क्अ इ,१२५।१७-१२६।१९ रो इ,३७८-३८१ किम् इदम् उरण्रपरवचनम् अन्यनिवृत्त्यर्थम् : उः स्थाने अण् एव भवति रपरः च इति , आहोस्वित् रपरत्वम् अनेन विधीयते : उः स्थाने अण् च अनण् च अण् तु रपरः एव । कः च अत्र विशेषः । उरण्रपरवचनम् अन्यनिवृत्त्यर्थम् चेत् उदात्तादिषु दोषः । उरण्रपरवचनम् अन्यनिवृत्त्यर्थम् चेत् उदात्तादिषु दोषः भवति । के पुनः उदात्तादयः । उदात्तानुदात्तस्वरितानुनासिकाः । कृतिः , हृतिः , कृतम् , हृतम् , प्रकृतम् , प्रहृतम् नॄंः पाहि । अस्तु तर्हि उः स्थाने अण् च अनण् च अण् तु रपरः इति । यः उः स्थाने सः रपरः इति चेत् गुणवृद्ध्योः अवर्णाप्रतिपत्तिः । यः उः स्थाने सः रपरः इति चेत् गुणवृद्ध्योः अवर्णाप्रतिपत्तिः । कर्ता हर्ता वार्षगण्यः । किम् हि साधीयः ऋवर्णस्य असवर्णे यत् अवर्णम् स्यात् न पुनः एङैचौ । पूर्वस्मिन् अपि पक्षे एषः दोषः । किम् हि साधीयः तत्र अपि ऋवर्णस्य असवर्णे यत् अवर्णम् स्यात् न पुनः इवर्णोवर्णौ । अथ मतम् एतत् उः स्थाने अणः च अनणः च प्रसङ्गे अण् एव भवति रपरः च इति सिद्धा पूर्वस्मिन् पक्षे अवर्णस्य प्रतिपत्तिः । यत् तु तत् उक्तम् उदात्तादिषु दोषः भवति इति इह सः दोषः जायते । न जायते । जायते सः दोषः । कथम् । उदात्तः इति अनेन अणः अपि प्रतिनिर्दिश्यन्ते अनणः अपि । यदि अपि प्रतिनिर्दिश्यन्ते न तु प्राप्नुवन्ति । किम् कारणम् । स्थाने अन्तरतमः भवति । कुतः नु खलु द्वयोः परिभाषयोः सावकाशयोः समवस्थितयोः स्थाने अन्तरतमः उः अण् रपरः इति च स्थाने अन्तरतमः इति अनया परिभाषया व्यवस्था भविष्यति न पुनः उः अण् रपरः इति । अतः किम् । अतः एषः दोषः जायते : उदात्तादिषु दोषः इति । ये च अपि एते ऋवर्णस्य स्थाने प्रतिपदम् आदेशाः उच्यन्ते तेषु रपरत्वम् न प्राप्नोति : ॠतः इत् धातोः उत् ओष्ठ्यपूर्वस्य इति । सिद्धम् तु प्रसङ्गे रपरत्वात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । प्रसङ्गे रपरत्वात् । उः स्थाने अण् प्रसज्यमानः एव रपरः भवति इति । किम् वक्तव्यम् एतत् । न हि । कथम् अनुच्यमानम् गंस्यते । स्थाने इति वर्तते स्थानशब्दः च प्रसङ्गवाची । यदि एवम् आदेशः अविशेषितः भवति । आदेशः च विशेषितः । कथम् । द्वितीयम् स्थानग्रहणम् प्रकृतम् अनुवर्तते। तत्र एवम् अभिसम्बन्धः करिष्यते : उः स्थाने अण् स्थाने इति । उः प्रसङ्गे अण् प्रसज्यमानः एव रपरः भवति ।
KA I,125.17-126.19 Ro I,378-381 kim idam uraṇraparavacanam anyanivṛttyartham : uḥ sthāne aṇ eva bhavati raparaḥ ca iti , āhosvit raparatvam anena vidhīyate : uḥ sthāne aṇ ca anaṇ ca aṇ tu raparaḥ eva . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . uraṇraparavacanam anyanivṛttyartham cet udāttādiṣu doṣaḥ . uraṇraparavacanam anyanivṛttyartham cet udāttādiṣu doṣaḥ bhavati . ke punaḥ udāttādayaḥ . udāttānudāttasvaritānunāsikāḥ . kṛtiḥ , hṛtiḥ , kṛtam , hṛtam , prakṛtam , prahṛtam nṝṃḥ pāhi . astu tarhi uḥ sthāne aṇ ca anaṇ ca aṇ tu raparaḥ iti . yaḥ uḥ sthāne saḥ raparaḥ iti cet guṇavṛddhyoḥ avarṇāpratipattiḥ . yaḥ uḥ sthāne saḥ raparaḥ iti cet guṇavṛddhyoḥ avarṇāpratipattiḥ . kartā hartā vārṣagaṇyaḥ . kim hi sādhīyaḥ ṛvarṇasya asavarṇe yat avarṇam syāt na punaḥ eṅaicau . pūrvasmin api pakṣe eṣaḥ doṣaḥ . kim hi sādhīyaḥ tatra api ṛvarṇasya asavarṇe yat avarṇam syāt na punaḥ ivarṇovarṇau . atha matam etat uḥ sthāne aṇaḥ ca anaṇaḥ ca prasaṅge aṇ eva bhavati raparaḥ ca iti siddhā pūrvasmin pakṣe avarṇasya pratipattiḥ . yat tu tat uktam udāttādiṣu doṣaḥ bhavati iti iha saḥ doṣaḥ jāyate . na jāyate . jāyate saḥ doṣaḥ . katham . udāttaḥ iti anena aṇaḥ api pratinirdiśyante anaṇaḥ api . yadi api pratinirdiśyante na tu prāpnuvanti . kim kāraṇam . sthāne antaratamaḥ bhavati . kutaḥ nu khalu dvayoḥ paribhāṣayoḥ sāvakāśayoḥ samavasthitayoḥ sthāne antaratamaḥ uḥ aṇ raparaḥ iti ca sthāne antaratamaḥ iti anayā paribhāṣayā vyavasthā bhaviṣyati na punaḥ uḥ aṇ raparaḥ iti . ataḥ kim . ataḥ eṣaḥ doṣaḥ jāyate : udāttādiṣu doṣaḥ iti . ye ca api ete ṛvarṇasya sthāne pratipadam ādeśāḥ ucyante teṣu raparatvam na prāpnoti : ṝtaḥ it dhātoḥ ut oṣṭhyapūrvasya iti . siddham tu prasaṅge raparatvāt . siddham etat . katham . prasaṅge raparatvāt . uḥ sthāne aṇ prasajyamānaḥ eva raparaḥ bhavati iti . kim vaktavyam etat . na hi . katham anucyamānam gaṃsyate . sthāne iti vartate sthānaśabdaḥ ca prasaṅgavācī . yadi evam ādeśaḥ aviśeṣitaḥ bhavati . ādeśaḥ ca viśeṣitaḥ . katham . dvitīyam sthānagrahaṇam prakṛtam anuvartate. tatra evam abhisambandhaḥ kariṣyate : uḥ sthāne aṇ sthāne iti . uḥ prasaṅge aṇ prasajyamānaḥ eva raparaḥ bhavati .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.