क्अ इ,२०७।१६-२०८।९ रो इइ,४६-४८ समाहारः स्वरितः इति उच्यते । कस्य समाहारः स्वरितसञ्ज्ञः भवति । अचोः इति आह । समाहारः अचोः चेत् न अभावात् । समाहारः अचोः चेत् तत् न । किम् कारणम् । अभावात् । न हि अचोः समाहारः अस्ति । ननु अयम् अस्ति गाङ्गेनूपे इति । न एषः अचोः समाहारः । अन्यः अयम् उदात्तानुदात्तयोः स्थाने एकः आदिश्यते । एवम् तर्हि गुणयोः । गुणयोः चेत् न अच्प्रकरणात् । गुणयोः समहारः इति चेत् तत् न । किम् कारणम् । अच्प्रकरणात् । अच् इति वर्तते । सिद्धम् तु अच्समुदायस्य अभावात् तद्गुणे सम्प्रत्ययः । सिद्धम् एतत् । कथम् । अच्समुदायः न अस्ति इति कृत्वा तद्गुणस्य अचः समाहारगुणस्य सम्प्रत्ययः भविष्यति । कथम् पुनः समाहारः इति अनेन अच् शक्यः प्रतिनिर्देष्टुम् । मतुब्लोपः अत्र द्रष्टव्यः । तत् यथा पुष्पकाः एषाम् ते पुष्पकाः , कालकाः एषाम् ते कालकाः इति एवम् समाहारवान् समाहारः । अथ वा अकारः मत्वर्थीयः । तत् यथा तुन्दः , घाटः इति । यदि एवम् त्रैस्वर्यम् न प्रकल्पते । तत्र कः दोषः । त्रैस्वर्यम् अधीमहे इति एतत् न उपपद्यते । न एतत् गुणापेक्षम् । किम् तर्हि । अजपेक्षम् । त्रैस्वर्यम् अधीमहे : त्रिप्रकारैः अज्भिः अधीमहे कैः चित् उदात्तगुणैः कैः चित् अनुदात्तगुणैः कैः चित् उभयगुणैः । तत् यथा : शुक्लगुणः शुक्लः कृष्णगुणः कृष्णः । यः इदानीम् उभयगुणः सः तृतीयाम् आख्याम् लभते कल्माषः इति वा सारङ्गः इति वा । एवम् इह अपि उदात्तगुणः उदात्तः अनुदात्तगुणः अनुदात्तः । यः इदानीम् उभयवान् स तृतीयाम् आख्याम् लभते स्वरितः इति ।
KA I,207.16-208.9 Ro II,46-48 samāhāraḥ svaritaḥ iti ucyate . kasya samāhāraḥ svaritasañjñaḥ bhavati . acoḥ iti āha . samāhāraḥ acoḥ cet na abhāvāt . samāhāraḥ acoḥ cet tat na . kim kāraṇam . abhāvāt . na hi acoḥ samāhāraḥ asti . nanu ayam asti gāṅgenūpe iti . na eṣaḥ acoḥ samāhāraḥ . anyaḥ ayam udāttānudāttayoḥ sthāne ekaḥ ādiśyate . evam tarhi guṇayoḥ . guṇayoḥ cet na acprakaraṇāt . guṇayoḥ samahāraḥ iti cet tat na . kim kāraṇam . acprakaraṇāt . ac iti vartate . siddham tu acsamudāyasya abhāvāt tadguṇe sampratyayaḥ . siddham etat . katham . acsamudāyaḥ na asti iti kṛtvā tadguṇasya acaḥ samāhāraguṇasya sampratyayaḥ bhaviṣyati . katham punaḥ samāhāraḥ iti anena ac śakyaḥ pratinirdeṣṭum . matublopaḥ atra draṣṭavyaḥ . tat yathā puṣpakāḥ eṣām te puṣpakāḥ , kālakāḥ eṣām te kālakāḥ iti evam samāhāravān samāhāraḥ . atha vā akāraḥ matvarthīyaḥ . tat yathā tundaḥ , ghāṭaḥ iti . yadi evam traisvaryam na prakalpate . tatra kaḥ doṣaḥ . traisvaryam adhīmahe iti etat na upapadyate . na etat guṇāpekṣam . kim tarhi . ajapekṣam . traisvaryam adhīmahe : triprakāraiḥ ajbhiḥ adhīmahe kaiḥ cit udāttaguṇaiḥ kaiḥ cit anudāttaguṇaiḥ kaiḥ cit ubhayaguṇaiḥ . tat yathā : śuklaguṇaḥ śuklaḥ kṛṣṇaguṇaḥ kṛṣṇaḥ . yaḥ idānīm ubhayaguṇaḥ saḥ tṛtīyām ākhyām labhate kalmāṣaḥ iti vā sāraṅgaḥ iti vā . evam iha api udāttaguṇaḥ udāttaḥ anudāttaguṇaḥ anudāttaḥ . yaḥ idānīm ubhayavān sa tṛtīyām ākhyām labhate svaritaḥ iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.