Library·Yāska: Nirukta·3·3.16

Yāska: Nirukta 3.16

Nir 3.16

ऽऽचतुरश्चिद्ददमानाद्बिभीयादानिधातोह्। नदुर्क्तायस्पृहयेत्।ऽऽ[३०२] चतुरोअक्षान्धारयतैतितद्यथाकितवाद्बिभीयादेवमेवदुर्क्ताद्बिभीयात्नदुरुक्तायस्पृहयेत्कदाचित्।[३०३] आइत्याकारौपसर्गःपुरस्तादेवव्याख्यातस्।[३०३] अथअप्युपमाअर्थेदृश्यते।[३०३] ऽऽजारआभगम्।ऽऽ।जारैवभगमादित्योअत्रजारौच्यतेरात्रेर्जरयितासएवभाषाम्।[३०३] तथाअपिनिगमोभवति।ऽऽ।स्वसृ६।जारःशृणोतुनह्।ऽऽ।इति।[३०३] उससमस्यस्वसारमाहसाहचर्याद्रसरहनाद्वा।[३०३] अपित्वयम्मनुष्यजारएवअभिप्रेतःस्यात्स्त्रीभगस्तथास्याद्भजतेह्।[३०३] मेसैतिभूतौपमा।ऽऽ।मेसोभूतोअभियन्नयह्।ऽऽ।[३०३] मेसोमिसतेस्तथापशुःपश्यतेह्।[३०३] अग्निरितिरूपौपमा।[३०३] ऽऽहिरन्यरूपःसहिरन्यसंदृकपाम्नपात्सेदुहिरन्यवर्णह्।ऽऽ॥[३०३] हिरन्यवर्णस्यैवअस्यरूपम्।[३०३] थाइतिच।ऽऽ।तम्प्रत्नथापूर्वथाविश्वथाइमथा।ऽऽ।[३०३] प्रत्नैवपूर्वैवविश्वैवैमैवैति।[३०४] अयमेततरसमुस्माद्,।असावस्ततरोअस्माद्,।अमुथायथाअसावितिव्याख्यातम्।[३०४] वदितिसिद्धाउपमाब्राह्मणवद्वृसलवत्,।ब्राह्मणाइववृसलाइवैति।[३०४] वृसलोवृसशीलोभवतिवृसाशीलोवा।[३०४]

``caturaścid.dadamānād.bibhīyād.ā.nidhātoh/ na.durktāya.spṛhayet/''[302] caturo.akṣān.dhārayata.iti.tad.yathā.kitavād.bibhīyād.evam.eva.durktād.bibhīyāt.na.duruktāya.spṛhayet.kadācit/[303] ā.ity.ākāra.upasargaḥ.purastād.eva.vyākhyātas/[303] atha.apy.upamā.arthe.dṛśyate/[303] ``jāra.ā.bhagam/''.jāra.iva.bhagam.ādityo.atra.jāra.ucyate.rātrer.jarayitā.sa.eva.bhāṣām/[303] tathā.api.nigamo.bhavati.''.svasṛ6.jāraḥ.śṛṇotu.nah/''.iti/[303] usasam.asya.svasāram.āha.sāhacaryād.rasa.rahanād.vā/[303] api.tv.ayam.manuṣya.jāra.eva.abhipretaḥ.syāt.strī.bhagas.tathā.syād.bhajateh/[303] mesa.iti.bhūta.upamā/''.meso.bhūto.abhi.yan.nayah/''.[303] meso.misates.tathā.paśuḥ.paśyateh/[303] agnir.iti.rūpa.upamā/[303] ``hiranya.rūpaḥ.sa.hiranya.saṃdṛk.apām.napāt.sedu.hiranya.varṇah/''..[303] hiranya.varṇasya.iva.asya.rūpam/[303] thā.iti.ca/''.tam.pratnathā.pūrvathā.viśvathā.imathā/''.[303] pratna.iva.pūrva.iva.viśva.iva.ima.iva.iti/[304] ayam.etataras.amusmād,.asāv.astataro.asmād,.amuthā.yathā.asāv.iti.vyākhyātam/[304] vad.iti.siddhā.upamā.brāhmaṇavad.vṛsalavat,.brāhmaṇā.iva.vṛsalā.iva.iti/[304] vṛsalo.vṛsa.śīlo.bhavati.vṛsā.śīlo.vā/[304]

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Nir/3.16

Cite as: Yāska: Nirukta 3.16, in HREEM (hreem.cc/library/Nir/3.16), after GRETIL, Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M.

Edition, numbering and licence

GRETIL 1_veda/5_vedang/3_pratis/niruktau.htm — Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M. Kobayashi) 29.7.1999 THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY! COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. Text converted to Unicode (UTF-8). (This fi

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text