क्अ इ,५७।२७-५९।२ रो इ,१८६-१९० अथ यत्र बहूनाम् आनन्तर्यम् किम् तत्र द्वयोः द्वयोः संयोगस्ञ्ज्ञा भवति आहोस्वित् अविशेषेण । कः च अत्र विशेषः । समुदाये संयोगादिलोपः मस्जेः । समुदाये संयोगादिलोपः मस्जेः न सिध्यति । मङ्क्ता मङ्क्तुम् । इह च निर्ग्लेयात् , निर्ग्लायात् , निर्म्लेयात् , निर्म्लायात् : वा अन्यस्य संयोगादेः इति एत्त्वम् न प्राप्नोति । इह च संस्वरिषीष्ट इति ऋतः च संयोगादेः इति इट् न प्राप्नोति । इह च संस्वर्यते इति गुणः अर्तिसंयोगाद्योः इति गुणः न प्राप्नोति । इह च गोमान् करोति यवमान् करोति इति संयोगान्तस्य लोपः इति लोपः न प्राप्नोति । इह च निर्ग्लानः , निर्म्लानः इति संयोगादेः आतः धातोः यण्वतः इति निष्ठानत्वम् न प्राप्नोति । अस्तु तर्हि द्वयोः द्वयोः । द्वयोः हलोः संयोगः इति चेत् द्विर्वचनम् । द्वयोः हलोः संयोगः इति चेत् द्विर्वचनम् न सिध्यति । इन्द्रम् इच्छति इन्द्रीयति । इन्द्रीयतेः सन् : इन्दिद्रीयिषति । न न्द्राः संयोगादयः इति दकारस्य द्विर्वचनम् न प्राप्नोति । न वा अज्विधेः । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । अज्विधेः । न्द्राः संयोगादयः न द्विः उच्यन्ते । अजादेः इति वर्तते । अथ यदि एव बहूनाम् संयोगस्ञ्ज्ञा अथ अपि द्वयोः द्वयोः किम् गतम् एतत् इयता सूत्रेण आहोस्वित् अन्यतरस्मिन् पक्षे भूयः सूत्रम् कर्तव्यम् । गतम् इति आह । कथम् । यद तावत् बहूनाम् संयोगस्ञ्ज्ञा तदा एवम् विग्रहः करिष्यते : अविद्यमानम् अन्तरम् एषाम् इति । यदा द्वयोः द्वयोः तदा एवम् विग्रहः करिष्यते : अविद्यमानाः अन्तरा एषाम् इति । द्वयोः च एव अन्तरा कः चित् विद्यते न वा । एवम् अपि बहूनाम् एव प्राप्नोति । यान् हि भवान् षष्ठ्या प्रतिनिर्दिशति एतेषाम् अन्येन व्यवाये न भवितव्यम् । अस्तु तर्हि समुदाये सञ्ज्ञा । ननु च उक्तम् समुदाये संयोगादिलोपः मस्जेः इति । न एषः दोषः । वक्ष्यति एतत् । अन्त्यात् पूर्वः मस्जेः मित् अनुषङ्गसंयोगादिलोपार्थम् इति । अथ वा अविशेषेण संयोगसञ्ज्ञा विज्ञास्यते द्वयोः अपि बहूनाम् अपि । तत्र द्वयोः या संयोगस्ञ्ज्ञा तदाश्रयः लोपः भविष्यति । यत् अपि उच्यते इह च निर्ग्लेयात् , निर्ग्लायात् , निर्म्लेयात् , निर्म्लायात् : वा अन्यस्य संयोगादेः इति एत्त्वम् न प्राप्नोति इति अङ्गेन संयोगादिम् विशेषयिष्यामः । अङ्गस्य संयोगादेः इति । एवम् तावत् सर्वम् आङ्गम् परिहृतम् । यत् अपि उच्यते इह च गोमान् करोति यवमान् करोति इति संयोगान्तस्य लोपः इति लोपः न प्राप्नोति इति पदेन संयोगान्तम् विशेषयिष्यामः । पदस्य संयोगान्तस्य । यत् अपि उच्यते इह च निर्ग्लानः , निर्म्लानः इति संयोगादेः आतः धातोः यण्वतः इति निष्ठानत्वम् न प्राप्नोति इति धातुन संयोगादिम् विशेषयिष्यामः । धातोः संयोगादेः इति ।
