क्अ इ,११५।१३-११७।२ रो इ,३५३-३५७ किम् पुनः अयम् पूर्वान्तः आहोस्वित् परादिः आहोस्वित् अभक्तः । कथम् च अयम् पूर्वान्तः स्यात् कथम् वा परादिः कथम् वा अभक्तः । यदि अन्तः इति वर्तते ततः पूर्वान्तः । अथ आदिः इति वर्तते ततः परादिः । अथ उभयम् निवृत्तम् ततः अभक्तः । कः च अत्र विशेषः । अभक्ते दीर्घनलोपस्वरणत्वानुस्वारशीभावाः । यदि अभक्तः दीर्घत्वम् न प्राप्नोति : कुण्डानि वनानि । नोपधायाः सर्वनामस्थाने च असम्बुद्धौ इति दीर्घत्वम् न प्राप्नोति । दीर्घ । नलोप : नलोपः च न सिध्यति : अग्ने त्री ते वजिना त्री सधस्था , त ता पिण्डानाम् । नलोपः प्रातिपदिकान्तस्य इति नलोपः न प्राप्नोति । नलोप । स्वर : स्वरः च न सिध्यति : सर्वाणि ज्योतींषि । सर्वस्य सुपि इति आद्युदात्तत्वम् न प्राप्नोति । स्वर । णत्व : णत्वम् च न सिध्यति : माषवापाणि व्रीहिवापाणि । पूर्वान्ते प्रातिपदिकान्तनकारस्य इति सिद्धम् , परादौ विभक्तिनकारस्य , अभक्ते नुमः ग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । क्रियते न्यासे एव : प्रातिपदिकान्तनुम्विभक्तिषु इति । णत्व । अनुस्वार : अनुस्वारः च न सिध्यति : द्विषन्तपः , परन्तपः । मः अनुस्वारः हलि इति अनुस्वारः न प्राप्नोति । मा भूत् एवम् । नः च अपदान्तस्य झलि इति एवम् भविष्यति । यः तर्हि न झल्परः : वहंलिहः गौः , अभ्रंलिहः वायुः । अनुस्वार । शीभाव : शीभावः च न सिध्यति : त्रपुणी जतुनी तुम्बुरुणी । नपुंसकात् उत्तरस्य औङः शीभावः भवति इति शीभावः न प्राप्नोति । शीभाव । एवम् तर्हि परादिः करिष्यते । परादौ गुणवृद्ध्यौत्त्वदीर्घनलोपानुस्वारशीभावेनकारप्रतिषेधः । यदि परादिः गुणः प्रतिषेध्यः : त्रपुणे जतुने तुम्बुरुणे । घेः ङिति इति गुणः प्राप्नोति । गुण । वृद्धि : वृद्धिः प्रतिषेध्या : अतिसखीनि ब्राह्मणकुलानि । सख्युः असम्बुद्धौ इति णित्त्वे अचः ञ्णिति इति वृद्धिः प्राप्नोति । वृद्धि । औत्त्व : औत्त्वम् च प्रतिषेध्यम् : त्रपुणि जतुनि तुम्बुरुणि । इदुद्भ्याम् औत् अत् च घेः इति औत्त्वम् प्राप्नोति । औत्त्व । दीर्घ : दीर्घत्वम् च न सिध्यति : कुण्डानि वनानि । नोपधायाः सर्वनामस्थाने च असम्बुद्धौ इति दीर्घत्वम् न प्राप्नोति । मा भूत् एवम् । अतः दीर्घः यञि सुपि च इति एवम् भविष्यति । इह तर्हि : अस्थीनि दधीनि प्रियसखीनि ब्राह्मणकुलानि । दीर्घ । नलोप : नलोपः च न सिध्यति : अग्ने त्री ते वजिना त्री सधस्था , त ता पिण्डानाम् । नलोपः प्रातिपदिकान्तस्य इति नलोपः न प्राप्नोति । नलोप । अनुस्वार : अनुस्वारः च न सिध्यति : द्विषन्तपः , परन्तपः । मः अनुस्वारः हलि इति अनुस्वारः न प्राप्नोति । मा भूत् एवम् । नः च अपदान्तस्य झलि इति एवम् भविष्यति । यः तर्हि न झल्परः : वहंलिहः गौः , अभ्रंलिहः वायुः । अनुस्वार । शीभावेनकारप्रतिषेधः : शीभावे नकारस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः : त्रपुणी जतुनी तुम्बुरुणी । सनुम्कस्य शीभावः प्राप्नोति । न एषः दोषः । निर्दिश्यमानस्य आदेशाः भवन्ति इति एवम् न भविष्यति । यः तर्हि निर्दिश्यते तस्य न प्राप्नोति । कस्मात् । नुमा व्यवहितत्वात् । एवम् तर्हि पूर्वान्तः करिष्यते । पूर्वान्ते नपुंसकोपसर्जनह्रस्वत्वम् द्विगुस्वरः च । यदि पूर्वन्तः क्रियते नपुंसकोपसर्जनह्रस्वत्वम् द्विगुस्वरः च न सिध्यति । नपुंसकोपसर्जनह्रस्वत्वम् : आराशस्त्रिणी धानाशष्कुलिनी निष्कौशाम्बिनी निर्वाराणसिनी । द्विगुस्वर : पञ्चारत्निनी दशारत्निनी । नुमि कृते अनन्त्यत्वात् एते विधयः न प्राप्नुन्वन्ति । न वा बहिरङ्गलक्षणत्वात् । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । बहिरङ्गलक्षणत्वात् । बहिरङ्गः नुम् , अन्तरङ्गाः एते विधयः । असिद्धम्
