Library·Yāska: Nirukta·1·1.16

Yāska: Nirukta 1.16

Nir 1.16

अर्थवन्तःशब्दसामान्यात् ऽऽ।एतद्वैयज्ञस्यस्मृद्धम्यद्रूपसमृद्धम्यत्कर्मक्रियमाणमृग्यजुर्वाअभिवदति।ऽऽ।(ङ्ब्।२,२,६)।इतिचब्राह्मणम् ऽऽ।क्रीऌअन्तौपुत्रैर्नप्तृभिः।ऽऽ।(ऋव्X,८५,४२)।इति यथोएतन्नियतवाचोयुक्तयोनियतआनुपूर्व्याभवन्तिइतिलौकिकेष्वप्येतद् यथाइन्द्राग्नीपितापुत्राविति यथोएतद्ब्राह्मणेनरूपसम्पन्नाविधीयन्तैत्युदितअनुवादःसभवति यथोएतदनुपपन्नअर्थाभवन्तिइत्याम्नायवचनादहिंसाप्रतीयेत यथोएतद्विप्रतिषिद्धअर्थाभवन्तिइतिलौकिकेष्वप्येतद् यथाअसपत्नोअयम्ब्राह्मणोअनमित्रस्राजाइति यथोएतत्जानन्तम्सम्प्रेष्यतिइतिजानन्तमभिवादयतेजानतेमधुपर्कम्प्राहैति यथोएतददितिःसर्वमितिलौकिकेष्वप्येतद् यथासर्वरसाअनुप्राप्ताःपानीयमिति यथोएतदविस्पष्टअर्थाभवन्तिइतिनएषस्थानोरपराधोयदेनमन्धोनपश्यतिपुरुषअपराधःसभवति यथाजानपदीषुविद्यातःपुरुषविशेषोभवतिपारोवर्यवित्सुतुखलुवेदितृषुभूयोविद्यःप्रशस्योभवति

arthavantaḥ.śabda.sāmānyāt ``.etad.vai.yajñasya.smṛddham.yad.rūpa.samṛddham.yat.karma.kriyamāṇam.ṛg.yajur.vā.abhivadati.''.(ṅB.2,2,6).iti.ca.brāhmaṇam ``.krīḷantau.putrair.naptṛbhiḥ.''.(ṛV.X,85,42).iti yatho.etan.niyata.vāco.yuktayo.niyata.ānupūrvyā.bhavanti.iti.laukikeṣv.apy.etad yathā.indrāgnī.pitāputrāv.iti yatho.etad.brāhmaṇena.rūpa.sampannā.vidhīyanta.ity.udita.anuvādaḥ.sa.bhavati yatho.etad.anupapanna.arthā.bhavanti.ity.āmnāya.vacanād.ahiṃsā.pratīyeta yatho.etad.vipratiṣiddha.arthā.bhavanti.iti.laukikeṣv.apy.etad yathā.asapatno.ayam.brāhmaṇo.anamitras.rājā.iti yatho.etat.jānantam.sampreṣyati.iti.jānantam.abhivādayate.jānate.madhu.parkam.prāha.iti yatho.etad.aditiḥ.sarvam.iti.laukikeṣv.apy.etad yathā.sarva.rasā.anuprāptāḥ.pānīyam.iti yatho.etad.avispaṣṭa.arthā.bhavanti.iti.na.eṣa.sthānor.aparādho.yad.enam.andho.na.paśyati.puruṣa.aparādhaḥ.sa.bhavati yathā.jānapadīṣu.vidyātaḥ.puruṣa.viśeṣo.bhavati.pārovaryavitsu.tu.khalu.veditṛṣu.bhūyovidyaḥ.praśasyo.bhavati

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Nir/1.16

Cite as: Yāska: Nirukta 1.16, in HREEM (hreem.cc/library/Nir/1.16), after GRETIL, Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M.

Edition, numbering and licence

GRETIL 1_veda/5_vedang/3_pratis/niruktau.htm — Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M. Kobayashi) 29.7.1999 THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY! COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. Text converted to Unicode (UTF-8). (This fi

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text