क्अ इ,६३।२५-६५।६ रो इ,२०७-२११ अज्झलोः प्रतिषेधे शकारप्रतिषेधः अज्झल्त्वात् । अज्झलोः प्रतिषेधे शकारस्य शकारेण सवर्णसञ्ज्ञायाः प्रतिषेधः प्राप्नोति । किम् कारणम् । अज्झल्त्वात् । अच् च एव हि शकारः हल् च । कथम् तावत् अच्त्वम् । इकारः सवर्णग्रहणेन शकारम् अपि गृह्णाति इति अच्त्वम् । हल्षु उपदेशात् हल्त्वम् । तत्र कः दोषः । तत्र सवर्णलोपे दोषः । तत्र सवर्णलोपे दोषः भवति । परश्शतानि कार्याणि । झरः झरि सवर्णे इति लोपः न प्राप्नोति । सिद्धम् अनच्त्वात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । अनच्त्वात् । कथम् अनच्त्वम् । स्पृष्टम् स्पर्शानाम् करणम् । ईषत्स्पृष्टम् अन्तःस्थानाम् । विवृतम् ऊष्मणाम् । ईषत् इति अनुवर्तते । स्वराणाम् विवृतम् । ईषत् इति निवृत्तम् । वाक्यापरिसमाप्तेः वा । वाक्यापरिसमाप्तेः वा सिद्धम् एतत् । किम् इदम् वाक्यापरिसमाप्तेः इति । वर्णानाम् उपदेशः तावत् । उपदेशोत्तरकाला इत्सञ्ज्ञा । इत्सञ्ज्ञोत्तरकालः आदिः अन्त्येन सह इता इति प्रत्याहारः । प्रत्याहारोत्तरकाला सवर्णसञ्ज्ञा । सवर्णसञ्ज्ञोत्तरकालम् अण् उदित् सवर्णस्य च अप्रत्ययः इति सवर्णग्रहणम् । एतेन सर्वेण समुदितेन वाक्येन अन्यत्र सवर्णानाम् ग्रहणम् भवति । च च अत्र इकारः शकारम् गृह्णाति । यथा एव तर्हि इकारः शकारम् न गृह्णाति एवम् ईकारम् अपि न गृह्णीयात् । तत्र कः दोषः । कुमारी , ईहते कुमारीहते । अकः सवर्णदीर्घत्वम् न प्राप्नोति । न एषः दोषः । यत् एतत् अकः सवर्णे दीर्घः इति प्रत्याहारग्रहणम् तत इकारः ईकारम् गृह्णाति । शकारम् न गृह्णाति । अपरः आह : अज्झलोः प्रतिषेधे शकारप्रतिषेधः अझल्त्वात् । अज्झलोः प्रतिषेधे शकारस्य शकारेण सवर्णसञ्ज्ञायाः प्रतिषेधः प्राप्नोति । किम् कारणम् । अज्झल्त्वात् । अच् च एव शकारः हल् च । कथम् तावत् अच्त्वम् । इकारः सवर्णग्रहणेन शकारम् अपि गृह्णाति इति अच्त्वम् । हल्षु उपदेशात् हल्त्वम् । तत्र कः दोषः । तत्र सवर्णलोपे दोषः । तत्र सवर्णलोपे दोषः भवति । परश्शतानि कार्याणि । झरः झरि सवर्णे इति लोपः न प्राप्नोति । सिद्धम् अनच्त्वात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । अनच्त्वात् । कथम् अनच्त्वम् । वाक्यापरिसमाप्तेः वा । उक्ता वाक्यापरिसमाप्तिः । अस्मिन् पक्षे वा इति एतत् असमर्थितम् भवति । एतत् च समर्थितम् । कथम् । अस्तु वा शकारस्य शकारेण सवर्णसञ्ज्ञा मा वा भूत् । ननु च उक्तम् : परश्शतानि कार्याणि । झरः झरि सवर्णे इति लोपः न प्राप्नोति इति । मा भूत् लोपः । ननु च भेदः भवति । सति लोपे द्विशकारम् असति लोपे त्रिशकारम् । न अस्ति भेदः । असति अपि लोपे द्विशकारम् एव । कथम् । विभाषा द्विर्वचनम् । एवम् अपि भेदः । असति लोपे कदा चित् द्विशकारम् कदा चित् त्रिशकारम् सति लोपे द्विशकारम् एव । सः एषः कथम् भेदः न स्यात् । यदि नित्यः लोपः स्यात् । विभाषा तु सः लोपः । यथा अभेदः तथा अस्तु ।
