क्अ इ,५९।३-२४ रो इ,१९०-१९२ स्वरानन्तर्हितवचनम् । स्वरैः अनन्तर्हिताः हलः संयोगसञ्ज्ञाः भवन्ति इति वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । व्यवहितानाम् मा भूत् । पचति पनसम् । ननु च अनन्तराः इति उच्यते । तेन व्यवहितानाम् न भविष्यति । दृष्टम् आनन्तर्यम् व्यवहिते । व्यवहिते अपि अनन्तरशब्दः दृश्यते । तत् यथा : अनन्तरौ इमौ ग्रामौ इति उच्यते । तयोः च एव अन्तरा नद्यः च पर्वताः च भवन्ति । यदि तर्हि व्यवहिते अपि अनन्तरशब्दः भवति आनन्तर्यवचनम् इदानीम् किमर्थम् स्यात् । आनन्तर्यवचनम् किमर्थम् इति चेत् एकप्रतिषेधार्थम् । एकस्य हलः संयोगसञ्ज्ञा मा भूत् इति । किम् च स्यात् यदि एकस्य हलः संयोगसञ्ज्ञा स्यात् । इयेष , उवोष । इजादेः च गुरुमतः अनृच्छः इति आम् प्रसज्येत । न वा अतज्जातीयव्यवायात् । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । अतज्जातीयस्य व्यवायात् । अतज्जातीयकम् हि लोके व्यवधायकम् भवति । कथम् पुनः ज्ञायते अतज्जातीयकम् लोके व्यवधायकम् भवति इति । एवम् हि कम् चित् कः चित् पृच्छति । अनन्तरे* एते ब्राह्मणकुले* इति । सः आह । न अनन्तरे । वृषलकुलम् अनयोः अन्तरा इति । किम् पुनः कारणम् क्व चित् अतज्जातीयकम् व्यवधायकम् भवति क्व चित् न । सर्वत्र एव हि अतज्जातीयकम् व्यवधायकम् भवति । कथम् अनन्तरौ इमौ ग्रामौ इति । ग्रामशब्दः अयम् बह्वर्थः । अस्ति एव शालासमुदाये वर्तते । तत् यथा ग्रामः दग्धः इति । अस्ति वाटपरिक्षेपे वर्तते । तत् यथा ग्रामम् प्रविष्टः । अस्ति मनुष्येषु वर्तते । तत् यथा ग्रामः गतः , ग्रामः आगतः इति । अस्ति सारण्यके ससीमके सस्थण्डिलके वर्तते । तत् यथा ग्रामः लब्धः इति । तत् यः सारण्यके ससीमके सस्थण्डिलके वर्तते तम् अभिसमीक्ष्य एतत् प्रयुज्यते : अनन्तरौ इमौ ग्रामौ इति । सर्वत्र एव हि अतज्जातीयकम् व्यवधायकम् भवति ।
KA I,59.3-24 Ro I,190-192 svarānantarhitavacanam . svaraiḥ anantarhitāḥ halaḥ saṃyogasañjñāḥ bhavanti iti vaktavyam . kim prayojanam . vyavahitānām mā bhūt . pacati panasam . nanu ca anantarāḥ iti ucyate . tena vyavahitānām na bhaviṣyati . dṛṣṭam ānantaryam vyavahite . vyavahite api anantaraśabdaḥ dṛśyate . tat yathā : anantarau imau grāmau iti ucyate . tayoḥ ca eva antarā nadyaḥ ca parvatāḥ ca bhavanti . yadi tarhi vyavahite api anantaraśabdaḥ bhavati ānantaryavacanam idānīm kimartham syāt . ānantaryavacanam kimartham iti cet ekapratiṣedhārtham . ekasya halaḥ saṃyogasañjñā mā bhūt iti . kim ca syāt yadi ekasya halaḥ saṃyogasañjñā syāt . iyeṣa , uvoṣa . ijādeḥ ca gurumataḥ anṛcchaḥ iti ām prasajyeta . na vā atajjātīyavyavāyāt . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . atajjātīyasya vyavāyāt . atajjātīyakam hi loke vyavadhāyakam bhavati . katham punaḥ jñāyate atajjātīyakam loke vyavadhāyakam bhavati iti . evam hi kam cit kaḥ cit pṛcchati . anantare* ete brāhmaṇakule* iti . saḥ āha . na anantare . vṛṣalakulam anayoḥ antarā iti . kim punaḥ kāraṇam kva cit atajjātīyakam vyavadhāyakam bhavati kva cit na . sarvatra eva hi atajjātīyakam vyavadhāyakam bhavati . katham anantarau imau grāmau iti . grāmaśabdaḥ ayam bahvarthaḥ . asti eva śālāsamudāye vartate . tat yathā grāmaḥ dagdhaḥ iti . asti vāṭaparikṣepe vartate . tat yathā grāmam praviṣṭaḥ . asti manuṣyeṣu vartate . tat yathā grāmaḥ gataḥ , grāmaḥ āgataḥ iti . asti sāraṇyake sasīmake sasthaṇḍilake vartate . tat yathā grāmaḥ labdhaḥ iti . tat yaḥ sāraṇyake sasīmake sasthaṇḍilake vartate tam abhisamīkṣya etat prayujyate : anantarau imau grāmau iti . sarvatra eva hi atajjātīyakam vyavadhāyakam bhavati .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.