जाग्रत्त्वमिति तत्प्रतीतिमुपलक्षयति । एवेति पदार्थस्वरूपं व्यावर्तयति । जाग्रत्त्वं जागरानुभूतपदार्थैरेकत्वम् । स्वप्ने हि तात्कालिकतयादृष्टचरानेव तनयादीन्दृष्टचरतयानुसन्धत्ते । यद्वा जाग्रत्त्वं नाम गगनादीनां नित्यत्वादिकम् । घटादीनां मृदाद्युपादानकत्वं बाह्यार्थक्रियाक्षमत्वमित्यादि ग्राह्यम् । जाग्रत्त्वप्रतीतेर्भ्रान्तित्वात्तद्विषयं श्रुत्यादिकमिति भावः । स्यादेतत् । जाग्रत्त्वस्यापि संस्कारो ऽस्त्येवेति सोपादानत्वसम्भवात्कथं तत्प्रतीतिः भ्रान्तिरित्युच्यते । अन्यथार्ऽथप्रतीतिरपि भ्रान्तिः स्यादविशेषादिति । मैवम् । नहि वयं कारणसामग्रीसम्भवमात्रेणार्थानां सत्यतामातिष्ठामहे । किन्तु बाधाभावेनेति वक्ष्यामः । सामग्षभावेनासत्यत्वं ब्रुवाणं प्रति तु तदसिद्धि(रा)रेवावेदिता । अस्ति च जाग्रत्ता(त्त्व)प्रतीतेर्बाधः । स्वाप्न एवायं न जागरानुभूत इत्याद्युदयात् । तदिदमुक्तं हिशब्देन । *९,३१* जाग्रत्त्व्रप्रतीतिरेव भ्रान्तिरित्ययुक्तम् । अर्थानामपि केषाञ्चिदसत्त्वेन तत्प्रतीतेरपि भ्रान्तित्वात् । स्वप्ने ऽपि स्वशिरच्छेदादयो ऽपि प्रतीयन्ते । नच तदुत्पत्तावुपादानमस्ति । अननुभूतत्वेन संस्कारोदयायोगात् । अननुभूते ऽपि संस्कारोदयाभ्युपगमे"अदृष्टे चाश्रुतेःऽ; इत्यादिश्रुतिस्मृतिविरोधः स्यात् । कदाचिदननुभूतार्थस्मृतिरप्यापद्येत । ततो यद्यपि साक्षात्स्वशिरच्छेदादेर्बाधो नास्ति तथापि कारणानुपपत्त्यासत्त्वमङ्गीकार्यमेवेत्यत आह अदृष्टे चेति ॥ अदृष्टे चाश्रुते भावे न भाव उपजायते । अदृष्टादश्रुताद् भावान्न भाव उपजायते
jāgrattvamiti tatpratītimupalakṣayati / eveti padārthasvarūpaṃ vyāvartayati / jāgrattvaṃ jāgarānubhūtapadārthairekatvam / svapne hi tātkālikatayādṛṣṭacarāneva tanayādīndṛṣṭacaratayānusandhatte / yadvā jāgrattvaṃ nāma gaganādīnāṃ nityatvādikam / ghaṭādīnāṃ mṛdādyupādānakatvaṃ bāhyārthakriyākṣamatvamityādi grāhyam / jāgrattvapratīterbhrāntitvāttadviṣayaṃ śrutyādikamiti bhāvaḥ / syādetat / jāgrattvasyāpi saṃskāro 'styeveti sopādānatvasambhavātkathaṃ tatpratītiḥ bhrāntirityucyate / anyathār'thapratītirapi bhrāntiḥ syādaviśeṣāditi / maivam / nahi vayaṃ kāraṇasāmagrīsambhavamātreṇārthānāṃ satyatāmātiṣṭhāmahe / kintu bādhābhāveneti vakṣyāmaḥ / sāmagṣabhāvenāsatyatvaṃ bruvāṇaṃ prati tu tadasiddhi(rā)revāveditā / asti ca jāgrattā(ttva)pratīterbādhaḥ / svāpna evāyaṃ na jāgarānubhūta ityādyudayāt / tadidamuktaṃ hiśabdena / *9,31* jāgrattvrapratītireva bhrāntirityayuktam / arthānāmapi keṣāñcidasattvena tatpratīterapi bhrāntitvāt / svapne 'pi svaśiracchedādayo 'pi pratīyante / naca tadutpattāvupādānamasti / ananubhūtatvena saṃskārodayāyogāt / ananubhūte 'pi saṃskārodayābhyupagame"adṛṣṭe cāśruteḥ'; ityādiśrutismṛtivirodhaḥ syāt / kadācidananubhūtārthasmṛtirapyāpadyeta / tato yadyapi sākṣātsvaśiracchedāderbādho nāsti tathāpi kāraṇānupapattyāsattvamaṅgīkāryamevetyata āha adṛṣṭe ceti // adṛṣṭe cāśrute bhāve na bhāva upajāyate / adṛṣṭādaśrutād bhāvānna bhāva upajāyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.