KA I,63.25-65.6 Ro I,207-211 ajjhaloḥ pratiṣedhe śakārapratiṣedhaḥ ajjhaltvāt . ajjhaloḥ pratiṣedhe śakārasya śakāreṇa savarṇasañjñāyāḥ pratiṣedhaḥ prāpnoti . kim kāraṇam . ajjhaltvāt . ac ca eva hi śakāraḥ hal ca . katham tāvat actvam . ikāraḥ savarṇagrahaṇena śakāram api gṛhṇāti iti actvam . halṣu upadeśāt haltvam . tatra kaḥ doṣaḥ . tatra savarṇalope doṣaḥ . tatra savarṇalope doṣaḥ bhavati . paraśśatāni kāryāṇi . jharaḥ jhari savarṇe iti lopaḥ na prāpnoti . siddham anactvāt . siddham etat . katham . anactvāt . katham anactvam . spṛṣṭam sparśānām karaṇam . īṣatspṛṣṭam antaḥsthānām . vivṛtam ūṣmaṇām . īṣat iti anuvartate . svarāṇām vivṛtam . īṣat iti nivṛttam . vākyāparisamāpteḥ vā . vākyāparisamāpteḥ vā siddham etat . kim idam vākyāparisamāpteḥ iti . varṇānām upadeśaḥ tāvat . upadeśottarakālā itsañjñā . itsañjñottarakālaḥ ādiḥ antyena saha itā iti pratyāhāraḥ . pratyāhārottarakālā savarṇasañjñā . savarṇasañjñottarakālam aṇ udit savarṇasya ca apratyayaḥ iti savarṇagrahaṇam . etena sarveṇa samuditena vākyena anyatra savarṇānām grahaṇam bhavati . ca ca atra ikāraḥ śakāram gṛhṇāti . yathā eva tarhi ikāraḥ śakāram na gṛhṇāti evam īkāram api na gṛhṇīyāt . tatra kaḥ doṣaḥ . kumārī , īhate kumārīhate . akaḥ savarṇadīrghatvam na prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . yat etat akaḥ savarṇe dīrghaḥ iti pratyāhāragrahaṇam tata ikāraḥ īkāram gṛhṇāti . śakāram na gṛhṇāti . aparaḥ āha : ajjhaloḥ pratiṣedhe śakārapratiṣedhaḥ ajhaltvāt . ajjhaloḥ pratiṣedhe śakārasya śakāreṇa savarṇasañjñāyāḥ pratiṣedhaḥ prāpnoti . kim kāraṇam . ajjhaltvāt . ac ca eva śakāraḥ hal ca . katham tāvat actvam . ikāraḥ savarṇagrahaṇena śakāram api gṛhṇāti iti actvam . halṣu upadeśāt haltvam . tatra kaḥ doṣaḥ . tatra savarṇalope doṣaḥ . tatra savarṇalope doṣaḥ bhavati . paraśśatāni kāryāṇi . jharaḥ jhari savarṇe iti lopaḥ na prāpnoti . siddham anactvāt . siddham etat . katham . anactvāt . katham anactvam . vākyāparisamāpteḥ vā . uktā vākyāparisamāptiḥ . asmin pakṣe vā iti etat asamarthitam bhavati . etat ca samarthitam . katham . astu vā śakārasya śakāreṇa savarṇasañjñā mā vā bhūt . nanu ca uktam : paraśśatāni kāryāṇi . jharaḥ jhari savarṇe iti lopaḥ na prāpnoti iti . mā bhūt lopaḥ . nanu ca bhedaḥ bhavati . sati lope dviśakāram asati lope triśakāram . na asti bhedaḥ . asati api lope dviśakāram eva . katham . vibhāṣā dvirvacanam . evam api bhedaḥ . asati lope kadā cit dviśakāram kadā cit triśakāram sati lope dviśakāram eva . saḥ eṣaḥ katham bhedaḥ na syāt . yadi nityaḥ lopaḥ syāt . vibhāṣā tu saḥ lopaḥ . yathā abhedaḥ tathā astu .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.