क्अ इ,७९।१२-८०।२ रो इ,२५५-२५६ घसञ्ज्ञायाम् नदीतरे प्रतिषेधः । घसञ्ज्ञायाम् नदीतरे प्रतिषेधः वक्तव्यः । नद्याः तरः नदीतरः इति । घसञ्ज्ञायाम् नदीतरे अप्रतिषेधः । अनर्थकः प्रतिषेधः अप्रतिषेधः । घसञ्ज्ञा कस्मात् न भवति । तरब्ग्रहणम् हि औपदेशिकम् । औपदेशिकस्य तरपः ग्रहणम् । न च एषः उपदेशे तरप्शब्दः । किम् वक्तव्यम् एतत् । न हि । कथम् अनुच्यमानम् गंस्यते । इह हि व्याकरणे सर्वेषु एव सानुबन्धकेषु ग्रहणेषु रूपम् आश्रीयते : यत्र एतत् रूपम् इति । रूपनिर्ग्रहः च न अन्तरेण लौकिकम् प्रयोगम् । तस्मिन् च लौकिके प्रयोगे सानुबन्धकानाम् प्रयोगः न अस्ति इति कृत्वा द्वितीयः प्रयोगः उपास्यते । कः असौ । उपदेशः नाम । न च एषः उपदेशे तरप्शब्दः । अथ वा अस्तु अस्य घसञ्ज्ञा । कः दोषः । घादिषु नद्याः ह्रस्वः भवति इति ह्रस्वत्वम् प्रसज्येत । समानाधिकरणेषु घादिषु इति एवम् तत् । यदा तर्हि सा एव नदी सः एव तरः तदा प्राप्नोति । स्त्रीलिङ्गेषु एव घादिषु इति एवम् तत् । अवश्यम् च एतत् एवम् विज्ञेयम् । समानाधिकरणेषु घादिषु इति उच्यमाने इह प्रसज्येत महिषी रूपम् इव ब्राह्मणी रूपम् इव ।
KA I,79.12-80.2 Ro I,255-256 ghasañjñāyām nadītare pratiṣedhaḥ . ghasañjñāyām nadītare pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . nadyāḥ taraḥ nadītaraḥ iti . ghasañjñāyām nadītare apratiṣedhaḥ . anarthakaḥ pratiṣedhaḥ apratiṣedhaḥ . ghasañjñā kasmāt na bhavati . tarabgrahaṇam hi aupadeśikam . aupadeśikasya tarapaḥ grahaṇam . na ca eṣaḥ upadeśe tarapśabdaḥ . kim vaktavyam etat . na hi . katham anucyamānam gaṃsyate . iha hi vyākaraṇe sarveṣu eva sānubandhakeṣu grahaṇeṣu rūpam āśrīyate : yatra etat rūpam iti . rūpanirgrahaḥ ca na antareṇa laukikam prayogam . tasmin ca laukike prayoge sānubandhakānām prayogaḥ na asti iti kṛtvā dvitīyaḥ prayogaḥ upāsyate . kaḥ asau . upadeśaḥ nāma . na ca eṣaḥ upadeśe tarapśabdaḥ . atha vā astu asya ghasañjñā . kaḥ doṣaḥ . ghādiṣu nadyāḥ hrasvaḥ bhavati iti hrasvatvam prasajyeta . samānādhikaraṇeṣu ghādiṣu iti evam tat . yadā tarhi sā eva nadī saḥ eva taraḥ tadā prāpnoti . strīliṅgeṣu eva ghādiṣu iti evam tat . avaśyam ca etat evam vijñeyam . samānādhikaraṇeṣu ghādiṣu iti ucyamāne iha prasajyeta mahiṣī rūpam iva brāhmaṇī rūpam iva .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.