क्अ इ,५३।१७-५४।१३ रो इ,१७१-१७४ क्ङिति प्रतिषेधे तन्निमित्तग्रहणम् । क्ङिति प्रतिषेधे तन्निमित्तग्रहणम् कर्तव्यम् । क्ङिन्निमित्ते ये गुणवृद्धी प्राप्नुतः ते न भवतः इति वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । उपधारोरवीत्यर्थम् । उपधार्थम् रोरवीत्यर्थम् च । उपधार्थम् तावत् : भिन्नः , भिन्नवान् इति । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । क्ङिति इति उच्यते । तेन यत्र क्ङिति अनन्तरः गुणभावी अस्ति तत्र एव स्यात्: चितम् स्तुतम् । इह तु न स्यात्: भिन्नः , भिन्नवान् इति । ननु च यस्य गुणः उच्यते तत् क्ङित्परत्वेन विशेषयिष्यामः । पुगन्तलघूपधस्य च गुणः उच्यते तत् च अत्र क्ङित्परम् । पुगन्तलघूपधस्य इति न एवम् विज्ञायते : पुगन्तस्य अङ्गस्य लघूपधस्य च इति । कथम् तर्हि । पुकि अन्तः पुगन्तः , लघ्वी उपधा लघूपधा , पुगन्तः च लघूपधा च पुगन्तलघूपधम् , पुगन्तलघूपधस्य इति । अवश्यम् च एतत् एवम् विज्ञेयम् । अङ्गविशेषणे हि सति इह प्रसज्येत : भिनत्ति छिनत्ति इति । रोरवीत्यर्थम् च । त्रिधा बद्धः वृषभः रोरवीति इति । यदि तन्निमित्तग्रहणम् क्रियते शचङन्ते दोषः । रियति पियति धियति । प्रादुद्रुवत् प्रासुस्रुवत् । अत्र प्राप्नोति । शचङन्तस्य अन्तरङ्गलक्षणत्वात् । अन्तरङ्गलक्षणत्वात् अत्र इयङुवङोः कृतयोः अनुपधात्वात् गुणः न भविष्यति । एवम् क्रियते च इदम् तन्निमित्तग्रहणम् न च कः चित् दोषः भवति । इमानि च भूयः तन्निमित्तग्रहणस्य प्रयोजनानि : हतः , हथः , उपोयते , औयत , लौयमानिः , पौयमानिः , नेनिक्ते इति । न एतानि सन्ति प्रयोजनानि । इह तावत् हतः , हथः इति । प्रसक्तस्य अनभिनिर्वृत्तस्य प्रतिषेधेन निवृत्तिः शक्या कर्तुम् अत्र च धातूपदेशावस्थायाम् एव अकारः । इह च उपोयते , औयत , लौयमानिः , पौयमानिः इति । बहिरङ्गे गुणवृद्धी अन्तरङ्गः प्रतिषेधः । असिद्धम् बहिरङ्गम् अन्तरङ्गे । नेनिक्ते इति परेण रूपेण व्यवहितत्वात् न भविष्यति ।
KA I,53.17-54.13 Ro I,171-174 kṅiti pratiṣedhe tannimittagrahaṇam . kṅiti pratiṣedhe tannimittagrahaṇam kartavyam . kṅinnimitte ye guṇavṛddhī prāpnutaḥ te na bhavataḥ iti vaktavyam . kim prayojanam . upadhāroravītyartham . upadhārtham roravītyartham ca . upadhārtham tāvat : bhinnaḥ , bhinnavān iti . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . kṅiti iti ucyate . tena yatra kṅiti anantaraḥ guṇabhāvī asti tatra eva syāt: citam stutam . iha tu na syāt: bhinnaḥ , bhinnavān iti . nanu ca yasya guṇaḥ ucyate tat kṅitparatvena viśeṣayiṣyāmaḥ . pugantalaghūpadhasya ca guṇaḥ ucyate tat ca atra kṅitparam . pugantalaghūpadhasya iti na evam vijñāyate : pugantasya aṅgasya laghūpadhasya ca iti . katham tarhi . puki antaḥ pugantaḥ , laghvī upadhā laghūpadhā , pugantaḥ ca laghūpadhā ca pugantalaghūpadham , pugantalaghūpadhasya iti . avaśyam ca etat evam vijñeyam . aṅgaviśeṣaṇe hi sati iha prasajyeta : bhinatti chinatti iti . roravītyartham ca . tridhā baddhaḥ vṛṣabhaḥ roravīti iti . yadi tannimittagrahaṇam kriyate śacaṅante doṣaḥ . riyati piyati dhiyati . prādudruvat prāsusruvat . atra prāpnoti . śacaṅantasya antaraṅgalakṣaṇatvāt . antaraṅgalakṣaṇatvāt atra iyaṅuvaṅoḥ kṛtayoḥ anupadhātvāt guṇaḥ na bhaviṣyati . evam kriyate ca idam tannimittagrahaṇam na ca kaḥ cit doṣaḥ bhavati . imāni ca bhūyaḥ tannimittagrahaṇasya prayojanāni : hataḥ , hathaḥ , upoyate , auyata , lauyamāniḥ , pauyamāniḥ , nenikte iti . na etāni santi prayojanāni . iha tāvat hataḥ , hathaḥ iti . prasaktasya anabhinirvṛttasya pratiṣedhena nivṛttiḥ śakyā kartum atra ca dhātūpadeśāvasthāyām eva akāraḥ . iha ca upoyate , auyata , lauyamāniḥ , pauyamāniḥ iti . bahiraṅge guṇavṛddhī antaraṅgaḥ pratiṣedhaḥ . asiddham bahiraṅgam antaraṅge . nenikte iti pareṇa rūpeṇa vyavahitatvāt na bhaviṣyati .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.