ते विष्णुभक्त्यभावाद्या विषयसंसर्गाद्याश्च दोषा मुक्तिपरिपन्थिनः प्राचुर्येण पुरुषेष्वनादिसम्बन्धाः सन्त्येव । तेन कारणेन तेषां मोक्षो न जायते । एतदुक्तं भवति । मोक्षयोग्यानां मुमुक्षूणामपीदानीं तावन्मोक्षो न जायते । तत्कुत इति चिन्त्यम् । भगवत्प्रसादाभावादिति चेत्सो ऽपि कुतः । ज्ञानाभावादिति चेदसावपि कुतः । ध्यानाभ्यासासत्त्वादिति चेन्न । विद्वेषिणां तत्सत्त्वे ऽप्यसत्त्वस्य वक्ष्यमाणत्वात् । अपि च ध्यानाभ्यासो ऽपि कुतो नेति वाच्यम् । श्रवणाद्यभावादिति चेत् । तद्भावो ऽपि न कुतः । अतो दोषा एव तत्तदुत्पत्तिं प्रतिबध्नन्तो मोक्षपरिपन्थिन इति ज्ञायते । न च दोषाणामागन्तुकानामनादिमोक्षाभावहेतुत्वं न सम्भवतीति साम्प्रतम् । प्रवाहतो ऽनादित्वादिति । तथा चोक्तम् । दोषगृहीतगुणामिति । *१०,१६२* स्यादेतत् । सन्ति केचित्संसारिणो ऽपि रागादिदोषरहिता जीवा बालमुग्धादयः । तत्कथं दोषाणां मोक्षाभावहेतुत्वमित्यत आह सर्व इति ॥ सर्वे त एते जीवेषु दृश्यन्ते तारतम्यतः अथापि स्यात् । ऋजवो नाम हिरण्यगर्भपदप्राप्तियोग्याः सन्ति संसारिणः पुरुषाः । नच ते दोषिण इति युक्तम् । ऋजुत्वविरोधात् । ऋजवः समीचीना निर्देषा इत्यनर्थान्तरम् । तत्कथमित्यत आह ऋजूनामिति ॥ ऋजूनामेक एवास्ति परमोत्साहवर्जनम् ऋजूनामपि मोक्षार्थं महोद्योगवर्जनं नाम दोषो ऽस्तीत्यतो नोक्तमयुक्तम् । अन्यथा मोक्षविलम्बासम्भवात् । न चैवमृजुत्वविरोधः । यतो ऽसावेक एव । दोषबाहुल्याभावाभिप्रायमृजुत्ववचनम् । अल्पस्वे निःस्वप्रयोगदर्शनादिति भावः । *१०,१६५* प्रकारान्तरेण विरोधं परिहरति स इति ॥ स गुणाल्पत्वमात्रत्वान्नर्जत्वेन विरुद्धयते
te viṣṇubhaktyabhāvādyā viṣayasaṃsargādyāśca doṣā muktiparipanthinaḥ prācuryeṇa puruṣeṣvanādisambandhāḥ santyeva / tena kāraṇena teṣāṃ mokṣo na jāyate / etaduktaṃ bhavati / mokṣayogyānāṃ mumukṣūṇāmapīdānīṃ tāvanmokṣo na jāyate / tatkuta iti cintyam / bhagavatprasādābhāvāditi cetso 'pi kutaḥ / jñānābhāvāditi cedasāvapi kutaḥ / dhyānābhyāsāsattvāditi cenna / vidveṣiṇāṃ tatsattve 'pyasattvasya vakṣyamāṇatvāt / api ca dhyānābhyāso 'pi kuto neti vācyam / śravaṇādyabhāvāditi cet / tadbhāvo 'pi na kutaḥ / ato doṣā eva tattadutpattiṃ pratibadhnanto mokṣaparipanthina iti jñāyate / na ca doṣāṇāmāgantukānāmanādimokṣābhāvahetutvaṃ na sambhavatīti sāmpratam / pravāhato 'nāditvāditi / tathā coktam / doṣagṛhītaguṇāmiti / *10,162* syādetat / santi kecitsaṃsāriṇo 'pi rāgādidoṣarahitā jīvā bālamugdhādayaḥ / tatkathaṃ doṣāṇāṃ mokṣābhāvahetutvamityata āha sarva iti // sarve ta ete jīveṣu dṛśyante tāratamyataḥ athāpi syāt / ṛjavo nāma hiraṇyagarbhapadaprāptiyogyāḥ santi saṃsāriṇaḥ puruṣāḥ / naca te doṣiṇa iti yuktam / ṛjutvavirodhāt / ṛjavaḥ samīcīnā nirdeṣā ityanarthāntaram / tatkathamityata āha ṛjūnāmiti // ṛjūnāmeka evāsti paramotsāhavarjanam ṛjūnāmapi mokṣārthaṃ mahodyogavarjanaṃ nāma doṣo 'stītyato noktamayuktam / anyathā mokṣavilambāsambhavāt / na caivamṛjutvavirodhaḥ / yato 'sāveka eva / doṣabāhulyābhāvābhiprāyamṛjutvavacanam / alpasve niḥsvaprayogadarśanāditi bhāvaḥ / *10,165* prakārāntareṇa virodhaṃ pariharati sa iti // sa guṇālpatvamātratvānnarjatvena viruddhayate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.