यदेवेत्यनेन"यदेव विद्यया करोति श्रद्धयोपनिषदा तदेव वीर्यवत्तरं भवतिऽ; इति श्रुतिमुपादत्ते । विद्यया ब्रह्मसाक्षात्कारपूर्वकमुपनिषदा स्वयोग्य(म्)या वीर्यवत्तरमधिकफलमित्यादिवाक्यसामर्थ्याज्ज्ञानिकृतकर्मणां फलवत्त्वं तावत्प्रतीयते । ततस्तेषां वैचित्र्याद्विमुक्तिगं तारतम्यं च सिद्धमित्यर्थः । *११,३००* स्यादेतत् । नैतानि वाक्यानि ज्ञानिकर्मणां साफल्यं प्रतिपादयन्ति । स य आत्मानमित्यत्र तावदुपासककर्मणामक्षयफलत्वश्रवणात् । इतरत्र च ज्ञानविद्याशब्दयोः परोक्षज्ञानार्थत्वस्याप्युपपत्तेरित्याशङ्कां परिहरति नचेति ॥ नचात्रोपासकस्यैव फलमक्षयमुच्यते अत्र वाक्येषु । फलं कर्मणाम् । तथा ज्ञानादिपदं परोक्षज्ञानार्थतया न व्याख्येयमित्यपि ग्राह्यम् । कुतो नेत्यत आह नहीति ॥ न हि ज्ञानं विना क्वापि फलस्याक्षयता भवेत् ज्ञानं ब्रह्मसाक्षात्कारम् । क्वापि मोक्षे ऽन्यत्र च । फलस्य कर्मणाम् । इदमुक्तं भवति । ब्रह्मसाक्षात्काररहितेनोपासकेन कृतानि कर्माण्यक्षयफलानि केन प्रकारेणेति चिन्त्यम् । किमक्षयं मोक्षं कुर्वन्तीति । उत स्वर्गादिकम् । नाद्यः । नान्यः पन्था इति श्रुतिविरोधात् । न द्वितीयः । पुण्यचितो लोकः क्षीयत इति स्वर्गादिफलानां क्षयित्वश्रवणात् । "अनेवंविन्महत्पुण्यं कर्म करोतिऽ"तदेव वीर्यवत्तरं भवतिऽ; इत्युदाहृतश्रुतिविरोधश्च पक्षद्वये ऽपि । तदेवमज्ञपक्षे वाक्यार्थानुपपत्तेरुपासकपदस्य ज्ञान्युपलक्षकत्वमेव युक्तम् । तथा ब्रह्माभ्येतीति श्रवणाज्ज्ञानपदस्य साक्षात्कारवाचित्वमेव युक्तमिति । अत एव वाक्यसामर्थ्यादित्युक्तम् । यद्यपि पश्यन्नपीममात्मानमित्याद्याः स्पष्टार्थाः श्रुतयो ऽत्र सन्ति । तथापि मीमांसार्थमेतासामुदाहरणम् । *११,३०१* नन्वज्ञपक्षे ऽपि नानुपपत्तिः । उपासकेन कृतानि खल्वसङ्कल्पितफलानि कर्माणि ज्ञानमुपजनयन्ति । कर्मणा ज्ञानमातनोतीति श्रुतेः । ज्ञानेन मोक्षो भवतीत्यज्ञकृतकर्मणामपि ज्ञानद्वारेणाक्षयफलत्वोपपत्तेरित्याशङ्कयाह ज्ञानेति ॥ ज्ञानद्वारेण चेत् तस्य नास्मत्पक्षप्रतीपता
yadevetyanena"yadeva vidyayā karoti śraddhayopaniṣadā tadeva vīryavattaraṃ bhavati'; iti śrutimupādatte / vidyayā brahmasākṣātkārapūrvakamupaniṣadā svayogya(m)yā vīryavattaramadhikaphalamityādivākyasāmarthyājjñānikṛtakarmaṇāṃ phalavattvaṃ tāvatpratīyate / tatasteṣāṃ vaicitryādvimuktigaṃ tāratamyaṃ ca siddhamityarthaḥ / *11,300* syādetat / naitāni vākyāni jñānikarmaṇāṃ sāphalyaṃ pratipādayanti / sa ya ātmānamityatra tāvadupāsakakarmaṇāmakṣayaphalatvaśravaṇāt / itaratra ca jñānavidyāśabdayoḥ parokṣajñānārthatvasyāpyupapatterityāśaṅkāṃ pariharati naceti // nacātropāsakasyaiva phalamakṣayamucyate atra vākyeṣu / phalaṃ karmaṇām / tathā jñānādipadaṃ parokṣajñānārthatayā na vyākhyeyamityapi grāhyam / kuto netyata āha nahīti // na hi jñānaṃ vinā kvāpi phalasyākṣayatā bhavet jñānaṃ brahmasākṣātkāram / kvāpi mokṣe 'nyatra ca / phalasya karmaṇām / idamuktaṃ bhavati / brahmasākṣātkārarahitenopāsakena kṛtāni karmāṇyakṣayaphalāni kena prakāreṇeti cintyam / kimakṣayaṃ mokṣaṃ kurvantīti / uta svargādikam / nādyaḥ / nānyaḥ panthā iti śrutivirodhāt / na dvitīyaḥ / puṇyacito lokaḥ kṣīyata iti svargādiphalānāṃ kṣayitvaśravaṇāt / "anevaṃvinmahatpuṇyaṃ karma karoti'"tadeva vīryavattaraṃ bhavati'; ityudāhṛtaśrutivirodhaśca pakṣadvaye 'pi / tadevamajñapakṣe vākyārthānupapatterupāsakapadasya jñānyupalakṣakatvameva yuktam / tathā brahmābhyetīti śravaṇājjñānapadasya sākṣātkāravācitvameva yuktamiti / ata eva vākyasāmarthyādityuktam / yadyapi paśyannapīmamātmānamityādyāḥ spaṣṭārthāḥ śrutayo 'tra santi / tathāpi mīmāṃsārthametāsāmudāharaṇam / *11,301* nanvajñapakṣe 'pi nānupapattiḥ / upāsakena kṛtāni khalvasaṅkalpitaphalāni karmāṇi jñānamupajanayanti / karmaṇā jñānamātanotīti śruteḥ / jñānena mokṣo bhavatītyajñakṛtakarmaṇāmapi jñānadvāreṇākṣayaphalatvopapatterityāśaṅkayāha jñāneti // jñānadvāreṇa cet tasya nāsmatpakṣapratīpatā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.