Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.2·1.2.11

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.2.11

P 1.2.11

क्अ इ,१९७।२४-१९८।१६ रो इइ,२४-२५ कथम् इदम् विज्ञायते : आत्मनेपदम् यौ लिङ्सिचौ इति आहोस्वित् आत्मनेपदेषु परतः यौ लिङ्सिचौ इति । किम् च अतः। यदि विज्ञायते आत्मनेपदम् यौ लिङ्सिचौ इति लिङ् विशेषितः सिच् अविशेषितः । अथ विज्ञायते आत्मनेपदेषु परतः यौ लिङ्सिचौ इति सिच् विशेषितः लिङ् अविशेषितः । यथा इच्छसि तथा अस्तु । अस्तु तावत् आत्मनेपदम् यौ लिङ्सिचौ इति । ननु च उक्तम् । लिङ् विशेषितः सिच् अविशेषितः इति । सिच् च विशेषितः । कथम् । आत्मनेपदम् सिच् न अस्ति इति कृत्वा आत्मनेपदपरे सिचि कार्यम् विज्ञास्यते । अथ वा पुनः अस्तु आत्मनेपदेषु परतः यौ लिङ्सिचौ इति । ननु च उक्तम् सिच् विशेषितः लिङ् अविशेषितः इति । लिङ् च विशेषितः । कथम् । आत्मनेपदेषु परतः लिङ् न अस्ति इति कृत्वा आत्मनेपदे लिङि कार्यम् विज्ञास्यते । न एव वा पुनः अर्थः लिङ्विशेषणेन आत्मनेपदग्रहणेन । किम् कारणम् । झल् इति वर्तते । आत्मनेपदेषु च एव लिङ् झलादिः न परस्मैपदेषु । तत् एतत् सिज्विशेषणम् आत्मनेपदग्रहणम् । अथ सिज्विशेषणे आत्मनेपदग्रहणे सति किम् प्रयोजनम् । इह मा भूत् : अयाक्षीत् , अवात्सीत् । न एतत् अस्ति । इकः इति वर्तते । एवम् अपि अनैषीत् , अचैषीत् : अत्र अपि प्राप्नोति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । हलन्तात् इति वर्तते । एवम् अपि अकोषीत् , अमोषीत् : अत्र अपि प्राप्नोति । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । झल् इति वर्तते । एवम् अपि अभैत्सीत् , अच्छैत्सीत् : अत्र अपि प्राप्नोति । न एतत् अस्ति । इग्लक्षणयोः गुणवृद्ध्योः प्रतिषेधः न च एषा इग्लक्षणा वृद्धिः । इदम् तर्हि प्रयोजनम् : इह मा भूत् : अद्राक्षीत् , अस्राक्षीत् । किम् च स्यात् । अकिल्लक्षणः अमागमः न स्यात् ।

KA I,197.24-198.16 Ro II,24-25 katham idam vijñāyate : ātmanepadam yau liṅsicau iti āhosvit ātmanepadeṣu parataḥ yau liṅsicau iti . kim ca ataḥ. yadi vijñāyate ātmanepadam yau liṅsicau iti liṅ viśeṣitaḥ sic aviśeṣitaḥ . atha vijñāyate ātmanepadeṣu parataḥ yau liṅsicau iti sic viśeṣitaḥ liṅ aviśeṣitaḥ . yathā icchasi tathā astu . astu tāvat ātmanepadam yau liṅsicau iti . nanu ca uktam . liṅ viśeṣitaḥ sic aviśeṣitaḥ iti . sic ca viśeṣitaḥ . katham . ātmanepadam sic na asti iti kṛtvā ātmanepadapare sici kāryam vijñāsyate . atha vā punaḥ astu ātmanepadeṣu parataḥ yau liṅsicau iti . nanu ca uktam sic viśeṣitaḥ liṅ aviśeṣitaḥ iti . liṅ ca viśeṣitaḥ . katham . ātmanepadeṣu parataḥ liṅ na asti iti kṛtvā ātmanepade liṅi kāryam vijñāsyate . na eva vā punaḥ arthaḥ liṅviśeṣaṇena ātmanepadagrahaṇena . kim kāraṇam . jhal iti vartate . ātmanepadeṣu ca eva liṅ jhalādiḥ na parasmaipadeṣu . tat etat sijviśeṣaṇam ātmanepadagrahaṇam . atha sijviśeṣaṇe ātmanepadagrahaṇe sati kim prayojanam . iha mā bhūt : ayākṣīt , avātsīt . na etat asti . ikaḥ iti vartate . evam api anaiṣīt , acaiṣīt : atra api prāpnoti . etat api na asti prayojanam . halantāt iti vartate . evam api akoṣīt , amoṣīt : atra api prāpnoti . na etat asti prayojanam . jhal iti vartate . evam api abhaitsīt , acchaitsīt : atra api prāpnoti . na etat asti . iglakṣaṇayoḥ guṇavṛddhyoḥ pratiṣedhaḥ na ca eṣā iglakṣaṇā vṛddhiḥ . idam tarhi prayojanam : iha mā bhūt : adrākṣīt , asrākṣīt . kim ca syāt . akillakṣaṇaḥ amāgamaḥ na syāt .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.2.11

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.2.11, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.2.11), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text