उतामृतस्येश इति विधत्ते मुक्तिगेशताम् इति भागवतवचनादिति शेषः । अनूद्य यदन्नेनातिरोहतीति वचनेन हेतुतयेति शेषः । विधत्ते श्रुतिः । अयमर्थः । उत्तरार्धे तावदमुक्ताधिपत्यं हेतुत्वेनोपादाय मुक्ताधिपत्यं प्रति जानीते श्रुतिरिति ज्ञायते । पुरुषसूक्तव्याख्यानप्रसङ्गे सो ऽमृतस्येति भागवतवचनेनोत्तरार्धस्य तथैव व्याख्यातत्वात् । अत एव"अन्नेन दिव्यभोगेन यदतिरोहत्यधिरोहत्येधते तस्यामृतत्वस्य देवत्वस्येशानःऽ; इति व्याख्यानमयुक्तम् । भावभवित्रोरेकत्वाभिप्रायेणामृतत्वस्येत्येतदमृतस्येति हि व्याख्यातम् । देवव्यावृत्त्यर्थमेव चाभयस्येत्युक्तम् । अन्नेनेति तृतीया च द्वितीयार्थेत्यभिहितम् । अन्नं च न प्रसिद्धमिति मर्त्यमित्युदितम् । सो ऽयमुत्तरार्धार्थः पूर्वार्धस्यास्मद्वयाख्यान एव युज्यते । पूर्वार्धे ऽमुक्ताधिपत्यं विहितम् । उत्तरार्धे तत्पूर्वार्धोक्तममुक्ताधिपत्यं हेतुत्वेनानूद्य पुरुषस्य मुक्तिगेशतां विधत्ते श्रुतिरिति । परकीयव्याख्याने तु परस्परव्याघातेनानुपपन्न एवेति । *१०,३०८* एतेन"पुरुषशब्दस्य विष्णुविषयत्वे सर्वात्मकत्वं बाधकम् । नहि विष्णोः सर्वात्मकत्वं भवद्भिरप्यभ्युपगम्यते । पशोस्तु देहयोगवशाद्भूतत्वादिकं युज्यतेऽ; इति तृतीयपक्षो ऽपि निरस्तः । उपसंहरति अत इति ॥ *१०,३०९* अतो विष्णुपरिज्ञानादेव मुक्तिर्नचान्यतः
utāmṛtasyeśa iti vidhatte muktigeśatām iti bhāgavatavacanāditi śeṣaḥ / anūdya yadannenātirohatīti vacanena hetutayeti śeṣaḥ / vidhatte śrutiḥ / ayamarthaḥ / uttarārdhe tāvadamuktādhipatyaṃ hetutvenopādāya muktādhipatyaṃ prati jānīte śrutiriti jñāyate / puruṣasūktavyākhyānaprasaṅge so 'mṛtasyeti bhāgavatavacanenottarārdhasya tathaiva vyākhyātatvāt / ata eva"annena divyabhogena yadatirohatyadhirohatyedhate tasyāmṛtatvasya devatvasyeśānaḥ'; iti vyākhyānamayuktam / bhāvabhavitrorekatvābhiprāyeṇāmṛtatvasyetyetadamṛtasyeti hi vyākhyātam / devavyāvṛttyarthameva cābhayasyetyuktam / anneneti tṛtīyā ca dvitīyārthetyabhihitam / annaṃ ca na prasiddhamiti martyamityuditam / so 'yamuttarārdhārthaḥ pūrvārdhasyāsmadvayākhyāna eva yujyate / pūrvārdhe 'muktādhipatyaṃ vihitam / uttarārdhe tatpūrvārdhoktamamuktādhipatyaṃ hetutvenānūdya puruṣasya muktigeśatāṃ vidhatte śrutiriti / parakīyavyākhyāne tu parasparavyāghātenānupapanna eveti / *10,308* etena"puruṣaśabdasya viṣṇuviṣayatve sarvātmakatvaṃ bādhakam / nahi viṣṇoḥ sarvātmakatvaṃ bhavadbhirapyabhyupagamyate / paśostu dehayogavaśādbhūtatvādikaṃ yujyate'; iti tṛtīyapakṣo 'pi nirastaḥ / upasaṃharati ata iti // *10,309* ato viṣṇuparijñānādeva muktirnacānyataḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.