Library·Yāska: Nirukta·1·1.14

Yāska: Nirukta 1.14

Nir 1.14

यथोहिनुवाएतत् तद्यत्रस्वरसंस्कारौसमर्थौप्रादेशिकेनविकारेण।(गुणेनभ्)।अन्वितौस्याताम् सर्वम्प्रादेशिकमित्येवम्सत्यनुपालम्भएषभवति यथोएतद्यःकश्चतत्कर्मकुर्यात्सर्वम्तत्सत्त्वम्तथाआचक्षीरन्निति पश्यामःसमानकर्मणाम्नामधेयप्रतिलम्भमेकेसाम्नएकेसाम् यथातक्षापरिव्राजकोजीवनोभूमिजैत्येतेनएवौत्तरःप्रत्युक्तः यथोएतद्यथाचअपिप्रतीतअर्थानिस्युस्तथाएनान्याचक्षीरन्निति।१,१४:सन्त्यल्पप्रयोगाःकृतोअप्यैकपदिकायथाव्रततिर्दमूनाजाट्यआट्णारोजागरूकोदर्विहोमीइति यथोएतत्निष्पन्नेअभिव्याहारेअभिविचारयन्तिइति भवतिहिनिष्पन्नेअभ्य्व्याहारेयोगपरीष्टिः प्रथनात्पृथिवीइत्याहुःकएनामप्रथयिष्यत्किमाधारश्चैति अथवैदर्शनेनपृथुरप्रथिताचेदप्यन्यैः अथअप्येवम्सर्वएवदृष्टप्रवादाउपालभ्यन्ते यथोएतत्पदेभ्यःपदैतरअर्धान्त्सञ्चस्कारैति योअनन्वितेअर्थेसञ्चस्कारसतेनगर्ह्यःसाएषापुरुषगर्हानशास्त्रगर्हाइति यथोएतदपरस्माद्भावात्पूर्वस्यप्रदेशोनौपपद्यतैति पश्यामःपूर्वौत्पन्नानाम्सत्त्वानामपरस्माद्भावान्नामधेयप्रतिलम्भमेकेषाम्नएकेषाम्यथाबिल्वअदोलम्बचूडकैति बिल्वम्भरणाद्वाभेदनाद्वा

yatho.hi.nu.vā.etat tad.yatra.svara.saṃskārau.samarthau.prādeśikena.vikāreṇa.(guṇena.Bh).anvitau.syātām sarvam.prādeśikam.ity.evam.saty.anupālambha.eṣa.bhavati yatho.etad.yaḥ.kaś.ca.tat.karma.kuryāt.sarvam.tat.sattvam.tathā.ācakṣīrann.iti paśyāmaḥ.samāna.karmaṇām.nāmadheya.pratilambham.ekesām.na.ekesām yathā.takṣā.parivrājako.jīvano.bhūmija.ity.etena.eva.uttaraḥ.pratyuktaḥ yatho.etad.yathā.ca.api.pratīta.arthāni.syus.tathā.enāny.ācakṣīrann.iti.1,14:santy.alpa.prayogāḥ.kṛto.apy.aikapadikā.yathā.vratatir.damūnā.jāṭya.āṭṇāro.jāgarūko.darvihomī.iti yatho.etat.niṣpanne.abhivyāhāre.abhivicārayanti.iti bhavati.hi.niṣpanne.abhyvyāhāre.yoga.parīṣṭiḥ prathanāt.pṛthivī.ity.āhuḥ.ka.enām.aprathayiṣyat.kim.ādhāraś.ca.iti atha.vai.darśanena.pṛthur.aprathitā.ced.apy.anyaiḥ atha.apy.evam.sarva.eva.dṛṣṭa.pravādā.upālabhyante yatho.etat.padebhyaḥ.pada.itara.ardhānt.sañcaskāra.iti yo.ananvite.arthe.sañcaskāra.sa.tena.garhyaḥ.sā.eṣā.puruṣa.garhā.na.śāstra.garhā.iti yatho.etad.aparasmād.bhāvāt.pūrvasya.pradeśo.na.upapadyata.iti paśyāmaḥ.pūrva.utpannānām.sattvānām.aparasmād.bhāvān.nāmadheya.pratilambham.ekeṣām.na.ekeṣām.yathā.bilva.ado.lamba.cūḍaka.iti bilvam.bharaṇād.vā.bhedanād.vā

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Nir/1.14

Cite as: Yāska: Nirukta 1.14, in HREEM (hreem.cc/library/Nir/1.14), after GRETIL, Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M.

Edition, numbering and licence

GRETIL 1_veda/5_vedang/3_pratis/niruktau.htm — Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M. Kobayashi) 29.7.1999 THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY! COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. Text converted to Unicode (UTF-8). (This fi

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text