क्अ इ,११३।१६-११४।१६ रो इ,३४९-३५१ टकितोः आद्यन्तविधाने प्रत्ययप्रतिषेधः । टकितोः आद्यन्तविधाने प्रत्ययस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः । प्रत्ययः आदिः अन्तः वा मा भूत् : चरेः टः आतः अनुपसर्गे कः इति । परवचनात् सिद्धम् । परवचनात् प्रत्ययः आदिः अन्तः वा न भविष्यति । परवचनात् सिद्धम् इति चेत् न अपवादत्वात् । परवचनात् सिद्धम् इति चेत् न । किम् कारणम् । अपवादत्वात् । अपवादः अयम् योगः । तत् यथा मित् अचः अन्त्यात् परः इति एषः योगः स्थानेयोगत्वस्य प्रत्ययपरत्वस्य च अपवादः । विषमः उपन्यासः । युक्तम् तत्र यत् अनवकाशम् मित्करणम् स्थानेयोगत्वम् प्रत्ययपरत्वम् च बाधते । इह पुनः उभयम् सावकासम् । कः अवकाशः । टित्करणस्य अवकाशः : टितः इति ईकारः यथा स्यात् । कित्करणस्य अवकाशः : किति इति आकारलोपः यथा स्यात् । प्रयोजनम् नाम तत् वक्तव्यम् यत् नियोगतः स्यात् । यदि च अयम् नियोगतः परः स्यात् ततः एतत् प्रयोजनम् स्यात् । कुतः नु खलु एतत् टित्करणात् अयम् परः भविष्यति न पुनः आदिः इति कित्करणात् च परः भविष्यति न पुनः अन्तः इति । टितः खलु अपि एषः परिहारः यत्र न अस्ति सम्भवः यत् परः च स्यात् आदिः च । कितः तु अपरिहारः । अस्ति हि सम्भवः यत् परः च स्यात् अन्तः च । तत्र कः दोषः । उपसर्गे घोः किः : आध्योः , प्रध्योः । नोङ्धात्वोः इति प्रतिषेधः प्रसज्येत । टितः च अपि अपरिहारः । स्यात् एव हि अयम् टित्करणात् आदिः न पुनः परः । क्व तर्हि इदानीम् इदम् स्यात् : टितः ईकारः भवति इति । यः उभयवान् : गापोः टक् इति । सिद्धम् तु षष्ठ्यधिकारे वचनात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । षष्ठ्यधिकारे अयम् योगः करत्व्यः : आद्यन्तौ टकितौ षष्ठीनिर्दिष्टस्य इति । आद्यन्तयोः वा षष्थ्यर्थत्वात् तदभावे असम्प्रत्ययः । आद्यन्तयोः वा षष्थ्यर्थत्वात् षष्ठ्याः अभावे असम्प्रत्ययः । आदिः अन्तः वा न भविष्यति । युक्तम् पुनः यत् शब्दनिमित्तकः नाम अर्थः स्यात् न अर्थनिमित्तकेन शब्देन भवितव्यम् । अर्थनिमित्तकः एव शब्दः । तत् कथम् । आद्यन्तौ षष्ठ्यर्थौ । न च अत्र षष्ठीम् पश्यामः । ते मन्यामहे : आद्यन्तौ एव अत्र न स्तः । तयोः अभावे षष्ठी अपि न भवति इति ।
KA I,113.16-114.16 Ro I,349-351 ṭakitoḥ ādyantavidhāne pratyayapratiṣedhaḥ . ṭakitoḥ ādyantavidhāne pratyayasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . pratyayaḥ ādiḥ antaḥ vā mā bhūt : careḥ ṭaḥ ātaḥ anupasarge kaḥ iti . paravacanāt siddham . paravacanāt pratyayaḥ ādiḥ antaḥ vā na bhaviṣyati . paravacanāt siddham iti cet na apavādatvāt . paravacanāt siddham iti cet na . kim kāraṇam . apavādatvāt . apavādaḥ ayam yogaḥ . tat yathā mit acaḥ antyāt paraḥ iti eṣaḥ yogaḥ sthāneyogatvasya pratyayaparatvasya ca apavādaḥ . viṣamaḥ upanyāsaḥ . yuktam tatra yat anavakāśam mitkaraṇam sthāneyogatvam pratyayaparatvam ca bādhate . iha punaḥ ubhayam sāvakāsam . kaḥ avakāśaḥ . ṭitkaraṇasya avakāśaḥ : ṭitaḥ iti īkāraḥ yathā syāt . kitkaraṇasya avakāśaḥ : kiti iti ākāralopaḥ yathā syāt . prayojanam nāma tat vaktavyam yat niyogataḥ syāt . yadi ca ayam niyogataḥ paraḥ syāt tataḥ etat prayojanam syāt . kutaḥ nu khalu etat ṭitkaraṇāt ayam paraḥ bhaviṣyati na punaḥ ādiḥ iti kitkaraṇāt ca paraḥ bhaviṣyati na punaḥ antaḥ iti . ṭitaḥ khalu api eṣaḥ parihāraḥ yatra na asti sambhavaḥ yat paraḥ ca syāt ādiḥ ca . kitaḥ tu aparihāraḥ . asti hi sambhavaḥ yat paraḥ ca syāt antaḥ ca . tatra kaḥ doṣaḥ . upasarge ghoḥ kiḥ : ādhyoḥ , pradhyoḥ . noṅdhātvoḥ iti pratiṣedhaḥ prasajyeta . ṭitaḥ ca api aparihāraḥ . syāt eva hi ayam ṭitkaraṇāt ādiḥ na punaḥ paraḥ . kva tarhi idānīm idam syāt : ṭitaḥ īkāraḥ bhavati iti . yaḥ ubhayavān : gāpoḥ ṭak iti . siddham tu ṣaṣṭhyadhikāre vacanāt . siddham etat . katham . ṣaṣṭhyadhikāre ayam yogaḥ karatvyaḥ : ādyantau ṭakitau ṣaṣṭhīnirdiṣṭasya iti . ādyantayoḥ vā ṣaṣthyarthatvāt tadabhāve asampratyayaḥ . ādyantayoḥ vā ṣaṣthyarthatvāt ṣaṣṭhyāḥ abhāve asampratyayaḥ . ādiḥ antaḥ vā na bhaviṣyati . yuktam punaḥ yat śabdanimittakaḥ nāma arthaḥ syāt na arthanimittakena śabdena bhavitavyam . arthanimittakaḥ eva śabdaḥ . tat katham . ādyantau ṣaṣṭhyarthau . na ca atra ṣaṣṭhīm paśyāmaḥ . te manyāmahe : ādyantau eva atra na staḥ . tayoḥ abhāve ṣaṣṭhī api na bhavati iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.