क्अ इ,७०।१२-७१।७ रो इ,२२७-२३० निपातः इति किमर्थम् । चकार अत्र , जहार अत्र । एकाच् इति किमर्थम् । प्र इदम् ब्रह्म , प्र इदम् क्षत्रम् । एकाच् इति अपि उच्यमाने अत्र अपि प्राप्नोति । एषः अपि हि एकाच् । एकाच् इति न अयम् बहुव्रीहिः : एकः अच् अस्मिन् सः अयम् एकाच् इति । किम् तर्हि । तत्पुरुषः अयम् समानाधिकरणः : एकः अच् एकाच् । यदि तत्पुरुषः समानाधिकरणः न अर्थः एकग्रहणेन । इह कस्मात् न भवति : प्र इदम् ब्रह्म , प्र इदम् क्षत्रम् । अच् एव यः निपातः इति एवम् विज्ञास्यते । किम् वक्तव्यम् एतत् । न हि । कथम् अनुच्यमानम् गंस्यते । अज्ग्रहणसामर्थ्यात् । यदि हि यत् च अच् च अन्यत् च तत्र स्यात् अज्ग्रहणम् अनर्थकम् स्यात् । अस्ति अन्यत् अज्ग्रहणस्य प्रयोजनम् । किम्। अजन्तस्य यथा स्यात् । हलन्तस्य मा भूत् । न एव दोषः न प्रयोजनम् । एवम् अपि कुतः एतत् द्वयोः परिभाषयोः सावकाशयोः समवस्थितयोः आद्यन्तवत् एकस्मिन् इति च येन विधिः तदन्तस्य इति च इयम् इह परिभाषा भविष्यति आद्यन्तवत् एकस्मिन् इति इयम् न भविष्यति येन विधिः तदन्तस्य इति । आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति इयम् इह परिभाषा भवति आद्यन्तवत् एकस्मिन् इति इयम् न भवति येन विधिः तदन्तस्य इति यत् अयम् अनाङ् इति प्रतिषेधम् शास्ति । एवम् तर्हि सिद्धे सति यत् अज्ग्रहणे क्रियमाणे एकग्रहणम् करोति तत् ज्ञापयति आचार्यः अन्यत्र वर्णग्रहणे जातिग्रहणम् भवति इति । किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् । दम्भेः हल्ग्रहणस्य जातिवाचकत्वात् सिद्धम् इति यत् उक्तम् तत् उपपन्नम् भवति । अनाङ् इति किमर्थम् । आ , उदकान्तात् ओदकान्तात् । इह कस्मात् न भवति: आ* एवम् नु मन्यसे , आ* एवम् किल तत् इति । सानुबन्धकस्य ग्रहणम् अननुबन्धकः च अत्र आकारः । क्व पुनः अयम् सानुबन्धकः क्व निरनुबन्धकः । ईषदर्थे क्रियायोगे मर्यादाभिविधौ च यः एतम् आतम् ङितम् विद्यात् वाक्यस्मरणयोः अङित् ।
KA I,70.12-71.7 Ro I,227-230 nipātaḥ iti kimartham . cakāra atra , jahāra atra . ekāc iti kimartham . pra idam brahma , pra idam kṣatram . ekāc iti api ucyamāne atra api prāpnoti . eṣaḥ api hi ekāc . ekāc iti na ayam bahuvrīhiḥ : ekaḥ ac asmin saḥ ayam ekāc iti . kim tarhi . tatpuruṣaḥ ayam samānādhikaraṇaḥ : ekaḥ ac ekāc . yadi tatpuruṣaḥ samānādhikaraṇaḥ na arthaḥ ekagrahaṇena . iha kasmāt na bhavati : pra idam brahma , pra idam kṣatram . ac eva yaḥ nipātaḥ iti evam vijñāsyate . kim vaktavyam etat . na hi . katham anucyamānam gaṃsyate . ajgrahaṇasāmarthyāt . yadi hi yat ca ac ca anyat ca tatra syāt ajgrahaṇam anarthakam syāt . asti anyat ajgrahaṇasya prayojanam . kim. ajantasya yathā syāt . halantasya mā bhūt . na eva doṣaḥ na prayojanam . evam api kutaḥ etat dvayoḥ paribhāṣayoḥ sāvakāśayoḥ samavasthitayoḥ ādyantavat ekasmin iti ca yena vidhiḥ tadantasya iti ca iyam iha paribhāṣā bhaviṣyati ādyantavat ekasmin iti iyam na bhaviṣyati yena vidhiḥ tadantasya iti . ācāryapravṛttiḥ jñāpayati iyam iha paribhāṣā bhavati ādyantavat ekasmin iti iyam na bhavati yena vidhiḥ tadantasya iti yat ayam anāṅ iti pratiṣedham śāsti . evam tarhi siddhe sati yat ajgrahaṇe kriyamāṇe ekagrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ anyatra varṇagrahaṇe jātigrahaṇam bhavati iti . kim etasya jñāpane prayojanam . dambheḥ halgrahaṇasya jātivācakatvāt siddham iti yat uktam tat upapannam bhavati . anāṅ iti kimartham . ā , udakāntāt odakāntāt . iha kasmāt na bhavati: ā* evam nu manyase , ā* evam kila tat iti . sānubandhakasya grahaṇam ananubandhakaḥ ca atra ākāraḥ . kva punaḥ ayam sānubandhakaḥ kva niranubandhakaḥ . īṣadarthe kriyāyoge maryādābhividhau ca yaḥ etam ātam ṅitam vidyāt vākyasmaraṇayoḥ aṅit .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.