यच्चापरोक्षत्वमित्यादि । तज्ज्योतिष्योमादिवाक्ये ऽपि तथा प्रयोगसम्भवादाभाससमानयोगक्षेमम् । ज्योतिष्योमादिवाक्यस्यापरोक्षज्ञानसाधनत्वाभावे न किञ्चिद्बाधकमिति चेत् । सममेतद्वेदान्तवाक्येष्वपि । संसारस्याविद्यामयत्वादविद्यायाश्चापरोक्षज्ञानेन विना निबर्हणायोगाद्वेदान्तवाक्यस्यापरोक्षज्ञानसाधनत्वाभावे मोक्षाभावप्रसङ्ग इति चेन्न । ज्ञाननिवर्त्यताया निरस्तत्वात् । चित्तैकाग्षरूपनिदिध्यासनस्यापरोक्षज्ञानसाधनत्वोपपत्तेश्च । मनसो ऽपरोक्षज्ञानसाधनत्वं क्वापि नोपलब्धमिति चेत् । तत्किं शब्दस्योपलब्धम् । यन्मनसा न मनुत इति श्रुतिविरुद्धं तदिति चेन्न । श्रुतेर्मनसैवेदमाप्तव्यमिति श्रुत्या सत्प्रतिपक्षत्वात् । चित्तैकाग्षस्य अन्तरङ्गतापरेयं श्रुतिरिति चेत् । साप्यपक्वमनोविषयेति स्यात् । *१०,१४५* किञ्च शब्दस्यापि ब्रह्मज्ञानसाधनत्वं यतो वाचो निवर्तन्त इति श्रुतिविरुद्धं कथमङ्गीकार्यम् । तद्धास्य विजिज्ञावित्यादिश्रुतयस्तु परोक्षज्ञानेनापि सार्थकाः । परम्परया अपरोक्षज्ञानसाधनत्ववादिन्यो वा । स्पष्टं हि स्मृतयो वदन्ति"श्रुत्वा मत्वा तथा ध्यात्वा तदज्ञानविपर्ययौ । संशयं च पराणुद्य लभते ब्रह्मदर्शनम्ऽ; इति,"शृणुयाद्यावदज्ञानं मतिर्यावदयुक्तता । ध्यानं च यावदीक्षा स्यान्नेक्षरा क्व च न बाध्यतेऽ; इति च । एतेन धर्मादिवाक्ये ऽतिप्रसङ्गः शब्दत्वानुमानं च समाहितं वेदितव्यम् । अत एव प्रत्यक्षलक्षणे विशेषप्रक्षेणे ऽपि निरस्तः । निर्निबन्धनत्वात् । *१०,१४७* ये तु शब्द एवापरोक्षज्ञानजननाय प्रवृत्तो ऽसम्भावनादिप्रतिबद्धो मनननिदिध्यासनाभ्यां प्रतिबन्धापगमे सज्जनयतीति मन्यन्ते ते प्रष्टव्याः । प्राङ्मनननिदिध्यासनाभ्यां किमसौ किमप्यकृत्वा परस्तादपरोक्षज्ञानं जनयत्युत परोक्षज्ञानं कृत्वा । नाद्यः । गृहीतसङ्गतेः शब्दाद्बोधोदयाभावस्य प्रमाणविरुद्धत्वात् । द्वितीये ऽपि विरम्यव्यापारापत्तिः । ततो वरं शब्दस्य तावतैव चरितार्थत्वकल्पनमित्येषा दिक् । *१०,१४७फ़्।* यदुक्तं यथाशक्ति श्रवणमनने कर्तव्ये इति तदयुक्तम् । पुरुषशक्तीनां तारतम्यवत्त्वेन श्रवणादेरपि तारतम्यापत्तेः । नच तथास्त्विति वाच्यम् । तत्साध्यस्य ज्ञानस्यैकविधत्वेन वैयर्थ्यप्रसङ्गात् । नच वाच्यं ज्ञातव्यस्य ब्रह्मणो ऽपरिमितत्वात्तत्तज्ज्ञानान्यपि तारतम्यवन्तीति । तत्फलस्य मोक्षस्य तारतम्यरहितत्वेन वैयर्थ्यापरिहारात् । न खलु बन्धविध्वंसस्य तारतम्यमुपपद्यत इत्यत आह सम्यगिति ॥ *१०,१४८* सम्यग्विषमविज्ञानतारतम्यानुसारतः । फलं भवेत् तारतम्यात् सुखदुःखात्मकं नृणाम्