KA I,57.27-59.2 Ro I,186-190 atha yatra bahūnām ānantaryam kim tatra dvayoḥ dvayoḥ saṃyogasñjñā bhavati āhosvit aviśeṣeṇa . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . samudāye saṃyogādilopaḥ masjeḥ . samudāye saṃyogādilopaḥ masjeḥ na sidhyati . maṅktā maṅktum . iha ca nirgleyāt , nirglāyāt , nirmleyāt , nirmlāyāt : vā anyasya saṃyogādeḥ iti ettvam na prāpnoti . iha ca saṃsvariṣīṣṭa iti ṛtaḥ ca saṃyogādeḥ iti iṭ na prāpnoti . iha ca saṃsvaryate iti guṇaḥ artisaṃyogādyoḥ iti guṇaḥ na prāpnoti . iha ca gomān karoti yavamān karoti iti saṃyogāntasya lopaḥ iti lopaḥ na prāpnoti . iha ca nirglānaḥ , nirmlānaḥ iti saṃyogādeḥ ātaḥ dhātoḥ yaṇvataḥ iti niṣṭhānatvam na prāpnoti . astu tarhi dvayoḥ dvayoḥ . dvayoḥ haloḥ saṃyogaḥ iti cet dvirvacanam . dvayoḥ haloḥ saṃyogaḥ iti cet dvirvacanam na sidhyati . indram icchati indrīyati . indrīyateḥ san : indidrīyiṣati . na ndrāḥ saṃyogādayaḥ iti dakārasya dvirvacanam na prāpnoti . na vā ajvidheḥ . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . ajvidheḥ . ndrāḥ saṃyogādayaḥ na dviḥ ucyante . ajādeḥ iti vartate . atha yadi eva bahūnām saṃyogasñjñā atha api dvayoḥ dvayoḥ kim gatam etat iyatā sūtreṇa āhosvit anyatarasmin pakṣe bhūyaḥ sūtram kartavyam . gatam iti āha . katham . yada tāvat bahūnām saṃyogasñjñā tadā evam vigrahaḥ kariṣyate : avidyamānam antaram eṣām iti . yadā dvayoḥ dvayoḥ tadā evam vigrahaḥ kariṣyate : avidyamānāḥ antarā eṣām iti . dvayoḥ ca eva antarā kaḥ cit vidyate na vā . evam api bahūnām eva prāpnoti . yān hi bhavān ṣaṣṭhyā pratinirdiśati eteṣām anyena vyavāye na bhavitavyam . astu tarhi samudāye sañjñā . nanu ca uktam samudāye saṃyogādilopaḥ masjeḥ iti . na eṣaḥ doṣaḥ . vakṣyati etat . antyāt pūrvaḥ masjeḥ mit anuṣaṅgasaṃyogādilopārtham iti . atha vā aviśeṣeṇa saṃyogasañjñā vijñāsyate dvayoḥ api bahūnām api . tatra dvayoḥ yā saṃyogasñjñā tadāśrayaḥ lopaḥ bhaviṣyati . yat api ucyate iha ca nirgleyāt , nirglāyāt , nirmleyāt , nirmlāyāt : vā anyasya saṃyogādeḥ iti ettvam na prāpnoti iti aṅgena saṃyogādim viśeṣayiṣyāmaḥ . aṅgasya saṃyogādeḥ iti . evam tāvat sarvam āṅgam parihṛtam . yat api ucyate iha ca gomān karoti yavamān karoti iti saṃyogāntasya lopaḥ iti lopaḥ na prāpnoti iti padena saṃyogāntam viśeṣayiṣyāmaḥ . padasya saṃyogāntasya . yat api ucyate iha ca nirglānaḥ , nirmlānaḥ iti saṃyogādeḥ ātaḥ dhātoḥ yaṇvataḥ iti niṣṭhānatvam na prāpnoti iti dhātuna saṃyogādim viśeṣayiṣyāmaḥ . dhātoḥ saṃyogādeḥ iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.