चशब्दो वक्ष्यमाणसमुच्चयार्थः । अस्य जीवस्य । हिशब्दः संसारित्वादिति हेतुसूचनार्थः । तद्यथा इषीकातूलमित्यादिश्रौतेर्ज्ञानिनः पापाभावात्कथमेतदित्यत उक्तमारब्धेति । अनारब्धविषया श्रुतिरिति भावः । ज्ञानिनो ऽप्यारब्धपापमस्त्येवेति सम्बन्धः । दुःखं चास्त्येव पापसद्भावादिति हिशब्दार्थः । तस्मादवृजिनत्वमपि मुक्तेभ्यो ऽन्यत्रासम्भवीति सिद्धम् । *११,५०* केचिदेतां श्रुतिं अन्यथा व्याचक्षते । यश्च श्रोत्रियो ऽवृजिनो ऽकामहत इति श्रोत्रियस्य चाकामहतस्येति च वाक्यं न मुक्तसङ्ग्रहार्थम् । किन्नाम प्रकृतमनुष्यगन्धर्वादिविषयमेव । नच तत्रासम्भवः । श्रोत्रियञ्छन्दोधीत इति स्मरणाच्छ्रोत्रियशब्दस्य छन्दो ऽधिगतिनिमित्तत्वात् । मनुष्यगन्धर्वादीनां च सर्वज्ञकल्पत्वात्प्रारब्धपापसद्भावे ऽपि न ते तदा पापमाचरन्तीत्यवृजिना एवोच्यन्ते । विषयवैराग्योपेतत्वादकामहताश्च भवन्तीति । नच व्यावर्त्याभावेन वैयर्थ्यमिति युक्तम् । नहि वयं श्रोत्रियत्वादिकं विशेषणत्वेन ब्रूमः । किन्तु मनुष्येभ्यो मनुष्यगन्धर्वाणां शतगुणानन्दत्वे ऽभिहिते तत्र हेत्वाकाङ्क्षायामिदमुच्यते । एवं मनुष्यगन्धर्वेभ्यो देवगन्धर्वाणां शतगुणानन्दाभिधाने कुत इत्याकाङ्क्षायां श्रोत्रियत्वादिहेतुरुच्यते । एवमुत्तरत्रापि । नच वाच्यं सर्वेष्वपि विद्यमानं श्रोत्रियत्वादिकमानन्दातिशये कथं हेतुः स्यादिति । मनुष्यादप्यतिशयेन मनुष्यगन्धर्वः श्रोत्रियो ऽवृजिनो ऽकामहतश्च यतः । एवं पूर्वपूर्वनिर्दिष्यादप्यतिशयेनोत्तरोत्तरः श्रोत्रियत्वादिमान् यस्मादिति व्याख्यानादिति । तदेतन्न्निराचष्टे तस्मादिति । तस्मात् तस्मादकामत्वमिति चाश्रुतकल्पना चस्त्वर्थः । तस्मात्तस्मात्पूर्वपूर्वनिर्दिष्यादतिशयेनोत्तरोत्तरस्याकामत्वम् । उपलक्षणमेतत् । श्रोत्रियादिकं चेति व्याख्याने त्वश्रुतकल्पनं स्यात् । तस्मादित्यतिशयेनेति चाश्रुतस्य कल्पनीयत्वात् । अन्यथा विवक्षितार्थस्यालाभात् । दोषान्तरमाह अकामेति ॥ अकामहत इत्युक्तेः श्रुतहानिरपि स्फुटा
caśabdo vakṣyamāṇasamuccayārthaḥ / asya jīvasya / hiśabdaḥ saṃsāritvāditi hetusūcanārthaḥ / tadyathā iṣīkātūlamityādiśrauterjñāninaḥ pāpābhāvātkathametadityata uktamārabdheti / anārabdhaviṣayā śrutiriti bhāvaḥ / jñānino 'pyārabdhapāpamastyeveti sambandhaḥ / duḥkhaṃ cāstyeva pāpasadbhāvāditi hiśabdārthaḥ / tasmādavṛjinatvamapi muktebhyo 'nyatrāsambhavīti siddham / *11,50* kecidetāṃ śrutiṃ anyathā vyācakṣate / yaśca śrotriyo 'vṛjino 'kāmahata iti śrotriyasya cākāmahatasyeti ca vākyaṃ na muktasaṅgrahārtham / kinnāma prakṛtamanuṣyagandharvādiviṣayameva / naca tatrāsambhavaḥ / śrotriyañchandodhīta iti smaraṇācchrotriyaśabdasya chando 'dhigatinimittatvāt / manuṣyagandharvādīnāṃ ca sarvajñakalpatvātprārabdhapāpasadbhāve 'pi na te tadā pāpamācarantītyavṛjinā evocyante / viṣayavairāgyopetatvādakāmahatāśca bhavantīti / naca vyāvartyābhāvena vaiyarthyamiti yuktam / nahi vayaṃ śrotriyatvādikaṃ viśeṣaṇatvena brūmaḥ / kintu manuṣyebhyo manuṣyagandharvāṇāṃ śataguṇānandatve 'bhihite tatra hetvākāṅkṣāyāmidamucyate / evaṃ manuṣyagandharvebhyo devagandharvāṇāṃ śataguṇānandābhidhāne kuta ityākāṅkṣāyāṃ śrotriyatvādiheturucyate / evamuttaratrāpi / naca vācyaṃ sarveṣvapi vidyamānaṃ śrotriyatvādikamānandātiśaye kathaṃ hetuḥ syāditi / manuṣyādapyatiśayena manuṣyagandharvaḥ śrotriyo 'vṛjino 'kāmahataśca yataḥ / evaṃ pūrvapūrvanirdiṣyādapyatiśayenottarottaraḥ śrotriyatvādimān yasmāditi vyākhyānāditi / tadetannnirācaṣṭe tasmāditi / tasmāt tasmādakāmatvamiti cāśrutakalpanā castvarthaḥ / tasmāttasmātpūrvapūrvanirdiṣyādatiśayenottarottarasyākāmatvam / upalakṣaṇametat / śrotriyādikaṃ ceti vyākhyāne tvaśrutakalpanaṃ syāt / tasmādityatiśayeneti cāśrutasya kalpanīyatvāt / anyathā vivakṣitārthasyālābhāt / doṣāntaramāha akāmeti // akāmahata ityukteḥ śrutahānirapi sphuṭā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.