क्अ इ,९६।६-१७ रो इ,३०७-३०८ पाठेन इयम् अव्ययसञ्ज्ञा क्रियते । सा इह न प्राप्नोति : परमोच्चैः , परमनीचैः इति । तदन्तविधिना भविष्यति । इह अपि तर्हि प्राप्नोति : अत्युच्चैः अत्युच्चैसौ अत्युच्चैसः इति । उपसर्जनस्य न इति प्रतिषेधः भविष्यति । सः तर्हि प्रतिषेधः वक्तव्यः । न वक्तव्यः । सर्वनामसञ्ज्ञायाम् प्रकृतः प्रतिषेधः इह अनुवर्तिष्यते । सः वै तत्र प्रत्याख्यायते । यथा सः तत्र प्रत्याख्यायते इह अपि तथा शक्यः प्रत्याख्यातुम् । कथम् सः तत्र प्रत्याख्यायते । महती इयम् सञ्ज्ञा क्रियते । इयम् अपि च महती सञ्ज्ञा क्रियते । सञ्ज्ञा च नाम यतः न लघीयः । कुतः एतत् । लघ्वर्थम् हि सञ्ज्ञाकरणम् । तत्र महत्याः सञ्ज्ञायाः करणे एतत् प्रयोजनम् अन्वर्थसञ्ज्ञा यथा विज्ञायेत : न व्येति इति अव्ययम् इति । क्व पुनः न व्येति । स्त्रीपुंनपुंसकानि सत्त्वगुणाः एकत्वद्वित्वबहुत्वानि च । एतान् अर्थान् के चित् वियन्ति के चित् न वियन्ति । ये न वियन्ति तद् अव्ययम् । सदृशम् त्रिषु लिङ्गेषु सर्वासु च विभक्तिषु वचनेषु च सर्वेषु यत् न व्येति तत् अव्ययम् ।
KA I,96.6-17 Ro I,307-308 pāṭhena iyam avyayasañjñā kriyate . sā iha na prāpnoti : paramoccaiḥ , paramanīcaiḥ iti . tadantavidhinā bhaviṣyati . iha api tarhi prāpnoti : atyuccaiḥ atyuccaisau atyuccaisaḥ iti . upasarjanasya na iti pratiṣedhaḥ bhaviṣyati . saḥ tarhi pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . sarvanāmasañjñāyām prakṛtaḥ pratiṣedhaḥ iha anuvartiṣyate . saḥ vai tatra pratyākhyāyate . yathā saḥ tatra pratyākhyāyate iha api tathā śakyaḥ pratyākhyātum . katham saḥ tatra pratyākhyāyate . mahatī iyam sañjñā kriyate . iyam api ca mahatī sañjñā kriyate . sañjñā ca nāma yataḥ na laghīyaḥ . kutaḥ etat . laghvartham hi sañjñākaraṇam . tatra mahatyāḥ sañjñāyāḥ karaṇe etat prayojanam anvarthasañjñā yathā vijñāyeta : na vyeti iti avyayam iti . kva punaḥ na vyeti . strīpuṃnapuṃsakāni sattvaguṇāḥ ekatvadvitvabahutvāni ca . etān arthān ke cit viyanti ke cit na viyanti . ye na viyanti tad avyayam . sadṛśam triṣu liṅgeṣu sarvāsu ca vibhaktiṣu vacaneṣu ca sarveṣu yat na vyeti tat avyayam .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.