क्अ इ,१४९।२०-१५१।११ रो इ,४४३-४४७ किम् पुनः आश्रीयमाणायाम् प्रकृतौ स्थानिवत् भवति आहोस्वित् अविशेषेण । कः च अत्र विशेषः । अविशेषेण स्थानिवत् इति चेत् लोपयणादेशे गुरुविधिः । अविशेषेण स्थानिवत् इति चेत् लोपयणादेशे गुरुविधिः न सिध्यति : श्लेष्मा३घ्न पित्ता३घ्न दा३ध्यश्व मा३ध्वश्व । हलः अनन्तराः संयोगः इति संयोगसञ्ज्ञा संयोगे गुरु इति गुरुसञ्ज्ञा गुरोः इति प्लुतः न प्राप्नोति । द्विर्वचनादयः च प्रतिषेधे । द्विर्वचनादयः च प्रतिषेधे वक्तव्याः : द्विर्वचनवरेयलोप इति । क्सलोपे लुग्वचनम् । क्सलोपे लुक् वक्तव्यः : अदुग्ध , अदुग्धाः : लुक् वा दुहदिहलिहगुहाम् आत्मनेपदे दन्त्ये इति । हन्तेः घत्वम् । हन्तेः च घत्वम् वक्तव्यम् : घ्नन्ति घ्नन्तु , अघ्नन् । अस्तु तर्हि आश्रीयमाणायाम् प्रकृतौ इति । ग्रहणेषु स्थानिवत् इति चेत् जग्ध्यादिषु आदेशप्रतिषेधः । ग्रहणेषु स्थानिवत् इति चेत् जग्ध्यादिषु आदेशस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः : निराद्य समाद्य । अदः जग्धिः ल्यप् ति किति इति जग्धिभावः प्राप्नोति । यणादेशे युलोपेत्वानुनासिकात्त्वप्रतिषेधः । यणादेशे युलोपेत्वानुनासिकात्त्वानाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः । यलोप : वाय्वोः , अध्वर्य्वोः । लोपः व्योः वलि इति यलोपः प्राप्नोति । उलोप : अकुर्वि* आशाम् अकुर्व्य् आशाम् । नित्यम् करोतेः ये च इति उकारलोपः प्राप्नोति । ईत्व : अलुनि* आशाम् अलुन्य् आशाम् । ई हलि अघोः इति ईत्वम् प्राप्नोति । अनुनासिकात्त्व : अजज्ञि* आशाम् अजज्ञ्य् आशाम् । ये विभाषा इति अनुनासिकात्त्वम् प्राप्नोति । रायात्वप्रतिषेधः च । रायः आत्वस्य च प्रतिषेधः वक्तव्यः : रायि* आशाम् राय्य् आशाम् । रायः हलि इति आत्वम् प्राप्नोति । दीर्घे यलोपप्रतिषेधः । दीर्घे यलोपस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः : सौर्ये नाम हिमवतः श्र्ङ्गे तद्वान् सौर्यी हिमवान् इति सौ इनाश्रये दीर्घत्वे कृते ईति यलोपः प्राप्नोति । अतः दीर्घे यलोपवचनम् । अतः दीर्घे यलोपः वक्तव्यः : गार्गाभ्याम् , वात्साभ्याम् । दीर्घे कृते आपत्यस्य च तद्धिते अनाति इति प्रतिषेधः प्राप्नोति । न एषः दोषः । आश्रीयते तत्र प्रकृतिः : तद्धिते इति । सर्वेषाम् एषाम् परिहारः : उक्तम् विधिग्रहणस्य प्रयोजनम् विधिमात्रे स्थानिवत् यथा स्यात् अनाश्रीयमाणायाम् अपि प्रकृतौ इति । अथ वा पुनः अस्तु अविशेषेण स्थानिवत् इति । ननु च उक्तम् अविशेषेण स्थानिवत् इति चेत् लोपयणादेशे गुरुविधिः द्विर्वचनादयः च प्रतिषेधे , क्सलोपे लुग्वचनम् , हन्तेः घत्वम् इति । न एषः दोषः । यत् तावत् उच्यते अविशेषेण स्थानिवत् इति चेत् लोपयणादेशे गुरुविधिः इति : उक्तम् एतत् : न वा संयोगस्य अपूर्वविधित्वात् इति । यत् अपि उच्यते द्विर्वचनादयः च प्रतिषेधे वक्तव्याः इति : उच्यन्ते न्यासे एव । क्सलोपे लुग्वचनम् इति : क्रियते न्यासे एव । हन्तेः घत्वम् इति । सप्तमे परिहारम् वक्ष्यति ।
