क्अ इ,५२।२१-५३।१५ रो इ,१६९-१७१ अनारम्भः वा । अनारम्भः वा पुनः अस्य योगस्य न्याय्यः । कथम् बेभिदिता, मरीमृजकः, कुषुभिता समिधिता इति । अत्र अपि अकारलोपे कृते तस्य स्थानिवत्वात् गुणवृद्धी न भविष्यतः । यत्र तर्हि स्थानिवद्भावः न अस्ति तदर्थम् अयम् योगः वक्तव्यः । क्व च स्थानिवद्भावः न अस्ति । यत्र हलचोः आदेशः: लोलुवः पोपुवः मरीमृजः सरीसृपः इति । अत्र अपि अकारलोपे कृते तस्य स्थानिवत्वात् गुणवृद्धी न भविष्यतः । लुकि कृते न प्राप्नोति । इदम् इह सम्प्रधार्यम्: लुक् क्रियताम् अल्लोपः इति किम् अत्र कर्तव्यम् । परत्वात् अल्लोपः । नित्यः लुक् । कृते अपि अल्लोपे प्राप्नोति अकृते अपि प्राप्नोति । लुक् अपि अनित्यः । कथम् । अन्यस्य कृते अल्लोपे प्राप्नोति अन्यस्य अकृते । शब्दान्तरस्य च प्राप्नुवन् विधिः अनित्यः भवति । अनवकाशः तर्हि लुक्। सावकाशः लुक् । कः अवकाशः । अवशिष्टः । अथम् कथम् चित् अनवकाशः लुक् स्यात् एवम् अपि न दोषः । अल्लोपे योगविभागः करिष्यते : अतः लोपः । ततः यस्य : यस्य च लोपः भवति । अतः इति एव । किमर्थम् इदम् । लुकम् वक्ष्यति तद्बाधनार्थम् । ततो हलः । हलः उत्तरस्य च यस्य लोपः भवति इति । इह अपि परत्वात् योगविभागात् व लोपः लुकम् बाधेत: कृष्णः नोनाव वृषभः यदि इदम् । नोनूयतेः नोनाव । समानाश्रयः लुक् लोपेन बाध्यते । कः च समानाश्रयः । यः प्रत्ययाश्रयः । अत्र च प्राक् एव प्रत्ययोत्पत्तेः लुक् भवति । कथम् स्यदः, प्रश्रथः, हिमश्रथः, जीरदानुः, निकुचितः इति । उक्तम् शेषे । किम् उक्तम् । निपातनात् स्यदादिषु । प्रत्ययाश्रत्वात् अन्यत्र सिद्धम् । रकि ज्यः प्रसारणम् इति । निकुचिते अपि उक्तम् सन्निपातलक्षणः विधिः अनिमित्तम् तद्विघातस्य इति ।
KA I,52.21-53.15 Ro I,169-171 anārambhaḥ vā . anārambhaḥ vā punaḥ asya yogasya nyāyyaḥ . katham bebhiditā, marīmṛjakaḥ, kuṣubhitā samidhitā iti . atra api akāralope kṛte tasya sthānivatvāt guṇavṛddhī na bhaviṣyataḥ . yatra tarhi sthānivadbhāvaḥ na asti tadartham ayam yogaḥ vaktavyaḥ . kva ca sthānivadbhāvaḥ na asti . yatra halacoḥ ādeśaḥ: loluvaḥ popuvaḥ marīmṛjaḥ sarīsṛpaḥ iti . atra api akāralope kṛte tasya sthānivatvāt guṇavṛddhī na bhaviṣyataḥ . luki kṛte na prāpnoti . idam iha sampradhāryam: luk kriyatām allopaḥ iti kim atra kartavyam . paratvāt allopaḥ . nityaḥ luk . kṛte api allope prāpnoti akṛte api prāpnoti . luk api anityaḥ . katham . anyasya kṛte allope prāpnoti anyasya akṛte . śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati . anavakāśaḥ tarhi luk. sāvakāśaḥ luk . kaḥ avakāśaḥ . avaśiṣṭaḥ . atham katham cit anavakāśaḥ luk syāt evam api na doṣaḥ . allope yogavibhāgaḥ kariṣyate : ataḥ lopaḥ . tataḥ yasya : yasya ca lopaḥ bhavati . ataḥ iti eva . kimartham idam . lukam vakṣyati tadbādhanārtham . tato halaḥ . halaḥ uttarasya ca yasya lopaḥ bhavati iti . iha api paratvāt yogavibhāgāt va lopaḥ lukam bādheta: kṛṣṇaḥ nonāva vṛṣabhaḥ yadi idam . nonūyateḥ nonāva . samānāśrayaḥ luk lopena bādhyate . kaḥ ca samānāśrayaḥ . yaḥ pratyayāśrayaḥ . atra ca prāk eva pratyayotpatteḥ luk bhavati . katham syadaḥ, praśrathaḥ, himaśrathaḥ, jīradānuḥ, nikucitaḥ iti . uktam śeṣe . kim uktam . nipātanāt syadādiṣu . pratyayāśratvāt anyatra siddham . raki jyaḥ prasāraṇam iti . nikucite api uktam sannipātalakṣaṇaḥ vidhiḥ animittam tadvighātasya iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.