Library·Yāska: Nirukta·3·3.20

Yāska: Nirukta 3.20

Nir 3.20

द्विश।[इन्पैर्ष्]।उत्तरानिनामानि।[३२४] प्रवित्वेअभीकैत्यासन्नस्य,।प्रपित्वेप्रप्ते,।अभीकेअभ्यक्ते।[३२४] ऽऽआपित्वेनःप्रपित्वेतूयमागहि।ऽऽ।ऽऽ।अभीकेचिदुलोककृत्।ऽऽ।इत्यपिनिगमौभवतह्।[३२४] दभ्रमर्भकमित्यल्पस्य।[३२४] दभ्रम्दभ्रोतेःसुदम्भम्भवत्य्,।अर्भकमवहृतम्भवति।[३२४] ऽऽउपौपमेपरामृशमामेदभ्रानिमन्यथाह्।ऽऽ।ऽऽ।नमोमहद्भ्योनमोअर्भक४भ्यह्।ऽऽ।इत्यपिनिगमौभवतह्।[३२५-३२५] तिरस्सतःइतिप्राप्तस्य।[३२५] तिरस्तीर्णम्भवति,।सतस्संसृतम्भवति।[३२५] ऽऽतिरश्चिदर्ययापरिवर्तिर्यातमदाभ्या।ऽऽ।ऽऽ।पात्राइवभिन्दन्त्सतएतिरक्षसह्।ऽऽ।इत्यपिनिगमौभवतह्।[३२५] त्वोनेमैत्यर्धस्य।[३२५] त्वोअपततस्,।नेमोअपनीतस्।[३२५] अर्धम्हरतेर्विपरीताद्धारयतेर्वास्यादुद्धृतम्भवत्यृघ्नोतेर्वास्यादृद्धतमस्विभागह्।[३२५] ऽऽपीयतित्वोअनुत्वोगृणाति।ऽऽ।ऽऽ।नेमेदेवानेमेअसुराह्।ऽऽ।इत्यपिनिगमौभवतह्।[३२५] ऋक्षाःस्तृभिरितिनक्षत्रानाम्।[३२५] नक्षत्रानिनक्षतेर्गतिकर्मणस्,।नैमानिक्षत्रानिइतिचब्राह्मणम्,।ऋक्षाउदीर्णानिइवख्यायन्ते।[३२५] ऽऽअमीयऋक्षानिहिताअसौच्चा।ऽऽ।ऽऽ।पश्यन्तोद्यामिवस्तृभिह्।ऽऽ।इत्यपिनिगमौभवतह्।[३२५-३२६] वंरीभिरुपजिह्विकाइतिसीमिकानाम्,।वंरीओवमनात्,।सीमिकास्यमनादुपजिह्विकाउपजिघ्रिअह्।[३२६] ऽऽवंरीभिःपुत्रमग्रुवसदानम्।ऽऽ।ऽऽ।यदत्त्युपजिह्विकायद्वंरोअतिसर्पति।ऽऽ।इत्यपिनिगमौभवतह्। ऊर्दरम्कृदरमित्यावपनस्यऊर्दरमुदीर्णम्भवत्यूर्जेदीर्णम्वा।[३२६] ऽऽतमूर्दरम्नपृणतायनेन।ऽऽ।इत्यपिनिगमोभवति।[३२६] तमूर्दरमिवपूरयतियनेन। कृदरम्कृतदरम्भवति।[३२६] ऽऽसमिद्धोअञ्जन्कृदरम्मतीनाम्।ऽऽ।इत्यपिनिगमोभवति।[३२७]

dviśa.[in.pairṣ].uttarāni.nāmāni/[324] pravitve.abhīka.ity.āsannasya,.prapitve.prapte,.abhīke.abhyakte/[324] ``āpitve.naḥ.prapitve.tūyamā.gahi/''.``.abhīke.cid.u.loka.kṛt/''.ity.api.nigamau.bhavatah/[324] dabhram.arbhakam.ity.alpasya/[324] dabhram.dabhroteḥ.sudambham.bhavaty,.arbhakam.avahṛtam.bhavati/[324] ``upa.upa.me.parā.mṛśa.mā.me.dabhrāni.manyathāh/''.``.namo.mahadbhyo.namo.arbhaka4bhyah/''.ity.api.nigamau.bhavatah/[325-325] tiras.sataḥ.iti.prāptasya/[325] tiras.tīrṇam.bhavati,.satas.saṃsṛtam.bhavati/[325] ``tiraścid.aryayā.pari.vartir.yātam.adābhyā/''.``.pātrā.iva.bhindant.sata.eti.rakṣasah/''.ity.api.nigamau.bhavatah/[325] tvo.nema.ity.ardhasya/[325] tvo.apatatas,.nemo.apanītas/[325] ardham.harater.viparītād.dhārayater.vā.syād.uddhṛtam.bhavaty.ṛghnoter.vā.syād.ṛddhatamas.vibhāgah/[325] ``pīyati.tvo.anu.tvo.gṛṇāti/''.``.neme.devā.neme.asurāh/''.ity.api.nigamau.bhavatah/[325] ṛkṣāḥ.stṛbhir.iti.nakṣatrānām/[325] nakṣatrāni.nakṣater.gati.karmaṇas,.na.imāni.kṣatrāni.iti.ca.brāhmaṇam,.ṛkṣā.udīrṇāni.iva.khyāyante/[325] ``amī.ya.ṛkṣā.nihitāasa.uccā/''.``.paśyanto.dyām.iva.stṛbhih/''.ity.api.nigamau.bhavatah/[325-326] vaṃrībhir.upajihvikā.iti.sīmikānām,.vaṃrī.o.vamanāt,.sīmikā.syamanād.upajihvikā.upajighri.ah/[326] ``vaṃrībhiḥ.putram.agruvas.adānam/''.``.yad.atty.upajihvikā.yad.vaṃro.atisarpati/''.ity.api.nigamau.bhavatah/ ūrdaram.kṛdaram.ity.āvapanasya.ūrdaram.udīrṇam.bhavaty.ūrje.dīrṇam.vā/[326] ``tam.ūrdaram.na.pṛṇatā.yanena/''.ity.api.nigamo.bhavati/[326] tam.ūrdaram.iva.pūrayati.yanena/ kṛdaram.kṛtadaram.bhavati/[326] ``samiddho.añjan.kṛdaram.matīnām/''.ity.api.nigamo.bhavati/[327]

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Nir/3.20

Cite as: Yāska: Nirukta 3.20, in HREEM (hreem.cc/library/Nir/3.20), after GRETIL, Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M.

Edition, numbering and licence

GRETIL 1_veda/5_vedang/3_pratis/niruktau.htm — Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M. Kobayashi) 29.7.1999 THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY! COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. Text converted to Unicode (UTF-8). (This fi

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text