क्अ इ,१०५।२१-१०८।७ रो इ,३३३-३३९ अप्राप्ते त्रिसंशयाः । इतः उत्तरम् याः विभाषाः अनुक्रमिष्यामः अप्राप्ते ताः द्रष्टव्याः । त्रिसंशयाः तु भवन्ति : प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र वा इति । द्वन्द्वे च विभाषा जसि : प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र वा इति सन्देहः । कथम् च प्राप्ते कथम् वा अप्राप्ते कथम् वा उभयत्र । उभयशब्दः सर्वादिषु पठ्यते तयपः च अयजादेशः क्रियते । तेन वा नित्ये प्राप्ते अन्यत्र वा अप्राप्ते उभयत्र वा इति । अप्राप्ते । अयच् प्रत्ययान्तरम् । यदि प्रत्ययान्तरम् उभयी इति ईकारः न प्राप्नोति । मा भूत् एवम् । मात्रचः इति एवम् भविष्यति । कथम् । मात्रच् इति न इदम् प्रत्ययग्रहणम् । किम् तर्हि । प्रत्याहारग्रहणम् । क्व सन्निविष्टानाम् प्रत्याहारः । मात्रशब्दात् प्रभृति आ आयचः चकारात् । यदि प्रत्याहारग्रहणम् कति तिष्ठन्ति : अत्र अपि प्राप्नोति । अतः इति वर्तते । एवम् अपि तैलमात्रा घ्र्तमात्रा इति अत्र अपि प्राप्नोति । सदृशस्य अपि असन्निविष्टस्य न भविष्यति प्रत्याहारेण ग्रहणम् । ऊर्णोः विभाषा : प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र वा इति सन्देहः । कथम् च प्राप्ते कथम् वा अप्राप्ते कथम् वा उभयत्र । असंयोगात् लिट् कित् इति वा नित्ये प्राप्ते अन्यत्र वा अप्राप्ते उभयत्र वा इति । अप्राप्ते । अन्यत् हि कित्त्वम् अन्यत् ङित्त्वम् । एकम् चेत् ङित्कितौ । यदि एकम् ङित्कितौ ततः अस्ति सन्देहः । अथ हि नाना न अस्ति सन्देहः । यदि अपि नाना एवम् अपि सन्देहः । कथम् । प्रौर्णुवि इति । सार्वधातुकम् अपित् इति वा नित्ये प्राप्ते अन्यत्र वा अप्राप्ते उभयत्र वा इति । अप्राप्ते । विभाषा उपयमने : प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र वा इति सन्देहः । कथम् च प्राप्ते कथम् वा अप्राप्ते कथम् वा उभयत्र । गन्धने इति वा नित्ये प्राप्ते अन्यत्र वा अप्राप्ते उभयत्र वा इति । अप्राप्ते । गन्धने इति निवृत्तम् । अनुपसर्गात् वा : प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र वा इति सन्देहः । कथम् च प्राप्ते कथम् वा अप्राप्ते कथम् वा उभयत्र । वृत्तिसर्गतायनेषु क्रमः इति वा नित्ये प्राप्ते अन्यत्र वा अप्राप्ते उभयत्र वा इति । अप्राप्ते । वृत्त्यादिषु इति निवृत्तम् । विभाषा वृक्षमृगादीनाम् : प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र वा इति सन्देहः । कथम् च प्राप्ते कथम् वा अप्राप्ते कथम् वा उभयत्र । जातिः अप्राणिनाम् इति वा नित्ये प्राप्ते अन्यत्र वा अप्राप्ते उभयत्र वा इति । अप्राप्ते । जातिः अप्राणिनाम् इति निवृत्तम् । उषविदजागृभ्यः अन्यतरस्याम् : प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र वा इति सन्देहः । कथम् च प्राप्ते कथम् वा अप्राप्ते कथम् वा उभयत्र । प्रत्ययान्तात् इति वा नित्ये प्राप्ते अन्यत्र वा अप्राप्ते उभयत्र वा इति । अप्राप्ते । प्रत्ययान्ताः धात्वन्तराणि । दीपादीनाम् विभाषा : प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र वा इति सन्देहः । कथम् च प्राप्ते कथम् वा अप्राप्ते कथम् वा उभयत्र । भावकर्मणोः इति वा नित्ये प्राप्ते अन्यत्र वा अप्राप्ते उभयत्र वा इति । अप्राप्ते । कर्तरि इति वर्तते । एवम् अपि सन्देहः : न्याय्ये वा कर्तरि कर्मकर्तरि वा इति । न अस्ति सन्देहः । सकर्मकस्य कर्ता कर्मवत् भवति अकर्मकाः च दीपादयः । अकर्मकाः अपि वै सोपसर्गाः सकर्मकाः भवन्ति । कर्मापदिष्टाः विधयः कर्मस्थभावकानाम् कर्मस्थक्रियाणाम् च भवन्ति कर्तृस्थभावकाः च दीपादयः । विभाषा अग्रेप्रथमपूर्वेषु : प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र वा इति सन्देहः । कथम् च प्राप्ते कथम् वा अप्राप्ते कथम् वा उभयत्र । आभीक्ष्ण्ये इति वा नित्ये प्राप्ते अन्यत्र वा अप्राप्ते उभयत्र वा इति । अप्राप्ते । आभीक्ष्ण्ये इति निवृत्तम् । तृनादीनाम् विभाषा : प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र वा इति सन्देहः । कथम् च प्राप्ते कथम् वा अप्राप्ते कथम् वा उभयत्र । आक्रोशे इति वा नित्ये प्राप्ते अन्यत्र वा अप्राप्ते उभयत्र वा इति । अप्राप्ते । आक्रोशे इति निवृत्तम् । एकहलादौ पूरयितव्ये अन्यतरस्याम् । प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र वा इति सन्देहः । कथम् च प्राप्ते कथम् वा अप्राप्ते कथम् वा उभयत्र । उदकस्य उदः सञ्ज्ञायाम् इति वा नित्ये प्राप्ते अन्यत्र वा अप्राप्ते उभयत्र वा इति । अप्राप्ते । सञ्ज्ञायाम् इति निवृत्तम् । श्वादेः इञि पदान्तस्य अन्यतरस्याम् । प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र वा इति सन्देहः । कथम् च प्राप्ते कथम् वा अप्राप्ते कथम् वा उभयत्र । इञि इति वा नित्ये प्राप्ते अन्यत्र वा अप्राप्ते उभयत्र वा इति । अप्राप्ते । इञि इति निवृत्तम् । सपूर्वायाः प्रथमायाः विभाषा । प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र वा इति सन्देहः । कथम् च प्राप्ते कथम् वा अप्राप्ते कथम् वा उभयत्र । चादिभिः योगे इति वा नित्ये प्राप्ते अन्यत्र वा अप्राप्ते उभयत्र वा इति । अप्राप्ते । चादिभिः योगे इति निवृत्तम् । ग्रः यङि अचि विभाषा । प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र वा इति सन्देहः ।
