Library·Yāska: Nirukta·1·1.7

Yāska: Nirukta 1.7

Nir 1.7

ऽऽ।नूनम्सातेप्रतिवरम्जरित्रेदुहीयदिन्द्रदक्षिणामघोनी।ऽऽ।(ऋव्।२,११,२१) ऽऽ।शिक्षास्तोतृभ्योमातिधग्भगोनोबृहद्वदेमविदथेसुवीराः।ऽऽ।(ऋव्।२,११,२१) सातेप्रतिदुग्धाम्वरम्जनित्रे वरोवरयितव्योभवति जरितागरिता दक्षिणामघोनीमघवती मघमितिधननामधेयम्मंहतेर्दानकर्मणः दक्षिणादक्षतेःसमर्धयतिकर्मणःव्यृद्धम्समर्धयतिइति अपिवाप्रदक्षिणआगमनात् दिशमभिप्रेत्यदिघस्तप्रकृतिर्दाक्षिनोहस्तः दक्षतेरुत्साहकर्मणोदाशतेर्वास्यात् हस्तोहन्तेर्प्राशुर्हनने देहिस्तोतृभ्यःकामान् माअस्मानतिदंहीः माअस्मानतिहायदाः भगोनोअस्तु बृहद्वदेमस्वेवेदने भगोभजतेर् बृहदित्य्महतोनामधेयम्परिवृऌहम्।(परिवृढम्भ्)।भवति वीरवन्तःकल्याणवीरावा वीरोवीरयत्यमित्रान्वेतेर्वास्याद्गतिकर्मणोवीरयतेर्वा सीमितिपरिग्रहअर्थीयोवापदपूरणोवा ऽऽ।प्रसीमादित्योअसृजत्।ऽऽ।(ऋव्।२,२८,४) प्रासृजदितिवाप्रासृजत्सर्वतैतिवा ऽऽ।विसीमतःसुरुचोवेनआवः।ऽऽ।(अव्।४,१,१;।५,६,१;।ष्व्।१,३२१;।व्ष्।१३,३)।इतिच व्यवृणोत्सर्वतआदित्यः सुरुचआदित्यरश्मयःसुरोचनात् अपिवासीमाइत्येतदनर्थकमुपबन्धमाददीतपञ्चमीकर्माणम् सीम्नःसीमतःसीमातोमर्यादातः सीमामर्यादाविषीव्यतिदेशाविति त्वैतिविनिग्रहअर्थीयम्सर्वनामअनुदात्तम्,।अर्धनामैत्येके

``.nūnam.sā.te.prati.varam.jaritre.duhīyad.indra.dakṣiṇā.maghonī.''.(ṛV.2,11,21) ``.śikṣā.stotṛbhyo.māti.dhagbhago.no.bṛhad.vadema.vidathe.suvīrāḥ.''.(ṛV.2,11,21) sā.te.prati.dugdhām.varam.janitre varo.varayitavyo.bhavati jaritā.garitā dakṣiṇā.maghonī.maghavatī magham.iti.dhana.nāmadheyam.maṃhater.dāna.karmaṇaḥ dakṣiṇā.dakṣateḥ.samardhayati.karmaṇaḥ.vyṛddham.samardhayati.iti api.vā.pradakṣiṇa.āgamanāt diśam.abhipretya.dig.hasta.prakṛtir.dākṣino.hastaḥ dakṣater.utsāha.karmaṇo.dāśater.vā.syāt hasto.hanter.prāśur.hanane dehi.stotṛbhyaḥ.kāmān mā.asmān.atidaṃhīḥ mā.asmān.atihāya.dāḥ bhago.no.astu bṛhad.vadema.sve.vedane bhago.bhajater bṛhad.ity.mahato.nāmadheyam.parivṛḷham.(parivṛḍham.Bh).bhavati vīravantaḥ.kalyāṇa.vīrā.vā vīro.vīrayaty.amitrān.veter.vā.syād.gati.karmaṇo.vīrayater.vā sīm.iti.parigraha.arthīyo.vā.pada.pūraṇo.vā ``.pra.sīm.ādityo.asṛjat.''.(ṛV.2,28,4) prāsṛjad.iti.vā.prāsṛjat.sarvata.iti.vā ``.vi.sīm.ataḥ.suruco.vena.āvaḥ.''.(AV.4,1,1;.5,6,1;.ṣV.1,321;.Vṣ.13,3).iti.ca vyavṛṇot.sarvata.ādityaḥ suruca.āditya.raśmayaḥ.surocanāt api.vā.sīmā.ity.etad.anarthakam.upabandham.ādadīta.pañcamī.karmāṇam sīmnaḥ.sīmataḥ.sīmāto.maryādātaḥ sīmā.maryādā.viṣīvyati.deśāv.iti tva.iti.vinigraha.arthīyam.sarvanāma.anudāttam,.ardhanāma.ity.eke

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Nir/1.7

Cite as: Yāska: Nirukta 1.7, in HREEM (hreem.cc/library/Nir/1.7), after GRETIL, Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M.

Edition, numbering and licence

GRETIL 1_veda/5_vedang/3_pratis/niruktau.htm — Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M. Kobayashi) 29.7.1999 THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY! COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. Text converted to Unicode (UTF-8). (This fi

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text