तद्येअनादिस्तदेवतामन्त्रास्तेषुदेवताउपपरीक्षा।[७३३] यद्देवतःसयज्ञोवायज्ञअङ्गम्वातद्देवताभवन्ति।[७३३]।[प्रकरणाधिसंदिग्धदेवतेषुदेवतानियमैतिन्यायः॥ड्;।प्रातह्सवनेयोविनियुज्यतेसआग्नेयःयोमाध्यन्दिनेसऐन्द्रःयस्तृतीयसवनसआदित्यः॥ड्।७३४]। अथअन्यत्रयज्ञात्प्राजापत्याइतियाज्ञिका,।नाराशंसाइतिनैरुक्ताह्।[७३३]। [ऽऽयज्ञैतिकात्थक्यह्,।अग्निरितिशाकपूनिह्ऽऽ।इति। यज्ञशब्देनचविस्नुरुच्यते।ऽऽ।विश्नुर्वैयज्ञह्ऽऽ।इतिहिविज्ञायते।ऽऽ।अग्निर्हिभूयिस्थभाक्देवतानाम्ऽऽ।इतिअतोअनाविस्कृतदेवतालिङ्गोमन्त्रआग्नेयःस्यात्। सर्वदेवताआश्रयनात्च।ऽऽ।अग्निर्वैसर्वादेवताह्,।अत्रवैसर्वावसतिदेवताइतिहविज्ञायते।ऽऽ।ड्।७३५-७३६,।] [केचित्तुयेननराःप्रशस्यन्तेसनाराशंसोमन्त्रैतिपश्यन्तोमनुष्यस्तुति१पित्येवम्मन्यन्ते। तदयुक्तम्,।नहिमनुष्यानामनाविस्कृतलिङ्गैर्मन्त्रैःस्तुतिरुपपद्यते,।दुर्बोध्यत्वात्तेषामल्पबुद्धित्वात्चमनुष्यानामिति॥ड्।७३६] अपिवासाकामदेवतास्यात्।[७३३]।[कामतोहिइच्छातस्तस्मिन्देवताकल्पयितव्या॥ड्।७३६] प्रायस्[=अधिकारड्।७३६]।देवतावा,।[अथवाबाहुल्यम्ड्।७३६]॥अस्तिह्याचारोबहुलम्लोके,।देवदेवैत्यतिथिदेवत्यम्पितृदेवत्यम्।[तत्रएवम्निर्दिस्तेततोराशेरन्यदवशिष्यतेतद्देवपितृमनुष्यानाम्साधारनम्भवति॥ड्प्।७३७]।[७३३]। याज्ञदैवतोमन्त्रह्।[७३३]। [योअनाविस्कृतदेवतालिङ्गोमन्त्रःसयाज्ञोवास्याद्दैवतोवा।ऽऽ।विस्नुर्वैयज्ञह्ऽऽ।इतिहविज्ञायते। विस्नुःपुनरादित्यएवनैरुक्तानाम्द्युस्थानेसमाम्नानात्,।ऽऽ।यत्चकिंचित्प्रवल्हितम्(एनिग्मतिचल्)।आदित्यकर्मएवतत्ऽऽ।इतिहिवक्ष्यति। तस्मादादित्यदेवतःसमन्त्रैतिस्यात्। अथवादैवतःसमन्त्रह्,।देवताअस्मिन्देवताइतिदैवतह्,।अवशिस्तम्हिदेवतात्वमग्नि७।एव,।सर्वदेवताअभिवादात्,।ऽऽ।अग्निर्वैसर्वादेवताह्ऽऽ।इतिहिविज्ञायते।ऽऽ।अग्निर्वैदेवतानाम्भूयिस्थभाक्।ऽऽ॥इतिच।ऽऽ।अपरिग्रहंश्चप्रधानगामिऽऽ।इतिन्याहह्,।तस्मादाग्नेयःसमन्त्रस्यादिति। तद्यदुपोद्घातौक्तम्।ऽऽ।नाराशंसाइतिनैरुक्ताह्ऽऽ।इतितदेवकात्थक्यशाकपूनिमतेनअवधृतम्।ऽऽ।यज्ञोअग्निर्वाऽऽ।इति,।तौहिनैरुक्ताविति॥ड्।७३७-७३८] अपिह्यदेवतादेवतावत्स्तूयन्तेयथाअश्वप्रभृतीन्योसधिपर्यन्तान्य्,।अथअप्यस्तौद्वन्द्वानि।[७३३] सनमन्येतआगन्तूनिवअर्थान्देवतानाम्,।प्रत्यक्षदृश्यमेतद्भवति। माहाभाग्याद्देवतायाएकआत्माबहुधास्तूयते,।एकस्यआत्मनोअन्येदेवाःप्रत्यङ्गानिभवन्ति।[७३३] अपिचसत्त्वानाम्प्रकृतिभूमभिरृषयःस्तुवन्तिइत्याहुःप्रकृतिसार्वनाम्न्यात्च। इतरेतरजन्मानोभवन्ति। इतरेतरप्रकृतयह्। कर्मजन्मानह्। आत्मजन्मानह्।।आत्माएवएषाम्रथोभवत्यात्माअश्वाआत्माआयुधमात्माइसु१प्। आत्मासर्वम्देवस्यदेवस्य।[७२३-७२४]