KA I,115.13-117.2 Ro I,353-357 kim punaḥ ayam pūrvāntaḥ āhosvit parādiḥ āhosvit abhaktaḥ . katham ca ayam pūrvāntaḥ syāt katham vā parādiḥ katham vā abhaktaḥ . yadi antaḥ iti vartate tataḥ pūrvāntaḥ . atha ādiḥ iti vartate tataḥ parādiḥ . atha ubhayam nivṛttam tataḥ abhaktaḥ . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . abhakte dīrghanalopasvaraṇatvānusvāraśībhāvāḥ . yadi abhaktaḥ dīrghatvam na prāpnoti : kuṇḍāni vanāni . nopadhāyāḥ sarvanāmasthāne ca asambuddhau iti dīrghatvam na prāpnoti . dīrgha . nalopa : nalopaḥ ca na sidhyati : agne trī te vajinā trī sadhasthā , ta tā piṇḍānām . nalopaḥ prātipadikāntasya iti nalopaḥ na prāpnoti . nalopa . svara : svaraḥ ca na sidhyati : sarvāṇi jyotīṃṣi . sarvasya supi iti ādyudāttatvam na prāpnoti . svara . ṇatva : ṇatvam ca na sidhyati : māṣavāpāṇi vrīhivāpāṇi . pūrvānte prātipadikāntanakārasya iti siddham , parādau vibhaktinakārasya , abhakte numaḥ grahaṇam kartavyam . na kartavyam . kriyate nyāse eva : prātipadikāntanumvibhaktiṣu iti . ṇatva . anusvāra : anusvāraḥ ca na sidhyati : dviṣantapaḥ , parantapaḥ . maḥ anusvāraḥ hali iti anusvāraḥ na prāpnoti . mā bhūt evam . naḥ ca apadāntasya jhali iti evam bhaviṣyati . yaḥ tarhi na jhalparaḥ : vahaṃlihaḥ gauḥ , abhraṃlihaḥ vāyuḥ . anusvāra . śībhāva : śībhāvaḥ ca na sidhyati : trapuṇī jatunī tumburuṇī . napuṃsakāt uttarasya auṅaḥ śībhāvaḥ bhavati iti śībhāvaḥ na prāpnoti . śībhāva . evam tarhi parādiḥ kariṣyate . parādau guṇavṛddhyauttvadīrghanalopānusvāraśībhāvenakārapratiṣedhaḥ . yadi parādiḥ guṇaḥ pratiṣedhyaḥ : trapuṇe jatune tumburuṇe . gheḥ ṅiti iti guṇaḥ prāpnoti . guṇa . vṛddhi : vṛddhiḥ pratiṣedhyā : atisakhīni brāhmaṇakulāni . sakhyuḥ asambuddhau iti ṇittve acaḥ ñṇiti iti vṛddhiḥ prāpnoti . vṛddhi . auttva : auttvam ca pratiṣedhyam : trapuṇi jatuni tumburuṇi . idudbhyām aut at ca gheḥ iti auttvam prāpnoti . auttva . dīrgha : dīrghatvam ca na sidhyati : kuṇḍāni vanāni . nopadhāyāḥ sarvanāmasthāne ca asambuddhau iti dīrghatvam na prāpnoti . mā bhūt evam . ataḥ dīrghaḥ yañi supi ca iti evam bhaviṣyati . iha tarhi : asthīni dadhīni priyasakhīni brāhmaṇakulāni . dīrgha . nalopa : nalopaḥ ca na sidhyati : agne trī te vajinā trī sadhasthā , ta tā piṇḍānām . nalopaḥ prātipadikāntasya iti nalopaḥ na prāpnoti . nalopa . anusvāra : anusvāraḥ ca na sidhyati : dviṣantapaḥ , parantapaḥ . maḥ anusvāraḥ hali iti anusvāraḥ na prāpnoti . mā bhūt evam . naḥ ca apadāntasya jhali iti evam bhaviṣyati . yaḥ tarhi na jhalparaḥ : vahaṃlihaḥ gauḥ , abhraṃlihaḥ vāyuḥ . anusvāra . śībhāvenakārapratiṣedhaḥ : śībhāve nakārasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : trapuṇī jatunī tumburuṇī . sanumkasya śībhāvaḥ prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti evam na bhaviṣyati . yaḥ tarhi nirdiśyate tasya na prāpnoti . kasmāt . numā vyavahitatvāt . evam tarhi pūrvāntaḥ kariṣyate . pūrvānte napuṃsakopasarjanahrasvatvam dvigusvaraḥ ca . yadi pūrvantaḥ kriyate napuṃsakopasarjanahrasvatvam dvigusvaraḥ ca na sidhyati . napuṃsakopasarjanahrasvatvam : ārāśastriṇī dhānāśaṣkulinī niṣkauśāmbinī nirvārāṇasinī . dvigusvara : pañcāratninī daśāratninī . numi kṛte anantyatvāt ete vidhayaḥ na prāpnunvanti . na vā bahiraṅgalakṣaṇatvāt . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . bahiraṅgalakṣaṇatvāt . bahiraṅgaḥ num , antaraṅgāḥ ete vidhayaḥ . asiddham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.