Library·Yāska: Nirukta·3·3.10

Yāska: Nirukta 3.10

Nir 3.10

ऽऽअभिइदमेकमेकोअस्मिनिस्सादभीद्वाकिमुत्रयःकरण्ति। खलेनपर्षान्प्रतिहन्मिभूरिकिम्मानिन्दन्तिशत्रवोअनिन्द्राह्।ऽऽ।[२७८] अभिभवामिइदमेकमेकोअस्मि,।निह्सहमानःसपत्नानभिभवामि,।द्वौकिम्मात्रयःकुर्वन्ति।[२७८] एकैतासङ्ख्याद्वौद्रुततरासङ्ख्यात्रयस्तीर्णतमासङ्ख्याचत्वारश्चलिततमासङ्ख्याअस्तावश्नोतेर्नवनवननीयानअवाप्तावादशदस्तादृष्टअर्थावा।[२७८] विंशतिर्द्विर्दशतःशतम्दशदशतःसहस्रम्सहस्वदयुतम्नियुतम्प्रयुतम्तत्तदभ्यस्तम्।[२७८] अम्बुदस्मेघोभवत्यरनमम्बुतद्दोअम्बुदोअम्बुमत्भातिइतिवाअम्बुमद्भवतिइतिवा,।सयथामहान्बहुर्भवतिवर्षंस्तदिवअर्बुदम्।[२७९] ऽऽखलेनपर्षान्प्रतिहन्मिभूरि।ऽऽ।[२७९] खलैवपर्षान्प्रतिहन्मिभूरि,।खलैतिसंग्रामनामखलतेर्वास्खलतेर्वा।[२७९] अयमपिइतरःखलएतस्मादेव,।समास्कन्नोभवति।[२७९] ऽऽकिम्मानिन्दन्तिशत्रवोअनिन्द्राह्।ऽऽ।यैन्द्रम्नविविदुर्,।इन्द्रस्ह्यहमस्म्यनिन्द्राइतरैतिवा।[२७९] व्याप्तिकर्माणौत्तरेधातु१प्दश।[२७९] तत्रद्वेनामनीआक्षानआश्नुवानआपानआप्नुवानह्।[२७९] वधकर्माणौत्तरेधातु१प्त्रयस्त्रिंशत्।[२७९] तत्रवियातैत्येतद्वियातयतैतिवावियातयैतिवा।[२७९] ऽऽआखन्दलप्रहूयसेऽऽ।आखन्दयितृ८। खन्दम्खन्दयतेह्।[२७९] तऌइतित्यन्तिकवधयोःसंसृष्टकर्मताडयतिइतिसतह्।[२७९]

``abhi.idam.ekam.eko.asmi.nissād.abhī.dvā.kim.u.trayaḥ.karaṇti/ khale.na.parṣān.prati.hanmi.bhūri.kim.mā.nindanti.śatravo.anindrāh/''.[278] abhibhavāmi.idam.ekam.eko.asmi,.nihsahamānaḥ.sapatnān.abhibhavāmi,.dvau.kim.mā.trayaḥ.kurvanti/[278] eka.itā.saṅkhyā.dvau.drutatarā.saṅkhyā.trayas.tīrṇatamā.saṅkhyā.catvāraś.calitatamā.saṅkhyā.astāv.aśnoter.nava.na.vananīyā.na.avāptā.vā.daśa.dastā.dṛṣṭa.arthā.vā/[278] viṃśatir.dvir.daśataḥ.śatam.daśadaśataḥ.sahasram.sahasvad.ayutam.niyutam.prayutam.tat.tad.abhyastam/[278] ambudas.megho.bhavaty.aranam.ambu.taddo.ambudo.ambumat.bhāti.iti.vā.ambumad.bhavati.iti.vā,.sa.yathā.mahān.bahur.bhavati.varṣaṃs.tad.iva.arbudam/[279] ``khale.na.parṣān.prati.hanmi.bhūri/''.[279] khala.iva.parṣān.pratihanmi.bhūri,.khala.iti.saṃgrāma.nāma.khalater.vā.skhalater.vā/[279] ayam.api.itaraḥ.khala.etasmād.eva,.samāskanno.bhavati/[279] ``kim.mā.nindanti.śatravo.anindrāh/''.ya.indram.na.vividur,.indras.hy.aham.asmy.anindrā.itara.iti.vā/[279] vyāpti.karmāṇa.uttare.dhātu1p.daśa/[279] tatra.dve.nāmanī.ākṣāna.āśnuvāna.āpāna.āpnuvānah/[279] vadha.karmāṇa.uttare.dhātu1p.trayastriṃśat/[279] tatra.viyāta.ity.etad.viyātayata.iti.vā.viyātaya.iti.vā/[279] ``ākhandala.prahūyase''.ākhandayitṛ8/ khandam.khandayateh/[279] taḷit.ity.antika.vadhayoḥ.saṃsṛṣṭa.karma.tāḍayati.iti.satah/[279]

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Nir/3.10

Cite as: Yāska: Nirukta 3.10, in HREEM (hreem.cc/library/Nir/3.10), after GRETIL, Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M.

Edition, numbering and licence

GRETIL 1_veda/5_vedang/3_pratis/niruktau.htm — Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M. Kobayashi) 29.7.1999 THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY! COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. Text converted to Unicode (UTF-8). (This fi

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text