स्वतः परानुपजीवनेन । अयमभिसन्धिः । पटत्वमवयवसन्निवेशव्यङ्घयं प्रत्यक्षमेवेति युज्यते तथा ज्ञानम् । विष्णुत्वं तु समस्तगुणपरिपूर्णत्वनिर्देषत्वजगज्जन्मादिकारणत्वलक्षणं न प्रत्यक्षम् । अतो न तथाविधं ज्ञानमुपपद्यते । यथा पञ्चपलपरिमितो ऽयं पटो मलिन इति ज्ञानमिति । *११,२२८* अयं समुदायार्थः । रामकृष्णादिदोषग्राहिणा प्रत्यक्षेण त्रेधोत्पत्तव्यम् । विष्णुरयं दोषवानिति वा विष्णोरन्यो ऽयं दोषवानिति वा कश्चिदयं दोषवानिति वा । प्रकारान्तराभावात् । तत्र द्वितीयतृतीययोर्न विष्णोर्देषवत्त्वे तदुद्भावयितुं (शक्यते) शक्यम् । विष्णुर्देषवानिति तेनानवगाहनात् । वस्तुवृत्त्यासौ विष्णुरेवेति चेत् । किं ततः । नहि वस्तुवृत्तिसहितं यत्किञ्चिज्ज्ञानं विवक्षितविशे(षणं सा)षं साधयति । अतिप्रसङ्गात् । आद्ये विष्णुत्वं सर्वथा ज्ञातव्यम् । नचैतत्प्रत्यक्षवेद्यं नाप्यनुमेयमित्युक्तं शास्त्रयोनिसूत्रे । तस्माद्"देवक्यां देवरूपिण्यां विष्णुः सर्वगुहाशयः । आविरासीद्ऽ; इत्यागमेन वाऽगमावगतव्याप्तिकानुमानेन वावगन्तव्यम् । ततः सर्वथा प्रत्यक्षस्यागमोपजीव्यत्वमङ्गीकार्यम् । सर्वो ऽप्यागमस्तावदेकमेव वाक्यम् । स च सर्वरूपोपेतस्य विष्णोर्निर्देषत्वं प्रतिपादयतीति तद्विरोधादप्रमाणमेव दोषविषयं प्रत्यक्षमिति । *११,२२९* इतश्च तदप्रमाणमिति दर्शयितुमाह केचिदिति ॥ केचित् पश्यन्ति दोषानित्यत्रापि स्यान्नचाक्षजम् न केवलं दोषेष्वित्यपिशब्दः । चशब्दो ऽनुमानादिसमुच्चयार्थः । प्रत्यक्षं भगवद्रूपाणां दोषित्वे प्रमाणमिति वदन्प्रष्टव्यः । केचित्तत्कालवर्तिनः पुरुषा भगवद्रूपेषु दोषान्पश्यन्तीत्यत्रार्थे ऽस्माकं किं प्रमाणम् । प्रत्यक्षमनुमानमागमो वेति । न तावत्प्रत्यक्षम् । परपुरुषवर्तिनि प्रत्यक्षे परेषां प्रत्यक्षायोगात् । दूरे कालभेदे । नाप्यनुमानं लिङ्गाभावात् । आगमो ऽपि वेदः पुराणादिर्वा । नाद्यः । तस्यादर्शनात् । तस्माद्द्वितीय एवाङ्गीकार्य इत्याह पौराणमिति ॥ पौराणं वाक्यमेवात्र ॥। अत्र भगवद्रूपदोषग्राहिप्रत्यक्षसद्भावे । वक्तव्यमिति शेषः । ततः किमिति चेत् । तत्पुराणवाक्यं तद्दोषदर्शनं किं प्रत्यक्षलक्षणं प्रमाणतया मन्यते, उतापरीक्षितप्रमाणाप्रमाणाभावप्रतीतिमात्रतया, अथाप्रमाणतया । *११,२३१* आद्ये दोषमाह तदिति ॥ ॥। तच्छ्रुत्यैव विरुद्धयते
svataḥ parānupajīvanena / ayamabhisandhiḥ / paṭatvamavayavasanniveśavyaṅghayaṃ pratyakṣameveti yujyate tathā jñānam / viṣṇutvaṃ tu samastaguṇaparipūrṇatvanirdeṣatvajagajjanmādikāraṇatvalakṣaṇaṃ na pratyakṣam / ato na tathāvidhaṃ jñānamupapadyate / yathā pañcapalaparimito 'yaṃ paṭo malina iti jñānamiti / *11,228* ayaṃ samudāyārthaḥ / rāmakṛṣṇādidoṣagrāhiṇā pratyakṣeṇa tredhotpattavyam / viṣṇurayaṃ doṣavāniti vā viṣṇoranyo 'yaṃ doṣavāniti vā kaścidayaṃ doṣavāniti vā / prakārāntarābhāvāt / tatra dvitīyatṛtīyayorna viṣṇordeṣavattve tadudbhāvayituṃ (śakyate) śakyam / viṣṇurdeṣavāniti tenānavagāhanāt / vastuvṛttyāsau viṣṇureveti cet / kiṃ tataḥ / nahi vastuvṛttisahitaṃ yatkiñcijjñānaṃ vivakṣitaviśe(ṣaṇaṃ sā)ṣaṃ sādhayati / atiprasaṅgāt / ādye viṣṇutvaṃ sarvathā jñātavyam / nacaitatpratyakṣavedyaṃ nāpyanumeyamityuktaṃ śāstrayonisūtre / tasmād"devakyāṃ devarūpiṇyāṃ viṣṇuḥ sarvaguhāśayaḥ / āvirāsīd'; ityāgamena vā'gamāvagatavyāptikānumānena vāvagantavyam / tataḥ sarvathā pratyakṣasyāgamopajīvyatvamaṅgīkāryam / sarvo 'pyāgamastāvadekameva vākyam / sa ca sarvarūpopetasya viṣṇornirdeṣatvaṃ pratipādayatīti tadvirodhādapramāṇameva doṣaviṣayaṃ pratyakṣamiti / *11,229* itaśca tadapramāṇamiti darśayitumāha keciditi // kecit paśyanti doṣānityatrāpi syānnacākṣajam na kevalaṃ doṣeṣvityapiśabdaḥ / caśabdo 'numānādisamuccayārthaḥ / pratyakṣaṃ bhagavadrūpāṇāṃ doṣitve pramāṇamiti vadanpraṣṭavyaḥ / kecittatkālavartinaḥ puruṣā bhagavadrūpeṣu doṣānpaśyantītyatrārthe 'smākaṃ kiṃ pramāṇam / pratyakṣamanumānamāgamo veti / na tāvatpratyakṣam / parapuruṣavartini pratyakṣe pareṣāṃ pratyakṣāyogāt / dūre kālabhede / nāpyanumānaṃ liṅgābhāvāt / āgamo 'pi vedaḥ purāṇādirvā / nādyaḥ / tasyādarśanāt / tasmāddvitīya evāṅgīkārya ityāha paurāṇamiti // paurāṇaṃ vākyamevātra ... atra bhagavadrūpadoṣagrāhipratyakṣasadbhāve / vaktavyamiti śeṣaḥ / tataḥ kimiti cet / tatpurāṇavākyaṃ taddoṣadarśanaṃ kiṃ pratyakṣalakṣaṇaṃ pramāṇatayā manyate, utāparīkṣitapramāṇāpramāṇābhāvapratītimātratayā, athāpramāṇatayā / *11,231* ādye doṣamāha taditi // ... tacchrutyaiva viruddhayate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.