कथञ्चन दुःखात्मज्ञानयोर्विरुद्धत्वेन । तर्हि ज्ञानादुत्तरकालं देहवानपि सदा निरन्तरमदुःखी किन्न स्यात्, स्यादेव । एतदुक्तं भवति । प्रकाशः खल्वन्धकारविरोधित्वात्तन्निवर्तयन् उत्पत्त्यनन्तरमेव निवर्तयति न तु विलम्बेन । विलम्बे विरोधस्यैवानिर्वाहात् । तथात्मतत्त्वज्ञानं यदि दुःखाद्यनर्थविरोधित्वात्तन्निवर्त्यात्मानं मुक्तं कुर्यात् । तर्हि जिनादयस्तत्त्वज्ञानसम्पन्ना ज्ञानोत्पत्त्यनन्तरमेव मुक्ताः स्युः । न चैवम् । देहादिमत्त्वेनोपलम्भात् । तथाविधानां च दुःखादेरवर्जनादिति । इष्यापत्तिनिरासाय सदेत्याद्युक्तम् । अयमत्र प्रयोगः । दुःखादिकमात्मतत्त्वज्ञानविरोधि न भवति बहुलं कालं तेन सह स्थितत्वात्सम्मतवदिति । किञ्चात्मतत्त्वज्ञानं न तावदामोक्षादेकम् । ज्ञानानां क्षणिकत्वदर्शनात् । तथाच यदनन्तरं मोक्षो ऽभिलष्टते तज्जिनस्य चरमज्ञानं न मोक्षसाधनमात्मज्ञानत्वात्प्रथमादिज्ञानवत् । अन्यथा प्रथममेव मोक्षं साधयेदविशेषादिति । *१०,२४६* ननु भवद्भिरीश्वरज्ञानं मोक्षसाधनमभ्युपेयते । तत्रापि समानमिदं दूषणमित्यत आह ईशेति ॥ ईशकॢप्त्यनुसारेण स्यात् कालादीशवादिनः ईशवादिनो मम मते तदिच्छाविशेषानुसारेण कालात्कञ्चन कालमतिवाह्य मुक्तिः स्यात् । अयमभिसन्धिः । न वयमीश्वरज्ञानं मोक्षसाधनमाचक्ष्महे । किन्नाम प्रसन्नः परमेश्वर एव । ज्ञानं तु प्रसादसाधनत्वान्मोक्षसाधनमिति गीयते । स च चेतनः कामपि कालकल्पनां करोति । अस्मिन्समये ऽमुं मुक्तं करिष्यामीति । तत्कल्पनानुसारेण भवत्येवासौ मुक्त इति न कश्चिद्दोषः । यथा ब्राह्मणस्य विद्याचरणादिना प्रसन्नो ऽपि प्रभुश्चेतसा कल्पयति । आगामिनि सूर्योपरागे ऽस्मै गां दास्यामीति । स ब्राह्मणस्य विद्याचरणादिना प्रसन्नो ऽपि प्रभुश्चेतसा कल्पयति । आगामिनि सूर्योपरागे ऽस्मै गां दास्यामीति । स तदनुसारेण तस्माद्गां लभते तथैवेति । एवमात्मज्ञानस्य मोक्षसाधनत्वं निराकृत्य धर्मस्यापि तं निराचष्टे कर्मेति ॥ *१०,२४८* कर्महेतुत्वमपि तु निश्चैतन्यान्नहि क्वचित्
kathañcana duḥkhātmajñānayorviruddhatvena / tarhi jñānāduttarakālaṃ dehavānapi sadā nirantaramaduḥkhī kinna syāt, syādeva / etaduktaṃ bhavati / prakāśaḥ khalvandhakāravirodhitvāttannivartayan utpattyanantarameva nivartayati na tu vilambena / vilambe virodhasyaivānirvāhāt / tathātmatattvajñānaṃ yadi duḥkhādyanarthavirodhitvāttannivartyātmānaṃ muktaṃ kuryāt / tarhi jinādayastattvajñānasampannā jñānotpattyanantarameva muktāḥ syuḥ / na caivam / dehādimattvenopalambhāt / tathāvidhānāṃ ca duḥkhāderavarjanāditi / iṣyāpattinirāsāya sadetyādyuktam / ayamatra prayogaḥ / duḥkhādikamātmatattvajñānavirodhi na bhavati bahulaṃ kālaṃ tena saha sthitatvātsammatavaditi / kiñcātmatattvajñānaṃ na tāvadāmokṣādekam / jñānānāṃ kṣaṇikatvadarśanāt / tathāca yadanantaraṃ mokṣo 'bhilaṣṭate tajjinasya caramajñānaṃ na mokṣasādhanamātmajñānatvātprathamādijñānavat / anyathā prathamameva mokṣaṃ sādhayedaviśeṣāditi / *10,246* nanu bhavadbhirīśvarajñānaṃ mokṣasādhanamabhyupeyate / tatrāpi samānamidaṃ dūṣaṇamityata āha īśeti // īśakḷptyanusāreṇa syāt kālādīśavādinaḥ īśavādino mama mate tadicchāviśeṣānusāreṇa kālātkañcana kālamativāhya muktiḥ syāt / ayamabhisandhiḥ / na vayamīśvarajñānaṃ mokṣasādhanamācakṣmahe / kinnāma prasannaḥ parameśvara eva / jñānaṃ tu prasādasādhanatvānmokṣasādhanamiti gīyate / sa ca cetanaḥ kāmapi kālakalpanāṃ karoti / asminsamaye 'muṃ muktaṃ kariṣyāmīti / tatkalpanānusāreṇa bhavatyevāsau mukta iti na kaściddoṣaḥ / yathā brāhmaṇasya vidyācaraṇādinā prasanno 'pi prabhuścetasā kalpayati / āgāmini sūryoparāge 'smai gāṃ dāsyāmīti / sa brāhmaṇasya vidyācaraṇādinā prasanno 'pi prabhuścetasā kalpayati / āgāmini sūryoparāge 'smai gāṃ dāsyāmīti / sa tadanusāreṇa tasmādgāṃ labhate tathaiveti / evamātmajñānasya mokṣasādhanatvaṃ nirākṛtya dharmasyāpi taṃ nirācaṣṭe karmeti // *10,248* karmahetutvamapi tu niścaitanyānnahi kvacit
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.