अथैमाअतिस्तुति१पित्याचक्षते। अपिवासम्प्रत्ययएवस्यात्माहाभाग्याद्देवतायाह्। ससग्निमेवप्रथमाह। ऽऽत्वमग्नेद्युभिस्त्वमाशुशुक्षनिह्ऽऽ।इतियथाएतस्मिन्सूक्ते।ऽऽ।नहित्वदारेनिमिसश्चनेशेऽऽ।इतिवरुणस्य। अथएषाइन्द्रस्य।
atha.imā.atistuti1p.ity.ācakṣate/ api.vā.sampratyaya.eva.syāt.māhābhāgyād.devatāyāh/ sas.agnim.eva.pratham.āha/ ``tvam.agne.dyubhis.tvam.āśuśukṣanih''.iti.yathā.etasmin.sūkte/''.na.hi.tvadāre.nimisaś.caneśe''.iti.varuṇasya/ atha.eṣā.indrasya/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽयद्द्यावैन्द्रतेशतम्शतम्भूमीरुतस्युह्। नत्वावज्रिन्सहस्रम्सूर्याअनुनजातमस्तरोदसी।ऽऽ। यदितैन्द्रशतम्दिवःशतम्भूमयःप्रतिमानानिस्युर्नत्वावज्रिन्सहस्रमपिसूर्यानद्यावापृथिवीआवप्यभ्यश्नुवीतामिति। अथएषाआदित्यस्य।
``yad.dyāva.indra.te.śatam.śatam.bhūmīr.uta.syuh/ na.tvā.vajrin.sahasram.sūryā.anu.na.jātam.asta.rodasī/''. yadi.ta.indra.śatam.divaḥ.śatam.bhūmayaḥ.pratimānāni.syur.na.tvā.vajrin.sahasram.api.sūryā.na.dyāvā.pṛthivī.āv.apy.abhyaśnuvītām.iti/ atha.eṣā.ādityasya/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽयदुदञ्चोवृसाकपेगृहमिन्द्राजगन्तन। क्वस्यपुल्वघोमृगःकमगञ्जनयोपनोविश्वस्मादिन्द्रौत्तरह्।ऽऽ। ऽऽयदुदञ्चोवृकाकपि८।गृहमिन्द्रआजगमतह्,।क्वअस्यपुल्वघोमृगह्,।क्वसबह्वादीमृगह्। मृगोमार्ष्तेर्गतिकर्मणह्। कमगमद्देशम्जनयोपनह्। सर्वस्माद्यैन्द्रौत्तरस्तमेतद्ब्रूमआदित्यम्। अथएषाआदित्यरश्मीनाम्।
``yad.udañco.vṛsākape.gṛham.indrājagantana/ kvasya.pulvagho.mṛgaḥ.kam.agañjanayopano.viśvasmād.indra.uttarah/''. ``yad.udañco.vṛkākapi8.gṛham.indra.ājagamatah,.kva.asya.pulvagho.mṛgah,.kva.sa.bahvādī.mṛgah/ mṛgo.mārṣter.gati.karmaṇah/ kam.agamad.deśam.jana.yopanah/ sarvasmād.ya.indra.uttaras.tam.etad.brūma.ādityam/ atha.eṣā.āditya.raśmīnām/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽविहिसोतोरसृक्षतनेन्द्रम्देवममंसत। यत्रामदद्वृसाकपिरर्यःपुस्तेषुमत्सखाविश्वस्मादिन्द्रौत्तरह्।ऽऽ। व्यसृक्षतहिप्रसवाय। नचैन्द्रम्देवममंसत। यत्रअमाद्यद्वृसाकपिरर्यईश्वरःपुस्तेषुपोसेसु,।मत्सखाममसखामदनसखा। येनःसखायस्तैःसहैतिवा। सर्वस्माद्यैन्द्रौत्तरस्तमेतद्ब्रूमआदित्यम्। अथएषाअश्विनोह्।