tad.ye.anādista.devatā.mantrās.teṣu.devatā.upaparīkṣā/[733] yad.devataḥ.sa.yajño.vā.yajña.aṅgam.vā.tad.devatā.bhavanti/[733].[prakaraṇād.hi.saṃdigdha.devateṣu.devatā.niyama.iti.nyāyaḥ..ḍ;.prātahsavane.yo.viniyujyate.sa.āgneyaḥ.yo.mādhyandine.sa.aindraḥ.yas.tṛtīya.savana.sa.ādityaḥ..ḍ.734]. atha.anyatra.yajñāt.prājāpatyā.iti.yājñikā,.nārāśaṃsā.iti.nairuktāh/[733]. [``yajña.iti.kātthakyah,.agnir.iti.śākapūnih''.iti/ yajña.śabdena.ca.visnur.ucyate.''.viśnur.vai.yajñah''.iti.hi.vijñāyate/''.agnir.hi.bhūyistha.bhāk.devatānām''.iti.ato.anāviskṛta.devatā.liṅgo.mantra.āgneyaḥ.syāt/ sarvadevatā.āśrayanāt.ca.''.agnir.vai.sarvā.devatāh,.atra.vai.sarvā.vasati.devatā.iti.ha.vijñāyate/''.ḍ.735-736,.] [kecit.tu.yena.narāḥ.praśasyante.sa.nārāśaṃso.mantra.iti.paśyanto.manuṣya.stuti1p.ity.evam.manyante/ tad.ayuktam,.na.hi.manuṣyānām.anāviskṛta.liṅgair.mantraiḥ.stutir.upapadyate,.durbodhyatvāt.teṣām.alpa.buddhitvāt.ca.manuṣyānām.iti..ḍ.736] api.vā.sā.kāma.devatā.syāt/[733].[kāmato.hi.icchātas.tasmin.devatā.kalpayitavyā..ḍ.736] prāyas[=adhikāra.ḍ.736].devatā.vā,.[athavā.bāhulyam.ḍ.736]..asti.hy.ācāro.bahulam.loke,.devadeva.ity.atithi.devatyam.pitṛdevatyam.[tatra.evam.nirdiste.tato.rāśer.anyad.avaśiṣyate.tad.deva.pitṛ.manuṣyānām.sādhāranam.bhavati..ḍ.p.737]/[733]. yājña.daivato.mantrah/[733]. [yo.anāviskṛta.devatā.liṅgo.mantraḥ.sa.yājño.vā.syād.daivato.vā/''.visnur.vai.yajñah''.iti.ha.vijñāyate/ visnuḥ.punar.āditya.eva.nairuktānām.dyu.sthāne.samāmnānāt,.''.yat.ca.kiṃcit.pravalhitam(enigmatical).āditya.karma.eva.tat''.iti.hi.vakṣyati/ tasmād.āditya.devataḥ.sa.mantra.iti.syāt/ athavā.daivataḥ.sa.mantrah,.devatā.asmin.devatā.iti.daivatah,.avaśistam.hi.devatātvam.agni7.eva,.sarva.devatā.abhivādāt,.''.agnir.vai.sarvā.devatāh''.iti.hi.vijñāyate/''.agnir.vai.devatānām.bhūyistha.bhāk.''..iti.ca/''.aparigrahaṃś.ca.pradhāna.gāmi''.iti.nyāhah,.tasmād.āgneyaḥ.sa.mantra.syād.iti/ tad.yad.upodghāta.uktam.''.nārāśaṃsā.iti.nairuktāh''.iti.tad.eva.kātthakya.śākapūni.matena.avadhṛtam.''.yajño.agnir.vā''.iti,.tau.hi.nairuktāv.iti..ḍ.737-738] api.hy.adevatā.devatāvat.stūyante.yathā.aśva.prabhṛtīny.osadhi.paryantāny,.atha.apy.astau.dvandvāni/[733] sa.na.manyeta.āgantūn.iva.arthān.devatānām,.pratyakṣa.dṛśyam.etad.bhavati/ māhābhāgyād.devatāyā.eka.ātmā.bahudhā.stūyate,.ekasya.ātmano.anye.devāḥ.pratyaṅgāni.bhavanti/[733] api.ca.sattvānām.prakṛti.bhūmabhir.ṛṣayaḥ.stuvanti.ity.āhuḥ.prakṛti.sārvanāmnyāt.ca/ itaretara.janmāno.bhavanti/ itaretara.prakṛtayah/ karma.janmānah/ ātma.janmānah/.ātmā.eva.eṣām.ratho.bhavaty.ātmā.aśvā.ātmā.āyudham.ātmā.isu1p/ ātmā.sarvam.devasya.devasya/[723-724]
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.