ज्ञानशेषस्य कर्मण एव स्वर्गादिसाधनत्वं मानुषज्ञानिविषयम् । न केवलं जैमिन्युक्तं किन्तु स्वर्गादयः कर्मणैव नान्येनेत्यपरे विदुः । "अदृष्टमेव ज्ञानेन दृष्टं नैवोपलभ्यते । इति केचिद्विदः प्राहुःऽ; इत्यादिनोक्तास्तद्विशेषा जैमिनिमतैकदेशा ये केचन ते ऽपि मानुषाणाम् । कथमेतेषां जैमिनिमतैकदेशत्वमिति चेत् । स्वतन्त्रस्य ज्ञानस्य च स्वर्गादिसाधनत्वमित्येतावत्यंशे साम्यादिति ब्रूमः । मानुषा अप्युत्तममध्यमाधमभेदभिन्ना इति यथायोग्यं विचित्रमतविषया भवन्येव । *११,८* एवं जैमिनिमतविषयमुक्त्वा सूत्रकारमतविषयं दर्शयति सामान्यमिति ॥ सामान्यं भगवत्प्रोक्तं ॥। ज्ञानं सकलपुरुषार्थसाधनं भवतीति सामान्यमेव भगवता प्रोक्तम् । नतु पुरुषविशेषनिष्ठं ज्ञानमिति । अतः सामान्यविशेषनियतत्वान्नैतयोर्मतयोर्विरोधः । ननु सामान्येनापि क्वचिद्विशेषे ऽवस्थातव्यम् । तदिदमपि क्वावतिष्ठत इत्यत आह देवादीनामिति ॥ ॥। देवादीनां विशेषतः भगवन्मतं विशेषतो ऽपवादैरपोदितं देवादिविषयं व्यवतिष्ठते । यद्यप्ययमर्थो लोकत एव सिद्धः । यदपवादविषयं परित्यज्य सामान्यं व्यवतिष्ठत इति । तथापि मन्दप्रबोधनायाचार्यैरभिहितः । *११,९* प्रकारान्तरेण मतयोर्विषयभेदं दर्शयति बलवदिति ॥ बलवद्विरोधिसद्भावे जैमिन्याद्युक्तिरिष्यते
jñānaśeṣasya karmaṇa eva svargādisādhanatvaṃ mānuṣajñāniviṣayam / na kevalaṃ jaiminyuktaṃ kintu svargādayaḥ karmaṇaiva nānyenetyapare viduḥ / "adṛṣṭameva jñānena dṛṣṭaṃ naivopalabhyate / iti kecidvidaḥ prāhuḥ'; ityādinoktāstadviśeṣā jaiminimataikadeśā ye kecana te 'pi mānuṣāṇām / kathameteṣāṃ jaiminimataikadeśatvamiti cet / svatantrasya jñānasya ca svargādisādhanatvamityetāvatyaṃśe sāmyāditi brūmaḥ / mānuṣā apyuttamamadhyamādhamabhedabhinnā iti yathāyogyaṃ vicitramataviṣayā bhavanyeva / *11,8* evaṃ jaiminimataviṣayamuktvā sūtrakāramataviṣayaṃ darśayati sāmānyamiti // sāmānyaṃ bhagavatproktaṃ ... jñānaṃ sakalapuruṣārthasādhanaṃ bhavatīti sāmānyameva bhagavatā proktam / natu puruṣaviśeṣaniṣṭhaṃ jñānamiti / ataḥ sāmānyaviśeṣaniyatatvānnaitayormatayorvirodhaḥ / nanu sāmānyenāpi kvacidviśeṣe 'vasthātavyam / tadidamapi kvāvatiṣṭhata ityata āha devādīnāmiti // ... devādīnāṃ viśeṣataḥ bhagavanmataṃ viśeṣato 'pavādairapoditaṃ devādiviṣayaṃ vyavatiṣṭhate / yadyapyayamartho lokata eva siddhaḥ / yadapavādaviṣayaṃ parityajya sāmānyaṃ vyavatiṣṭhata iti / tathāpi mandaprabodhanāyācāryairabhihitaḥ / *11,9* prakārāntareṇa matayorviṣayabhedaṃ darśayati balavaditi // balavadvirodhisadbhāve jaiminyādyuktiriṣyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.