अथनिपाताउच्चअवचेष्वर्थेषुनिपतन्ति अप्युपमाअर्थेअपिकर्मौपसंग्रहअर्थेअपिपदपूरणाः तेषामेतेचत्वारौपमाअर्थेभवन्ति इवैतिभाषायांश्चअन्वध्यायंश्च ऽऽ।अग्निरिव।ऽऽ।(ऋव्X,८४,२;।१०६,३)।ऽऽ।इन्द्रैव।ऽऽ।(ऋव्X,८४,५;।१६६,२;।१७३,२)।इति नैतिप्रतिषेधअर्थीयोभाषायामुभयमन्वध्यायम् ऽऽ।नैन्द्रम्देवममंसत।ऽऽ।(ऋव्X,८६,१)।इतिप्रतिषेधअर्थीयः पुरस्तादुपाचारस्तस्ययत्प्रतिषेधति ऽऽ।दुर्मदासोनसुरायाम्।ऽऽ।(ऋव्व्२१,२,१२)।इत्युपमाअर्थीय उपरिष्टादुपाचारस्तस्ययेनौपमिमीते चिदित्येषोअनेककर्माआचार्यश्चिदिदम्ब्रूयादितिपूजायाम् आचार्यःकस्मादाचार्यआचारम्ग्राहयत्याचिनोत्यर्थानाचिनोतिबुद्धिमितिवा दधिचिदित्युपमाअर्थे कुल्माषांश्चिदाहरैत्यवकुत्सिते कुल्माषाःकुलेषुसीदन्ति नुइत्येषोअनेककर्माइदम्नुकरिष्यतिइतिहेत्वपदेशः कथम्नुकरिष्यतिइत्यनुपृष्टेनन्वेतदकार्षीदितिचअथअप्युपमाअर्थेभवति ऽऽ।वृक्षस्यनुतेपुरुहूतवयाः।ऽऽ।(ऋव्व्१,२४,३) वृक्षस्यैवतेपुरुहूतशाखा वयाःशाखावेतेर्वातअयनाभवन्ति शाखाःखशयाःशक्नोतेर्वा अथयस्यआगमादर्थपृथक्त्वमहविज्ञायतेनत्वौद्देशिकमिवविग्रहेणपृथक्त्वात्सकर्मौपसंग्रहः चैतिसमुच्चयअर्थौभाभ्याम्सम्प्रयुज्यते ऽऽ।अहंश्चत्वंश्चवृत्रहन्।ऽऽ।(ऋव्व्२१,६२,११)।इत्येतस्मिन्नेवअर्थे ऽऽ।देवेभ्यश्चपितृभ्यआ।ऽऽ।(ऋव्X,१६,११)।इतिआकारस् वाइतिविचारणअर्थे ऽऽ।हन्तअहम्पृथिवीमिमाम्निदधानिइहवाइहवा।ऽऽ।(ऋव्X,११९,९)।इति अथअपिसमुच्चयअर्थेभवति
atha.nipātā.ucca.avaceṣv.artheṣu.nipatanti apy.upamā.arthe.api.karma.upasaṃgraha.arthe.api.pada.pūraṇāḥ teṣām.ete.catvāra.upamā.arthe.bhavanti iva.iti.bhāṣāyāṃś.ca.anvadhyāyaṃś.ca ``.agnir.iva.''.(ṛV.X,84,2;.106,3).``.indra.iva.''.(ṛV.X,84,5;.166,2;.173,2).iti na.iti.pratiṣedha.arthīyo.bhāṣāyām.ubhayam.anvadhyāyam ``.na.indram.devam.amaṃsata.''.(ṛV.X,86,1).iti.pratiṣedha.arthīyaḥ purastād.upācāras.tasya.yat.pratiṣedhati ``.durmadāso.na.surāyām.''.(ṛV.V21,2,12).ity.upamā.arthīya upariṣṭād.upācāras.tasya.yena.upamimīte cid.ity.eṣo.aneka.karmā.ācāryaś.cid.idam.brūyād.iti.pūjāyām ācāryaḥ.kasmād.ācārya.ācāram.grāhayaty.ācinoty.arthān.ācinoti.buddhim.iti.vā dadhi.cid.ity.upamā.arthe kulmāṣāṃś.cid.āhara.ity.avakutsite kulmāṣāḥ.kuleṣu.sīdanti nu.ity.eṣo.aneka.karmā.idam.nu.kariṣyati.iti.hetv.apadeśaḥ katham.nu.kariṣyati.ity.anupṛṣṭe.nanv.etad.akārṣīd.iti.ca.atha.apy.upamā.arthe.bhavati ``.vṛkṣasya.nu.te.puru.hūta.vayāḥ.''.(ṛV.V1,24,3) vṛkṣasya.iva.te.puru.hūta.śākhā vayāḥ.śākhā.veter.vāta.ayanā.bhavanti śākhāḥ.khaśayāḥ.śaknoter.vā atha.yasya.āgamād.artha.pṛthaktvam.aha.vijñāyate.na.tv.auddeśikam.iva.vigraheṇa.pṛthaktvāt.sa.karma.upasaṃgrahaḥ ca.iti.samuccaya.artha.ubhābhyām.samprayujyate ``.ahaṃś.ca.tvaṃś.ca.vṛtrahan.''.(ṛV.V21,62,11).ity.etasminn.eva.arthe ``.devebhyaś.ca.pitṛbhya.ā.''.(ṛV.X,16,11).iti.ā.kāras vā.iti.vicāraṇa.arthe ``.hanta.aham.pṛthivīm.imām.ni.dadhāni.iha.vā.iha.vā.''.(ṛV.X,119,9).iti atha.api.samuccaya.arthe.bhavati
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.