Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.1·1.1.38·1.1.38.4

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.38.4

P 1.1.38.4

क्अ इ,९५।२३-९६।५ रो इ,३०४-३०७ अथ अपि असर्वविभक्तिः इति उच्यते एवम् अपि न दोषः । कथम् । इदम् च अपि अद्यत्वे अतिबहु क्रियते : एकस्मिन् एकवचनम् , द्वयोः द्विवचनम् , बहुषु बहुवचनम् इति । कथम् तर्हि । एकवचनम् उत्सर्गः करिष्यते । तस्य द्विबह्वोः अर्थयोः द्विवचनबहुवचने बाधके भविष्यतः । न च अपि एवम् विग्रहः करिष्यते : न सर्वाः असर्वाः , असर्वाः विभक्तयः अस्मात् इति । कथम् तर्हि । न सर्वा असर्वा , असर्वा विभक्तिः अस्मात् इति । त्रिकम् पुनः विभक्तिसञ्ज्ञम् । एवम् गते कृति अपि तुल्यम् एतत् मान्तस्य कार्यम् ग्रहणम् न तत्र । ततः परे च अभिमताः कार्याः त्रयः कृदर्थाः ग्रहणेन योगाः । कृत्तद्धितानाम् ग्रहणम् तु कार्यम् सङ्ख्याविशेषम् हि अभिनिश्रिताः ये । तेषाम् प्रतिषेधः भवति इति वक्तव्यम् । इह मा भूत् : एकः , द्वौ , बहवः इति । तस्मात् स्वरादिग्रहणम् च कार्यम् कृत्तद्धितानाम् च पाठे ।

KA I,95.23-96.5 Ro I,304-307 atha api asarvavibhaktiḥ iti ucyate evam api na doṣaḥ . katham . idam ca api adyatve atibahu kriyate : ekasmin ekavacanam , dvayoḥ dvivacanam , bahuṣu bahuvacanam iti . katham tarhi . ekavacanam utsargaḥ kariṣyate . tasya dvibahvoḥ arthayoḥ dvivacanabahuvacane bādhake bhaviṣyataḥ . na ca api evam vigrahaḥ kariṣyate : na sarvāḥ asarvāḥ , asarvāḥ vibhaktayaḥ asmāt iti . katham tarhi . na sarvā asarvā , asarvā vibhaktiḥ asmāt iti . trikam punaḥ vibhaktisañjñam . evam gate kṛti api tulyam etat māntasya kāryam grahaṇam na tatra . tataḥ pare ca abhimatāḥ kāryāḥ trayaḥ kṛdarthāḥ grahaṇena yogāḥ . kṛttaddhitānām grahaṇam tu kāryam saṅkhyāviśeṣam hi abhiniśritāḥ ye . teṣām pratiṣedhaḥ bhavati iti vaktavyam . iha mā bhūt : ekaḥ , dvau , bahavaḥ iti . tasmāt svarādigrahaṇam ca kāryam kṛttaddhitānām ca pāṭhe .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.1.38.4

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.38.4, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.1.38.4), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text