``vi.hi.sotor.asṛkṣata.nendram.devam.amaṃsata/ yatrāmadad.vṛsākapir.aryaḥ.pusteṣu.matsakhā.viśvasmād.indra.uttarah/''. vyasṛkṣata.hi.prasavāya/ na.ca.indram.devam.amaṃsata/ yatra.amādyad.vṛsākapir.arya.īśvaraḥ.pusteṣu.posesu,.matsakhā.mama.sakhā.madana.sakhā/ ye.naḥ.sakhāyas.taiḥ.saha.iti.vā/ sarvasmād.ya.indra.uttaras.tam.etad.brūma.ādityam/ atha.eṣā.aśvinoh/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽसृण्येवजर्भरीतुर्फरीतूनैतोशेवतुर्फरीपर्फरीका। उदन्यजेवजेमनामदेरूतामेजराय्वजरम्मरायु।ऽऽ सृणीएवैति। द्विविधासृणिर्भवति। भर्ताचहन्ताच। तथाअश्विनौचअपिभर्ताद्। जर्भरीभर्तादित्यर्थह्। तुर्फरीतूहन्ताद्। नैतोशेवतुर्फरीपर्फरीका। नितोशस्यअपत्यम्नैतोशम्। नैतोशाइवतुर्फरीक्षिप्रहन्ताद्। उदन्यजेवजेमनामदेरू। उदन्यजाइवैत्युदकजेइवरत्न१द्। सामुद्रेचान्द्रमसिइतिवा। जेमन१द्जयमन१द्। जेमनामदेरू। तामेजरायुअजरम्मरायु। एतत्जरायुजम्शरीरम्शरदमजीर्णम्। अथएषासोमस्य।
``sṛṇyeva.jarbharī.turpharītū.naitośeva.turpharī.parpharīkā/ udanyajeva.jemanā.maderū.tā.me.jarāyv.ajaram.marāyu/'' sṛṇī.eva.iti/ dvividhā.sṛṇir.bhavati/ bhartā.ca.hantā.ca/ tathā.aśvinau.ca.api.bhartād/ jarbharī.bhartād.ity.arthah/ turpharītū.hantād/ naitośeva.turpharī.parpharīkā/ nitośasya.apatyam.naitośam/ naitośā.iva.turpharī.kṣipra.hantād/ udanyajeva.jemanā.maderū/ udanyajā.iva.ity.udakaje.iva.ratna1d/ sāmudre.cāndram.asi.iti.vā/ jemana1d.jayamana1d/ jemanā.maderū/ tā.me.jarāyu.ajaram.marāyu/ etat.jarāyujam.śarīram.śaradam.ajīrṇam/ atha.eṣā.somasya/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽतरत्समन्दीधावतिधारासुतस्यअन्धसह्। तरत्समन्दीधावति।ऽऽ। तरतिसपापम्सर्वम्मन्दीयःस्तौति। धावतिगच्छत्यूर्ध्वाम्गतिम्। धारासुतस्यअन्धसह्। धारयअभिसुतस्यसोमस्यमन्त्रपूतस्यवाचास्तुतस्य। अथएषायज्ञस्य।
``tarat.sa.mandī.dhāvati.dhārā.sutasya.andhasah/ tarat.sa.mandī.dhāvati/''. tarati.sa.pāpam.sarvam.mandī.yaḥ.stauti/ dhāvati.gacchaty.ūrdhvām.gatim/ dhārā.sutasya.andhasah/ dhāraya.abhisutasya.somasya.mantra.pūtasya.vācā.stutasya/ atha.eṣā.yajñasya/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽचत्वारिशृण्गात्रयोअस्यपादाद्वेशीर्षेसप्तहस्तासोअस्य। त्रिधाबद्धोवृसभोरोरवीतिमहोदेवोमर्त्यानाविवेश।ऽऽ। चत्वारिशृण्गाइतिवेदावाएतौक्ताह्। त्रयसस्यपादाइतिसवनानित्रीनि। द्वेशीर्ष१द्प्रायनीयौदयनीय१द्। सप्तहस्तासःसप्तछन्दस्१प्। त्रिधाबद्धस्त्रेधाबद्धोमन्त्रब्राह्मणकल्पैर्वृसभस्रोरवीति। रोरवनमस्यसनवक्रमेनऋच्भिर्यजुस्भिःसामभिर्यदेनमृच्भैःशंसन्तियजुस्भिर्यजन्तिसामभिःस्तुवन्ति।। महोदेवैत्येषहिमहान्देवोयज्ञज्ञोमर्त्यामाविवेशैति। एसहिमनुष्यानाविशतियजनाय। तस्यौत्तराभूयसेनिर्वचनाय।
