Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.1·1.1.9·1.1.9.3

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.9.3

P 1.1.9.3

क्अ इ,६२।१५-२६ रो इ,२०२-२०३ तस्य । तस्य इति तु वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । यः यस्य तुल्यास्यप्रयत्नः सः तस्य सवर्णसञ्ज्ञः यथा स्यात् । अन्यस्य तुल्यास्यप्रयत्नः अन्यस्य सवर्णसञ्ज्ञः मा भूत् । तस्य अवचनम् वचनप्रामाण्यात् । तस्य इति न वक्तव्यम् । अन्यस्य तुल्यास्यप्रयत्नः अन्यस्य सवर्णसञ्ज्ञः कस्मात् न भवति । वचनप्रामाण्यात् : सवर्णसञ्ज्ञावचनसामर्थ्यात् । यदि हि अन्यस्य तुल्यास्यप्रयत्नः सः अन्यस्य सवर्णसञ्ज्ञः स्यात् सवर्णसञ्ज्ञावचनम् अनर्थकम् स्यात् । सम्बन्धिशब्दैः वा तुल्यम् । सम्बन्धिशब्दैः वा पुनः तुल्यम् एतत् । तत् यथा सम्बन्धिशब्दाः : मातरि वर्तितव्यम् , पितरि शुश्रूषितव्यम् इति । न च उच्यते स्वस्याम् मातरि स्वस्मिन् वा पितरि इति सम्बन्धात् च एतत् गम्यते या यस्य माता यः च यस्य पिता इति । एवम् इह अपि तुल्यास्यप्रयत्नम् सवर्णम् इति अत्र सम्बन्दिशब्दौ एतौ । तत्र सम्बन्धात् एतत् गन्तव्यम् : यत् प्रति यत् तुल्यास्यप्रयत्नम् तत् प्रति तत् सवर्णसञ्ज्ञम् भवति इति ।

KA I,62.15-26 Ro I,202-203 tasya . tasya iti tu vaktavyam . kim prayojanam . yaḥ yasya tulyāsyaprayatnaḥ saḥ tasya savarṇasañjñaḥ yathā syāt . anyasya tulyāsyaprayatnaḥ anyasya savarṇasañjñaḥ mā bhūt . tasya avacanam vacanaprāmāṇyāt . tasya iti na vaktavyam . anyasya tulyāsyaprayatnaḥ anyasya savarṇasañjñaḥ kasmāt na bhavati . vacanaprāmāṇyāt : savarṇasañjñāvacanasāmarthyāt . yadi hi anyasya tulyāsyaprayatnaḥ saḥ anyasya savarṇasañjñaḥ syāt savarṇasañjñāvacanam anarthakam syāt . sambandhiśabdaiḥ vā tulyam . sambandhiśabdaiḥ vā punaḥ tulyam etat . tat yathā sambandhiśabdāḥ : mātari vartitavyam , pitari śuśrūṣitavyam iti . na ca ucyate svasyām mātari svasmin vā pitari iti sambandhāt ca etat gamyate yā yasya mātā yaḥ ca yasya pitā iti . evam iha api tulyāsyaprayatnam savarṇam iti atra sambandiśabdau etau . tatra sambandhāt etat gantavyam : yat prati yat tulyāsyaprayatnam tat prati tat savarṇasañjñam bhavati iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.1.9.3

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.9.3, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.1.9.3), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text