yaccāparokṣatvamityādi / tajjyotiṣyomādivākye 'pi tathā prayogasambhavādābhāsasamānayogakṣemam / jyotiṣyomādivākyasyāparokṣajñānasādhanatvābhāve na kiñcidbādhakamiti cet / samametadvedāntavākyeṣvapi / saṃsārasyāvidyāmayatvādavidyāyāścāparokṣajñānena vinā nibarhaṇāyogādvedāntavākyasyāparokṣajñānasādhanatvābhāve mokṣābhāvaprasaṅga iti cenna / jñānanivartyatāyā nirastatvāt / cittaikāgṣarūpanididhyāsanasyāparokṣajñānasādhanatvopapatteśca / manaso 'parokṣajñānasādhanatvaṃ kvāpi nopalabdhamiti cet / tatkiṃ śabdasyopalabdham / yanmanasā na manuta iti śrutiviruddhaṃ taditi cenna / śrutermanasaivedamāptavyamiti śrutyā satpratipakṣatvāt / cittaikāgṣasya antaraṅgatāpareyaṃ śrutiriti cet / sāpyapakvamanoviṣayeti syāt / *10,145* kiñca śabdasyāpi brahmajñānasādhanatvaṃ yato vāco nivartanta iti śrutiviruddhaṃ kathamaṅgīkāryam / taddhāsya vijijñāvityādiśrutayastu parokṣajñānenāpi sārthakāḥ / paramparayā aparokṣajñānasādhanatvavādinyo vā / spaṣṭaṃ hi smṛtayo vadanti"śrutvā matvā tathā dhyātvā tadajñānaviparyayau / saṃśayaṃ ca parāṇudya labhate brahmadarśanam'; iti,"śṛṇuyādyāvadajñānaṃ matiryāvadayuktatā / dhyānaṃ ca yāvadīkṣā syānnekṣarā kva ca na bādhyate'; iti ca / etena dharmādivākye 'tiprasaṅgaḥ śabdatvānumānaṃ ca samāhitaṃ veditavyam / ata eva pratyakṣalakṣaṇe viśeṣaprakṣeṇe 'pi nirastaḥ / nirnibandhanatvāt / *10,147* ye tu śabda evāparokṣajñānajananāya pravṛtto 'sambhāvanādipratibaddho manananididhyāsanābhyāṃ pratibandhāpagame sajjanayatīti manyante te praṣṭavyāḥ / prāṅmanananididhyāsanābhyāṃ kimasau kimapyakṛtvā parastādaparokṣajñānaṃ janayatyuta parokṣajñānaṃ kṛtvā / nādyaḥ / gṛhītasaṅgateḥ śabdādbodhodayābhāvasya pramāṇaviruddhatvāt / dvitīye 'pi viramyavyāpārāpattiḥ / tato varaṃ śabdasya tāvataiva caritārthatvakalpanamityeṣā dik / *10,147f.* yaduktaṃ yathāśakti śravaṇamanane kartavye iti tadayuktam / puruṣaśaktīnāṃ tāratamyavattvena śravaṇāderapi tāratamyāpatteḥ / naca tathāstviti vācyam / tatsādhyasya jñānasyaikavidhatvena vaiyarthyaprasaṅgāt / naca vācyaṃ jñātavyasya brahmaṇo 'parimitatvāttattajjñānānyapi tāratamyavantīti / tatphalasya mokṣasya tāratamyarahitatvena vaiyarthyāparihārāt / na khalu bandhavidhvaṃsasya tāratamyamupapadyata ityata āha samyagiti // *10,148* samyagviṣamavijñānatāratamyānusārataḥ / phalaṃ bhavet tāratamyāt sukhaduḥkhātmakaṃ nṛṇām
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.