``catvāri.śṛṇgā.trayo.asya.pādā.dve.śīrṣe.sapta.hastāso.asya/ tridhā.baddho.vṛsabho.roravīti.maho.devo.martyān.ā.viveśa/''. catvāri.śṛṇgā.iti.vedā.vā.eta.uktāh/ trayas.asya.pādā.iti.savanāni.trīni/ dve.śīrṣa1d.prāyanīya.udayanīya1d/ sapta.hastāsaḥ.sapta.chandas1p/ tridhā.baddhas.tredhā.baddho.mantra.brāhmaṇa.kalpair.vṛsabhas.roravīti/ roravanam.asya.sanava.kramena.ṛc.bhir.yajus.bhiḥ.sāmabhir.yad.enam.ṛc.bhaiḥ.śaṃsanti.yajus.bhir.yajanti.sāmabhiḥ.stuvanti./ maho.deva.ity.eṣa.hi.mahān.devo.yajñajño.martyām.āviveśa.iti/ esa.hi.manuṣyān.āviśati.yajanāya/ tasya.uttarā.bhūyase.nirvacanāya/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽस्वर्यन्तोनापेक्षन्तआद्याम्रोहन्तिरोदसी। यज्ञम्येविश्वतोधारम्सुविद्वांसोवितेनिरे।ऽऽ। स्वर्गच्छन्तईजानावानईक्षन्ते। तेऽअमुमेवलोकम्गतवन्तमीक्षन्तमिति। आद्याम्रोहन्तिरोदसी। यज्ञम्येविश्वतोधारम्सर्वतोधारम्सुविद्वांसोवितेनिरैति। अथएषावाचःप्रवल्हिताइव। ऽऽचत्वारिवाक्परिमितापदानितानिविदुर्ब्राह्मणायेमनीसिनह्। गुहात्रीनिनिहितानेङ्गयन्तितुरीयम्वाचोमनुष्यावदन्ति।ऽऽ।(१३,९) चत्वारिवाचःपरिमितानिपदानि। तानिविदुर्ब्राह्मणायेमेधाविनह्। गुहायाम्त्रीनिनिहितानिनअर्थम्वेदयन्ते। गुहागूहतेस्तुरीयम्त्वरतेह्। कतमानितानिचत्वारिपदानि। ओम्कारोमहाव्याहृति१प्चैत्यार्षम्। नामआख्यात१द्चौपसर्गनिपाताश्चैतिवैयाकरणाह्। मन्त्रःकल्पोब्राह्मणंश्चतुर्थीव्यावहारिकीइतियाज्ञिकाह्। र्चोयजुस्१प्सामानिचतुर्थीव्यावहारिकीइतिनैरुक्ताह्।(१३,९) सर्पानाम्वाच्वयसाम्क्षुद्रस्यसरीसृपस्यचतुर्थीव्यावहारिकीइत्येके। पशुसुतूनवेषुमृगेष्वात्मनिचैत्यात्मप्रवादाह्। अथअपिब्राह्मणम्भवति।
``svaryanto.nāpekṣanta.ā.dyām.rohanti.rodasī/ yajñam.ye.viśvatodhāram.suvidvāṃso.vitenire/''. svar.gacchanta.ījānā.vā.na.īkṣante/ te'amum.eva.lokam.gatavantam.īkṣantam.iti/ ā.dyām.rohanti.rodasī/ yajñam.ye.viśvatodhāram.sarvatodhāram.suvidvāṃso.vitenira.iti/ atha.eṣā.vācaḥ.pravalhitā.iva/ ``catvāri.vākparimitā.padāni.tāni.vidur.brāhmaṇā.ye.manīsinah/ guhā.trīni.nihitā.neṅgayanti.turīyam.vāco.manuṣyā.vadanti/''.(13,9) catvāri.vācaḥ.parimitāni.padāni/ tāni.vidur.brāhmaṇā.ye.medhāvinah/ guhāyām.trīni.nihitāni.na.artham.vedayante/ guhā.gūhates.turīyam.tvarateh/ katamāni.tāni.catvāri.padāni/ om.kāro.mahā.vyāhṛti1p.ca.ity.ārṣam/ nāma.ākhyāta1d.ca.upasarga.nipātāś.ca.iti.vaiyākaraṇāh/ mantraḥ.kalpo.brāhmaṇaṃś.caturthī.vyāvahārikī.iti.yājñikāh/ rco.yajus1p.sāmāni.caturthī.vyāvahārikī.iti.nairuktāh/(13,9) sarpānām.vāc.vayasām.kṣudrasya.sarīsṛpasya.caturthī.vyāvahārikī.ity.eke/ paśusu.tūnaveṣu.mṛgeṣv.ātmani.ca.ity.ātma.pravādāh/ atha.api.brāhmaṇam.bhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽसावैवाच्सृष्टाचतुर्धाव्यभवत्। एष्वेवलोकेषुत्रीनि,।पशुसुतुरीयम्। यापृथिवी७।साअग्नि७।सारथन्तरे। यान्तरिक्षेसावायु७।सावामदेव्ये। यादिविसाआदित्येसाबृहतिसास्तनयित्नु७।
