Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.1·1.1.55

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.55

P 1.1.55

क्अ इ,१३१।१९-१३२।७ रो इ,३९६-३९७ शित् सर्वस्य इति किम् उदाहरणम् । इदमः इश् : इतः , इह । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । शित्करणात् एव अत्र सर्वादेशः भविष्यति । इदम् तर्हि : अष्टाभ्यः औश् । ननु च अत्र अपि शित्करणात् एव सर्वादेशः भविष्यति । इदम् तर्हि : जसः शी जश्शसोः शिः । ननु च अत्र अपि शित्करणात् एव सर्वादेशः भविष्यति । अस्ति अन्यत् शित्करणे प्रयोजनम् । किम् । विशेषणार्थः । क्व विशेषणार्थेन अर्थः । शि सर्वनामस्थानम् विभाषा ङिश्योः इति । शित् सर्वस्य इति शक्यम् अकर्तुम् । कथम् । अन्त्यस्य अयम् स्थाने भवन् न प्रत्ययः स्यात् । असत्याम् प्रत्ययसञ्ज्ञायाम् इत्सञ्ज्ञा न स्यात् । असत्याम् इत्सञ्ज्ञायाम् लोपः न स्यात् । असति लोपे अनेकाल् । यदा अनेकाल् तदा सर्वादेशः । यदा सर्वादेशः तद प्रत्ययः । यदा प्रत्ययः तदा इत्सञ्ज्ञा । यदा इत्सञ्ज्ञा तदा लोपः । एवम् तर्हि सिद्धे सति यत् शित् सर्वस्य इति आह तत् ज्ञापयति आचार्यः अस्ति एषा परिभाषा : न अनुबन्धकृतम् अनेकाल्त्वम् भवति इति । किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् । तत्र असरूपसर्वादेशाप्प्रतिषेधेषु पृथक्त्वनिर्देशः अनाकारान्तत्वात् इति उक्तम् । तत् न वक्तव्यम् भवति इति ।

KA I,131.19-132.7 Ro I,396-397 śit sarvasya iti kim udāharaṇam . idamaḥ iś : itaḥ , iha . na etat asti prayojanam . śitkaraṇāt eva atra sarvādeśaḥ bhaviṣyati . idam tarhi : aṣṭābhyaḥ auś . nanu ca atra api śitkaraṇāt eva sarvādeśaḥ bhaviṣyati . idam tarhi : jasaḥ śī jaśśasoḥ śiḥ . nanu ca atra api śitkaraṇāt eva sarvādeśaḥ bhaviṣyati . asti anyat śitkaraṇe prayojanam . kim . viśeṣaṇārthaḥ . kva viśeṣaṇārthena arthaḥ . śi sarvanāmasthānam vibhāṣā ṅiśyoḥ iti . śit sarvasya iti śakyam akartum . katham . antyasya ayam sthāne bhavan na pratyayaḥ syāt . asatyām pratyayasañjñāyām itsañjñā na syāt . asatyām itsañjñāyām lopaḥ na syāt . asati lope anekāl . yadā anekāl tadā sarvādeśaḥ . yadā sarvādeśaḥ tada pratyayaḥ . yadā pratyayaḥ tadā itsañjñā . yadā itsañjñā tadā lopaḥ . evam tarhi siddhe sati yat śit sarvasya iti āha tat jñāpayati ācāryaḥ asti eṣā paribhāṣā : na anubandhakṛtam anekāltvam bhavati iti . kim etasya jñāpane prayojanam . tatra asarūpasarvādeśāppratiṣedheṣu pṛthaktvanirdeśaḥ anākārāntatvāt iti uktam . tat na vaktavyam bhavati iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.1.55

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.55, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.1.55), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text