KA I,105.21-108.7 Ro I,333-339 aprāpte trisaṃśayāḥ . itaḥ uttaram yāḥ vibhāṣāḥ anukramiṣyāmaḥ aprāpte tāḥ draṣṭavyāḥ . trisaṃśayāḥ tu bhavanti : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti . dvandve ca vibhāṣā jasi : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ . katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra . ubhayaśabdaḥ sarvādiṣu paṭhyate tayapaḥ ca ayajādeśaḥ kriyate . tena vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti . aprāpte . ayac pratyayāntaram . yadi pratyayāntaram ubhayī iti īkāraḥ na prāpnoti . mā bhūt evam . mātracaḥ iti evam bhaviṣyati . katham . mātrac iti na idam pratyayagrahaṇam . kim tarhi . pratyāhāragrahaṇam . kva sanniviṣṭānām pratyāhāraḥ . mātraśabdāt prabhṛti ā āyacaḥ cakārāt . yadi pratyāhāragrahaṇam kati tiṣṭhanti : atra api prāpnoti . ataḥ iti vartate . evam api tailamātrā ghrtamātrā iti atra api prāpnoti . sadṛśasya api asanniviṣṭasya na bhaviṣyati pratyāhāreṇa grahaṇam . ūrṇoḥ vibhāṣā : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ . katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra . asaṃyogāt liṭ kit iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti . aprāpte . anyat hi kittvam anyat ṅittvam . ekam cet ṅitkitau . yadi ekam ṅitkitau tataḥ asti sandehaḥ . atha hi nānā na asti sandehaḥ . yadi api nānā evam api sandehaḥ . katham . praurṇuvi iti . sārvadhātukam apit iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti . aprāpte . vibhāṣā upayamane : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ . katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra . gandhane iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti . aprāpte . gandhane iti nivṛttam . anupasargāt vā : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ . katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra . vṛttisargatāyaneṣu kramaḥ iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti . aprāpte . vṛttyādiṣu iti nivṛttam . vibhāṣā vṛkṣamṛgādīnām : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ . katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra . jātiḥ aprāṇinām iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti . aprāpte . jātiḥ aprāṇinām iti nivṛttam . uṣavidajāgṛbhyaḥ anyatarasyām : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ . katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra . pratyayāntāt iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti . aprāpte . pratyayāntāḥ dhātvantarāṇi . dīpādīnām vibhāṣā : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ . katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra . bhāvakarmaṇoḥ iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti . aprāpte . kartari iti vartate . evam api sandehaḥ : nyāyye vā kartari karmakartari vā iti . na asti sandehaḥ . sakarmakasya kartā karmavat bhavati akarmakāḥ ca dīpādayaḥ . akarmakāḥ api vai sopasargāḥ sakarmakāḥ bhavanti . karmāpadiṣṭāḥ vidhayaḥ karmasthabhāvakānām karmasthakriyāṇām ca bhavanti kartṛsthabhāvakāḥ ca dīpādayaḥ . vibhāṣā agreprathamapūrveṣu : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ . katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra . ābhīkṣṇye iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti . aprāpte . ābhīkṣṇye iti nivṛttam . tṛnādīnām vibhāṣā : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ . katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra . ākrośe iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti . aprāpte . ākrośe iti nivṛttam . ekahalādau pūrayitavye anyatarasyām . prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ . katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra . udakasya udaḥ sañjñāyām iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti . aprāpte . sañjñāyām iti nivṛttam . śvādeḥ iñi padāntasya anyatarasyām . prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ . katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra . iñi iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti . aprāpte . iñi iti nivṛttam . sapūrvāyāḥ prathamāyāḥ vibhāṣā . prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ . katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra . cādibhiḥ yoge iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti . aprāpte . cādibhiḥ yoge iti nivṛttam . graḥ yaṅi aci vibhāṣā . prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.