्)दनम् । केनचिद्धेतुना शैत्यसाधने त्वस्यानवकाशः । यदा च समस्तस्यापि तेजसो ऽनौष्ण्यं साध्यते तदा भवत्विदं व्युत्पादनम् । अग्निमात्रपक्षीकारे तु नेदमुपयुज्यते । सौरादौ तेजस्युष्णतां स्पर्शनेनोपलभ्य चक्षुषोपलब्धे ऽग्नावनौष्ण्यसाधनस्य तु स्वभावप्रबलेनैव प्रत्यक्षेण बाध इत्येषा दिक् । *९,२६९* देहस्यात्मत्वं प्रत्यक्षप्राप्तमपि देहो नात्मा भूतत्वात्कार्यत्वाद्घटवदित्याद्यनुमानेन"तं स्वाच्छरीरात्प्रवृहेत्ऽ; इत्यागमेन च बाधितं दृष्टम् । अन्यथा बाधकान्तराभावाद्देहात्मत्वस्य वास्तवतापातात् । तत्कथमेतदित्यत आह देहात्मत्वमिति ॥ देहात्मत्वं यदि ॥। देहात्मत्वं प्रत्यक्षतः प्राप्तमनुमानागमबाधितं दृष्टमिति यदि ब्रूयात्तदा तन्नेति ब्रूम इत्यर्थः । न तदिति पूर्वेणोत्तरेण च सम्बद्धयते । कुतो नेत्यत आह न तदिति ॥ ॥। न तत् प्राप्तं प्रत्यक्षतः क्वचित् देहात्मत्वं प्रत्यक्षप्राप्तमेव न भवति । अतः प्रत्यक्षप्राप्तस्यानुमानादिना बाध इत्यत्र नेदमुदाहरणम् । अयमभिसन्धिः । नास्त्येव देहात्मत्वप्रतीतिः । यानुमानादिना बाध्यते । येषां चास्ति नास्तिकादीनां तेषामपि नेन्द्रियजा । किन्त्वनुमानागमाभासजन्यैवेति । मा भूत्पण्डितरूपाणां देहात्मत्वप्रतीतिः । पामाराणां त्वस्त्येव । सैवास्माकमुदाहरणं भविष्यतीत्यतः क्वचिदित्युक्तम् । *९,२७१* तदुपपादयति ममेति ॥ मम देह इति ह्येव न देहो ऽहमिति प्रमा
caitanyasya sato bandhābhāvalakṣaṇe mokṣe 'sati devadattavanmuktābhimatasyāpi saṃsāritvaṃ bhavet / bandha(sya)mithyātvātsaṃsāro muktiśca na sta eveti cennānaṅgīkṛtatvamevāniṣṭatvaṃ kintvaprāmāṇikatvādikam / naca bandhamithyātvaṃ prāmāṇikamityuktaṃ prāk / *9,263f.* tadevamāgamāditaḥ pratyakṣasya daurbalyaṃ nirākurvatā tanmiṣeṇa prābalyaṃ ca vyutpāditam / sākṣipratyakṣasyāgamādiprāmāṇyagrāhakatvenopajīvyatāyāstaditarasya sākṣiniścitapramāṇa(prāmāṇya)tāyāśca sūcitatvāt / tatastadviruddhasyāgamāderevāprāmāṇyaṃ yuktamiti / na kevalamupajīvyatvādiguṇenānyataḥ prabalaṃ pratyakṣam / kintu svabhāvato 'pītyāśayavānāha kva ceti // *9,264* kva ca pratyakṣataḥ prāptamanumāgamabādhitam pratyakṣataḥ prāptamiti sākṣātkārasiddham / anumānāgamaśabdau liṅgavacanavacanau / prāmāṇyanirṇayasyedānīṃ kriyamāṇatvāt / dṛṣṭamiti śeṣaḥ / yadi hi pratyakṣaprāptaṃ kvacidanumānāgamābhyāṃ bādhitamupalabdhavantaḥ tadā pratīmo 'numāditaḥ pratyakṣasya daurbalyam / naca tathā / īśvare doṣagrāhipratyakṣamāgamādibādhitaṃ dṛṣṭamiti cet / satyam / tatrāgamāderupajīvyatayā bādhakatvamiti vakṣyāmaḥ / "prābalyamāgamasyaiva jātyā teṣu triṣu smṛtam'; ityasya vaidikārtaviṣayatvādatra ca pṛthivyādiprapañcasya prastutatvānna virodhaḥ / *9,267* dṛṣṭaṃ ca dahanaśaityānumānasya, mama karṇe praviśya gajo garjatītyādivākyasya ca pratyakṣabādhitatvāt / tatrāpi pratyakṣamupajīvyatvādbādhakaṃ natu svabhāveneti cet / na / dharmivyāpakavyāpyavyāptigrāhakatvābhāvāddahanauṣṇyādigrāhiṇaḥ pratyakṣasya / anauṣṇyamuṣṇatābhāvaḥ / sa ca pratiyogijñānādhīnajñānaḥ pratiyogibhūtaṃ cauṣṇyaṃ tejasyeva pratyakṣeṇa pratyetavyamiti tasyopajīvyatvamiti cenna / uktottaratvāt / anuṣṇatāsādhane hīdamupapā(ditam)danam / kenaciddhetunā śaityasādhane tvasyānavakāśaḥ / yadā ca samastasyāpi tejaso 'nauṣṇyaṃ sādhyate tadā bhavatvidaṃ vyutpādanam / agnimātrapakṣīkāre tu nedamupayujyate / saurādau tejasyuṣṇatāṃ sparśanenopalabhya cakṣuṣopalabdhe 'gnāvanauṣṇyasādhanasya tu svabhāvaprabalenaiva pratyakṣeṇa bādha ityeṣā dik / *9,269* dehasyātmatvaṃ pratyakṣaprāptamapi deho nātmā bhūtatvātkāryatvādghaṭavadityādyanumānena"taṃ svāccharīrātpravṛhet'; ityāgamena ca bādhitaṃ dṛṣṭam / anyathā bādhakāntarābhāvāddehātmatvasya vāstavatāpātāt / tatkathametadityata āha dehātmatvamiti // dehātmatvaṃ yadi ... dehātmatvaṃ pratyakṣataḥ prāptamanumānāgamabādhitaṃ dṛṣṭamiti yadi brūyāttadā tanneti brūma ityarthaḥ / na taditi pūrveṇottareṇa ca sambaddhayate / kuto netyata āha na taditi // ... na tat prāptaṃ pratyakṣataḥ kvacit dehātmatvaṃ pratyakṣaprāptameva na bhavati / ataḥ pratyakṣaprāptasyānumānādinā bādha ityatra nedamudāharaṇam / ayamabhisandhiḥ / nāstyeva dehātmatvapratītiḥ / yānumānādinā bādhyate / yeṣāṃ cāsti nāstikādīnāṃ teṣāmapi nendriyajā / kintvanumānāgamābhāsajanyaiveti / mā bhūtpaṇḍitarūpāṇāṃ dehātmatvapratītiḥ / pāmārāṇāṃ tvastyeva / saivāsmākamudāharaṇaṃ bhaviṣyatītyataḥ kvacidityuktam / *9,271* tadupapādayati mameti // mama deha iti hyeva na deho 'hamiti pramā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.