क्अ इ,११२।२३-११३।१५ रो इ,३४६-३४९ कौ पुनः टकितौ आद्यन्तौ भवतः । आगमौ इति आह । युक्तम् पुनः यत् नित्येषु नाम शब्देषु आगमशासनम् स्यात् न नित्येषु शब्देषु कूटस्थैः अविचालिभिः वर्णैः भवितव्यम् अनपायोपजनविकारिभिः । आगमः च नाम अपूर्वः शब्दोपजनः । अथ युक्तम् यत् नित्येषु शब्देषु आदेशाः स्युः । बाढम् युक्तम् । शब्दान्तरैः इह भवितव्यम् । तत्र शब्दान्तरात् शब्दान्तरस्य प्रतिपत्तिः युक्ता । आदेशाः तर्हि इमे भविष्यन्ति अनागमकानाम् सागमकाः । तत् कथम् । सञ्ज्ञाधिकारः अयम् । आद्यन्तौ च इह सङ्कीर्त्येते । टकार्ककारौ इतौ उदाह्रियेते । तत्र आद्यन्तयोः टकारककारौ इतौ सञ्ज्ञे भविष्यतः । तत्र आर्धधातुकस्य इट् वलादेः इति उपस्थितम् इदम् भवति : आदिः इति । तेन इकारादिः आदेशः भविष्यति । एतावत् इह सूत्रम् इट् इति । कथम् पुनः इयता सूत्रेण इकारादिः आदेशः लभ्यः । लभ्यः इति आह । कथम्। बहुव्रीहिनिर्देशात् । बहुव्रीहिनिर्देशः अयम् : इकारः आदिः अस्य इति । यदि अपि तावत् अत्र एतत् शक्यते वकुत्म् इह कथम् : लुङ्लङ्लृङ्क्षु अट् उदात्तः इति यत्र अशक्यम् उदात्तग्रहणेन अकारः विशेषयितुम् । तत्र कः दोषः । अङ्गस्य उदात्तत्वम् प्रसज्येत । न एषः दोषः । त्रिपदः अयम् बहुव्रीहिः । तत्र वाक्ये एव उदात्तग्रहणेन अकारः विशेष्यते : अकारः उदात्तः आदिः अस्य इति । यत्र तर्हि अनुवृत्त्या एतत् भवति : आट् अजादीनाम् इति । वक्ष्यति एतत् : अजादीनाम् अटा सिद्धम् इति । अथ वा यत् तावत् अयम् सामान्येन शक्नोति उपदेष्टुम् तत् तावत् उपदिशति प्रकृतिम् ततः वलादि आर्धधातुकम् ततः पश्चात् इकारम् । तेन अयम् विशेषेण शब्दान्तरम् समुदायम् प्रतिपद्यते । तत् यथा खदिरबुर्बुरयोः : खदिरबुर्बुरौ गौरकाण्डौ सूक्ष्मपर्णौ । ततः पश्चात् आह कण्टकवान् खदिरः इति । तेन असौ विशेषेण द्रव्यान्तरम् समुदायम् प्रतिपद्यते । अथ वा एतया आनुपूर्व्या अयम् शब्दान्तरम् उपदिशति : प्रकृतिम् ततः वलादि आर्धधातुकम् ततः पश्चात् इकारम् यस्मिन् तस्य आगमबुद्धिः भवति ।
KA I,112.23-113.15 Ro I,346-349 kau punaḥ ṭakitau ādyantau bhavataḥ . āgamau iti āha . yuktam punaḥ yat nityeṣu nāma śabdeṣu āgamaśāsanam syāt na nityeṣu śabdeṣu kūṭasthaiḥ avicālibhiḥ varṇaiḥ bhavitavyam anapāyopajanavikāribhiḥ . āgamaḥ ca nāma apūrvaḥ śabdopajanaḥ . atha yuktam yat nityeṣu śabdeṣu ādeśāḥ syuḥ . bāḍham yuktam . śabdāntaraiḥ iha bhavitavyam . tatra śabdāntarāt śabdāntarasya pratipattiḥ yuktā . ādeśāḥ tarhi ime bhaviṣyanti anāgamakānām sāgamakāḥ . tat katham . sañjñādhikāraḥ ayam . ādyantau ca iha saṅkīrtyete . ṭakārkakārau itau udāhriyete . tatra ādyantayoḥ ṭakārakakārau itau sañjñe bhaviṣyataḥ . tatra ārdhadhātukasya iṭ valādeḥ iti upasthitam idam bhavati : ādiḥ iti . tena ikārādiḥ ādeśaḥ bhaviṣyati . etāvat iha sūtram iṭ iti . katham punaḥ iyatā sūtreṇa ikārādiḥ ādeśaḥ labhyaḥ . labhyaḥ iti āha . katham. bahuvrīhinirdeśāt . bahuvrīhinirdeśaḥ ayam : ikāraḥ ādiḥ asya iti . yadi api tāvat atra etat śakyate vakutm iha katham : luṅlaṅlṛṅkṣu aṭ udāttaḥ iti yatra aśakyam udāttagrahaṇena akāraḥ viśeṣayitum . tatra kaḥ doṣaḥ . aṅgasya udāttatvam prasajyeta . na eṣaḥ doṣaḥ . tripadaḥ ayam bahuvrīhiḥ . tatra vākye eva udāttagrahaṇena akāraḥ viśeṣyate : akāraḥ udāttaḥ ādiḥ asya iti . yatra tarhi anuvṛttyā etat bhavati : āṭ ajādīnām iti . vakṣyati etat : ajādīnām aṭā siddham iti . atha vā yat tāvat ayam sāmānyena śaknoti upadeṣṭum tat tāvat upadiśati prakṛtim tataḥ valādi ārdhadhātukam tataḥ paścāt ikāram . tena ayam viśeṣeṇa śabdāntaram samudāyam pratipadyate . tat yathā khadiraburburayoḥ : khadiraburburau gaurakāṇḍau sūkṣmaparṇau . tataḥ paścāt āha kaṇṭakavān khadiraḥ iti . tena asau viśeṣeṇa dravyāntaram samudāyam pratipadyate . atha vā etayā ānupūrvyā ayam śabdāntaram upadiśati : prakṛtim tataḥ valādi ārdhadhātukam tataḥ paścāt ikāram yasmin tasya āgamabuddhiḥ bhavati .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.