Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.1·1.1.63·1.1.63.1

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.63.1

P 1.1.63.1

क्अ इ,१६५।१५-१६६।८ रो इ,४९०-४९२ लुमति प्रतिषेधे एकपदस्वरस्य उपसङ्ख्यानम् । लुमति प्रतिषेधे एकपदस्वरस्य उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम्। एकपदस्वरे च लुमता लुप्ते प्रत्ययलक्षणम् न भवति इति वक्तव्यम् । किम् अविशेषेण । न इति आह । सर्वामन्त्रितसिज्लुक्स्वरवर्जम् । सर्वस्वरम् आमन्त्रितस्वरवम् सिज्लुक्स्वरम् च वर्जयित्वा । सर्वस्वर : सर्वस्तोमः , सर्वपृष्ठः : सर्वस्य सुपि इति आद्युदात्तत्वम् यथा स्यात् । आमन्त्रितस्वर : सर्पिः आगच्छ , सप्त आगच्छत : आमन्त्रितस्य च इति आद्युदात्तत्वम् यथा स्यात् । सिज्लुक्स्वर : म हि दताम् , म हि धताम् : आदिः सिचः अन्यतरस्याम् इति एषः स्वरः यथा स्यात् । किम् प्रयोजनम् । प्रयोजनम् ञिनिकिल्लुकि स्वराः । ञिनिकित्स्वराः लुकि प्रयोजयन्ति । गर्गः , वत्सः , बिदः , उर्वः , उष्ट्रग्रीवः , वामरज्जुः : ञ्निति इति आद्युदात्तत्वम् मा भूत् इति । इह च : अत्रयः : कितः इति अन्तोदात्तत्वम् मा भूत् इति । पथिमथोः सर्वनामस्थाने । पथिमथोः सर्वनामस्थाने लुकि प्रयोजनम् । पथिप्रियः , मथिप्रियः : पथिमथोः सर्वनामस्थाने इति एषः स्वरः मा भूत् इति । अह्नः रविधौ । अह्नः रविधौ लुमता लुप्ते प्रत्ययलक्षणम् न भवति इति वक्तव्यम् । अहः ददति , अहः भुङ्क्ते : रः असुपि इति प्रत्ययलक्षणेन प्रतिषेधः मा भूत् इति ।

KA I,165.15-166.8 Ro I,490-492 lumati pratiṣedhe ekapadasvarasya upasaṅkhyānam . lumati pratiṣedhe ekapadasvarasya upasaṅkhyānam kartavyam. ekapadasvare ca lumatā lupte pratyayalakṣaṇam na bhavati iti vaktavyam . kim aviśeṣeṇa . na iti āha . sarvāmantritasijluksvaravarjam . sarvasvaram āmantritasvaravam sijluksvaram ca varjayitvā . sarvasvara : sarvastomaḥ , sarvapṛṣṭhaḥ : sarvasya supi iti ādyudāttatvam yathā syāt . āmantritasvara : sarpiḥ āgaccha , sapta āgacchata : āmantritasya ca iti ādyudāttatvam yathā syāt . sijluksvara : ma hi datām , ma hi dhatām : ādiḥ sicaḥ anyatarasyām iti eṣaḥ svaraḥ yathā syāt . kim prayojanam . prayojanam ñinikilluki svarāḥ . ñinikitsvarāḥ luki prayojayanti . gargaḥ , vatsaḥ , bidaḥ , urvaḥ , uṣṭragrīvaḥ , vāmarajjuḥ : ñniti iti ādyudāttatvam mā bhūt iti . iha ca : atrayaḥ : kitaḥ iti antodāttatvam mā bhūt iti . pathimathoḥ sarvanāmasthāne . pathimathoḥ sarvanāmasthāne luki prayojanam . pathipriyaḥ , mathipriyaḥ : pathimathoḥ sarvanāmasthāne iti eṣaḥ svaraḥ mā bhūt iti . ahnaḥ ravidhau . ahnaḥ ravidhau lumatā lupte pratyayalakṣaṇam na bhavati iti vaktavyam . ahaḥ dadati , ahaḥ bhuṅkte : raḥ asupi iti pratyayalakṣaṇena pratiṣedhaḥ mā bhūt iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.1.63.1

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.63.1, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.1.63.1), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text