``sā.vai.vāc.sṛṣṭā.caturdhā.vyabhavat/ eṣv.eva.lokeṣu.trīni,.paśusu.turīyam/ yā.pṛthivī7.sā.agni7.sā.rathantare/ yāntarikṣe.sā.vāyu7.sā.vāmadevye/ yā.divi.sā.āditye.sā.bṛhati.sā.stanayitnu7/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथपशुसु। ततोयावाचत्यरिच्यतताम्ब्राह्मणेष्वदधुह्। तस्माद्ब्राह्मणाउभयीमाचम्वदन्तियाचदेवानाम्याचमनुष्यानाम्।ऽऽ।इति। अथएषाअक्षरस्य। ऽऽऋचोअक्षरेपरमेव्योमन्यस्मिन्देवाअधिविश्वेनिसेदुह्। यस्तन्नवेदकिमृचाकरिष्यतियैत्त्द्विदुस्तैमेसमासते।ऽऽ। उपदिशसि। कतमत्तदेतदक्षरम्। ओमित्येषावाचितिशाकपूनिह्। ऋचश्चह्यक्षरेपरमेव्यवनेधीयन्तेनानादेवतेषुचमन्त्रेषु। ऽऽएतद्धवाएतदक्षरम्यत्सर्वाम्त्रयीम्विद्याम्प्रतिप्रति।ऽऽ॥इतिचब्राह्मणम्।
atha.paśusu/ tato.yā.vāc.atyaricyata.tām.brāhmaṇeṣv.adadhuh/ tasmād.brāhmaṇā.ubhayīm.ācam.vadanti.yā.ca.devānām.yā.ca.manuṣyānām/''.iti/ atha.eṣā.akṣarasya/ ``ṛco.akṣare.parame.vyoman.yasmin.devā.adhi.viśve.niseduh/ yas.tan.na.veda.kim.ṛcā.kariṣyati.ya.it.td.vidus.ta.ime.samāsate/''. upadiśasi/ katamat.tad.etad.akṣaram/ om.ity.eṣā.vāc.iti.śākapūnih/ ṛcaś.ca.hy.akṣare.parame.vyavane.dhīyante.nānā.devateṣu.ca.mantreṣu/ ``etadd.ha.vā.etad.akṣaram.yat.sarvām.trayīm.vidyām.prati.prati/''..iti.ca.brāhmaṇam/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्यैतिपुत्रःशाकपूनेह्। एसाऋच्भवतियदेनमर्चन्ति। प्रत्यृचःसर्वाणिभूतानि। तस्ययदन्यत्मन्त्र५भ्यस्तदक्षरम्भवति। रश्मि१प्ऽअत्रदेवाउच्यन्तेयएतस्मिन्नधिनिसन्नाइत्यधिदैवतम्। अथअध्यात्मम्। शरीरमत्रऋचुच्यतेयदेनेनअर्चन्ति। प्रत्यृचःसर्वाणिइन्द्रियानि। तस्ययदविनाशिधर्मतदक्षरम्भवति। इन्द्रियान्यत्रदेवाउच्यन्तेयान्यस्मिन्नधिनिसन्नानिइत्यात्मप्रवादाह्।
āditya.iti.putraḥ.śākapūneh/ esā.ṛc.bhavati.yad.enam.arcanti/ pratyṛcaḥ.sarvāṇi.bhūtāni/ tasya.yad.anyat.mantra5bhyas.tad.akṣaram.bhavati/ raśmi1p'atra.devā.ucyante.ya.etasminn.adhinisannā.ity.adhidaivatam/ atha.adhyātmam/ śarīram.atra.ṛc.ucyate.yad.enena.arcanti/ pratyṛcaḥ.sarvāṇi.indriyāni/ tasya.yad.avināśi.dharma.tad.akṣaram.bhavati/ indriyāny.atra.devā.ucyante.yāny.asminn.adhinisannāni.ity.