KA I,149.20-151.11 Ro I,443-447 kim punaḥ āśrīyamāṇāyām prakṛtau sthānivat bhavati āhosvit aviśeṣeṇa . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . aviśeṣeṇa sthānivat iti cet lopayaṇādeśe guruvidhiḥ . aviśeṣeṇa sthānivat iti cet lopayaṇādeśe guruvidhiḥ na sidhyati : śleṣmā3ghna pittā3ghna dā3dhyaśva mā3dhvaśva . halaḥ anantarāḥ saṃyogaḥ iti saṃyogasañjñā saṃyoge guru iti gurusañjñā guroḥ iti plutaḥ na prāpnoti . dvirvacanādayaḥ ca pratiṣedhe . dvirvacanādayaḥ ca pratiṣedhe vaktavyāḥ : dvirvacanavareyalopa iti . ksalope lugvacanam . ksalope luk vaktavyaḥ : adugdha , adugdhāḥ : luk vā duhadihalihaguhām ātmanepade dantye iti . hanteḥ ghatvam . hanteḥ ca ghatvam vaktavyam : ghnanti ghnantu , aghnan . astu tarhi āśrīyamāṇāyām prakṛtau iti . grahaṇeṣu sthānivat iti cet jagdhyādiṣu ādeśapratiṣedhaḥ . grahaṇeṣu sthānivat iti cet jagdhyādiṣu ādeśasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : nirādya samādya . adaḥ jagdhiḥ lyap ti kiti iti jagdhibhāvaḥ prāpnoti . yaṇādeśe yulopetvānunāsikāttvapratiṣedhaḥ . yaṇādeśe yulopetvānunāsikāttvānām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . yalopa : vāyvoḥ , adhvaryvoḥ . lopaḥ vyoḥ vali iti yalopaḥ prāpnoti . ulopa : akurvi* āśām akurvy āśām . nityam karoteḥ ye ca iti ukāralopaḥ prāpnoti . ītva : aluni* āśām aluny āśām . ī hali aghoḥ iti ītvam prāpnoti . anunāsikāttva : ajajñi* āśām ajajñy āśām . ye vibhāṣā iti anunāsikāttvam prāpnoti . rāyātvapratiṣedhaḥ ca . rāyaḥ ātvasya ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : rāyi* āśām rāyy āśām . rāyaḥ hali iti ātvam prāpnoti . dīrghe yalopapratiṣedhaḥ . dīrghe yalopasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : saurye nāma himavataḥ śrṅge tadvān sauryī himavān iti sau ināśraye dīrghatve kṛte īti yalopaḥ prāpnoti . ataḥ dīrghe yalopavacanam . ataḥ dīrghe yalopaḥ vaktavyaḥ : gārgābhyām , vātsābhyām . dīrghe kṛte āpatyasya ca taddhite anāti iti pratiṣedhaḥ prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . āśrīyate tatra prakṛtiḥ : taddhite iti . sarveṣām eṣām parihāraḥ : uktam vidhigrahaṇasya prayojanam vidhimātre sthānivat yathā syāt anāśrīyamāṇāyām api prakṛtau iti . atha vā punaḥ astu aviśeṣeṇa sthānivat iti . nanu ca uktam aviśeṣeṇa sthānivat iti cet lopayaṇādeśe guruvidhiḥ dvirvacanādayaḥ ca pratiṣedhe , ksalope lugvacanam , hanteḥ ghatvam iti . na eṣaḥ doṣaḥ . yat tāvat ucyate aviśeṣeṇa sthānivat iti cet lopayaṇādeśe guruvidhiḥ iti : uktam etat : na vā saṃyogasya apūrvavidhitvāt iti . yat api ucyate dvirvacanādayaḥ ca pratiṣedhe vaktavyāḥ iti : ucyante nyāse eva . ksalope lugvacanam iti : kriyate nyāse eva . hanteḥ ghatvam iti . saptame parihāram vakṣyati .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.