क्अ इ,७२।१५-७३।१८ रो इ,२३५-२३८ ईदूतौ सप्तमी इति एव । ईदूतौ सप्तमी इति एव सिद्धम् । न अर्थः अर्थग्रहणेन । लुप्ते अर्थग्रहणात् भवेत् । लुप्तायम् सप्तम्याम् प्रगृह्यसञ्ज्ञा न प्राप्नोति । क्व । सोमो गौरी अधि श्रितः । इष्यते च अत्र अपि स्यात् इति । तत् च अन्तरेण यत्नम् न सिध्यति इति एवमर्थम् अर्थग्रहणम् । न अत्र सप्तमी लुप्यते । किम् तर्हि । पूर्वसवर्णः अत्र भवति । पूर्वस्य चेत् सवर्णः असौ आडाम्भावः प्रसज्यते । यदि पूर्वसवर्णः आट् आम्भावः च प्राप्नोति । एवम् तर्हि आह अयम् ईदूतौ सप्तमी इति न स अस्ति सप्तमी ईदूतौ । तत्र वचनात् भविष्यति । वचनात् यत्र दीर्घत्वम् । न इदम् वचनात् लभ्यम्। अस्ति हि अन्यत् एतस्य वचने प्रयोजनम् । किम् । यत्र सप्तम्याः दीर्घत्वम् उच्यते : दृतिम् न शुष्कम् सरसी शयानम् इति । सति प्रयोजने इह न प्राप्नोति सोमो गौरी अधि श्रितः इति । तत्र अपि सरसी यदि । तत्र अपि सिद्धम् । कथम् । यदि सरसीशब्दस्य प्रवृत्तिः अस्ति । अस्ति च लोके सरसीशब्दस्य प्रवृत्तिः । कथम् । दक्षिणापथे हि महान्ति सरांसि सरस्यः इति उच्यन्ते । ज्ञापकम् स्यात् तदन्तत्वे । एवम् तर्हि ज्ञापयति आचार्यः न प्रगृह्यसञ्ज्ञायाम् प्रत्ययलक्षणम् भवति इति । किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् । कुमार्योः अगारम् कुमार्यगारम् , वध्वोः अगारम् वध्वगारम् । प्रत्ययलक्षणेन प्रगृह्यसञ्ज्ञा न भवति । मा वा पूर्वपदस्य भूत् । अथ वा पूर्वपदस्य मा भूत् इति एवमर्थम् अर्थग्रहणम् : वाप्याम् अश्वः वाप्यश्वः , नद्याम् आतिः नद्यातिः । अथ क्रियमाणे अपि अर्थग्रहणे कस्मात् एव अत्र न भवति । जहत्स्वार्था वृत्तिः इति । अथ अजहत्स्वार्थायाम् वृत्तौ दोषः एव । अजहत्स्वार्थायाम् च न दोषः । समुदायार्थः अभिधीयते । ईदुतौ सप्तमी इति एव लुप्ते अर्थग्रहणात् भवेत् पूर्वस्य चेत् सवर्णः असौ आडाम्भावः प्रसज्यते वचनात् यत्र दीर्घत्वम् तत्र अपि सरसी यदि ज्ञापकम् स्यात् तदन्तत्वे मा वा पूर्वपदस्य भूत् ।
KA I,72.15-73.18 Ro I,235-238 īdūtau saptamī iti eva . īdūtau saptamī iti eva siddham . na arthaḥ arthagrahaṇena . lupte arthagrahaṇāt bhavet . luptāyam saptamyām pragṛhyasañjñā na prāpnoti . kva . somo gaurī adhi śritaḥ . iṣyate ca atra api syāt iti . tat ca antareṇa yatnam na sidhyati iti evamartham arthagrahaṇam . na atra saptamī lupyate . kim tarhi . pūrvasavarṇaḥ atra bhavati . pūrvasya cet savarṇaḥ asau āḍāmbhāvaḥ prasajyate . yadi pūrvasavarṇaḥ āṭ āmbhāvaḥ ca prāpnoti . evam tarhi āha ayam īdūtau saptamī iti na sa asti saptamī īdūtau . tatra vacanāt bhaviṣyati . vacanāt yatra dīrghatvam . na idam vacanāt labhyam. asti hi anyat etasya vacane prayojanam . kim . yatra saptamyāḥ dīrghatvam ucyate : dṛtim na śuṣkam sarasī śayānam iti . sati prayojane iha na prāpnoti somo gaurī adhi śritaḥ iti . tatra api sarasī yadi . tatra api siddham . katham . yadi sarasīśabdasya pravṛttiḥ asti . asti ca loke sarasīśabdasya pravṛttiḥ . katham . dakṣiṇāpathe hi mahānti sarāṃsi sarasyaḥ iti ucyante . jñāpakam syāt tadantatve . evam tarhi jñāpayati ācāryaḥ na pragṛhyasañjñāyām pratyayalakṣaṇam bhavati iti . kim etasya jñāpane prayojanam . kumāryoḥ agāram kumāryagāram , vadhvoḥ agāram vadhvagāram . pratyayalakṣaṇena pragṛhyasañjñā na bhavati . mā vā pūrvapadasya bhūt . atha vā pūrvapadasya mā bhūt iti evamartham arthagrahaṇam : vāpyām aśvaḥ vāpyaśvaḥ , nadyām ātiḥ nadyātiḥ . atha kriyamāṇe api arthagrahaṇe kasmāt eva atra na bhavati . jahatsvārthā vṛttiḥ iti . atha ajahatsvārthāyām vṛttau doṣaḥ eva . ajahatsvārthāyām ca na doṣaḥ . samudāyārthaḥ abhidhīyate . īdutau saptamī iti eva lupte arthagrahaṇāt bhavet pūrvasya cet savarṇaḥ asau āḍāmbhāvaḥ prasajyate vacanāt yatra dīrghatvam tatra api sarasī yadi jñāpakam syāt tadantatve mā vā pūrvapadasya bhūt .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.