ātma.pravādāh/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षरम्नक्षरति,।नक्षीयतेवाअक्षयोभवति। वाचसक्षैतिवा। अक्षोयानस्यअञ्जनात्। तत्प्रकृतिइतरद्वर्तनसामान्यात्। इत्ययम्मन्त्रअर्थचिन्ताअभ्यूहसभ्यूऌहह्। अपिश्रुतितसपितर्कतह्। नतुपृथक्त्वेनमन्त्रानिर्वक्तव्याह्। प्रकरणशएवतुनिर्वक्तव्याह्। नह्येषुप्रत्यक्षमस्त्यनृषेरतपसोवा। पारोवर्यवित्सुतुखलुवेदितृसुभूयस्विद्यःप्रशस्योभवतिइत्युक्तम्पुरस्तात्। मनुष्यावाऋषिसुउत्क्रामत्सुदेवानब्रुवन्। कोनऋषिर्भविष्यतिइति। तेभ्यएतम्तर्कमृषिम्प्रायच्छन्मन्त्रअर्थचिन्ताअभ्यूहमभ्यूऌहम्। तस्माद्यदेवकिंचअनूचानसह्यूहत्यार्षम्तद्भवति।
akṣaram.na.kṣarati,.na.kṣīyate.vā.akṣayo.bhavati/ vācas.akṣa.iti.vā/ akṣo.yānasya.añjanāt/ tat.prakṛti.itarad.vartana.sāmānyāt/ ity.ayam.mantra.artha.cintā.abhyūhas.abhyūḷhah/ api.śrutitas.api.tarkatah/ na.tu.pṛthaktvena.mantrā.nirvaktavyāh/ prakaraṇaśa.eva.tu.nirvaktavyāh/ na.hy.eṣu.pratyakṣam.asty.anṛṣer.atapaso.vā/ pārovaryavitsu.tu.khalu.veditṛsu.bhūyas.vidyaḥ.praśasyo.bhavati.ity.uktam.purastāt/ manuṣyā.vā.ṛṣisu.utkrāmatsu.devān.abruvan/ ko.na.ṛṣir.bhaviṣyati.iti/ tebhya.etam.tarkam.ṛṣim.prāyacchan.mantra.artha.cintā.abhyūham.abhyūḷham/ tasmād.yad.eva.kiṃca.anūcānas.ahyūhaty.ārṣam.tad.bhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽहृदातस्तेषुमनसोजवेषुयद्ब्राह्मणाःसम्यजन्तेसखायह्। अत्राहत्वम्विजहुर्वेद्याभिरोहब्राह्मणोविचरन्त्युत्वे।ऽऽ। हृदातस्तेषुमनसाम्प्रजवेषुयद्ब्राह्मणाःसम्यजन्तेसमानख्यानाऋत्विजह्। अत्रआहत्वम्विजहुर्वेद्याभिर्वेदितव्याभिःप्रवृत्तिभिह्। ओहब्रह्मानऊहब्रह्मानह्। ऊहएषाम्ब्रह्मैतिवा। साइयम्विद्याश्रुतिमतिबुद्धिह्। तस्यास्तपसापारमीप्सितव्यम्। तदिदमायुरिच्छताननिर्वक्तव्यम्। तस्मात्छन्दस्सुशेसाउपेक्षितव्याह्। अथआगमस्,।याम्याम्देवताम्निराहतस्यास्तस्यास्ताद्भाव्यमनुभवत्यनुभवति।
``hṛdā.tasteṣu.manaso.javeṣu.yad.brāhmaṇāḥ.samyajante.sakhāyah/ atrāha.tvam.vi.jahur.vedyābhirohabrāhmaṇo.vi.caranty.u.tve/''. hṛdā.tasteṣu.manasām.prajaveṣu.yad.brāhmaṇāḥ.samyajante.samāna.khyānā.ṛtvijah/ atra.āha.tvam.vijahur.vedyābhir.veditavyābhiḥ.pravṛttibhih/ oha.brahmāna.ūha.brahmānah/ ūha.eṣām.brahma.iti.vā/ sā.iyam.vidyā.śrutim.atibuddhih/ tasyās.tapasā.pāram.īpsitavyam/ tad.idam.āyur.icchatā.na.nirvaktavyam/ tasmāt.chandas.su.śesā.upekṣitavyāh/ atha.āgamas,.yām.yām.devatām.nirāha.tasyās.tasyās.tādbhāvyam.anubhavaty.anubhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.