क्अ इ,२२६।२०-२२७।१० रो इइ,९८-१०० व्यक्तिवचने इति किमर्थम् । शिरीषाणाम् अदूरभवः ग्रामः शिरीषाः । तस्य ग्रामस्य वनम् शिरीषवनम् । किम् च स्यात् । विभाषा ओषधिवनस्पतिभ्यः इति णत्वम् प्रसज्येत । अपरः आह : कटुबदर्याः अदूरभवः ग्रामः कटुबदरी । षष्ठी युक्तवद्भावेन मा भूत् इति । अथ व्यक्तिवचने इति अपि उच्यमाने कस्मात् एव अत्र न भवति । षष्ठी अपि हि वचनम् । न इदम् पारिभाषिकस्य वचनस्य ग्रहणम् । किम् तर्हि । अन्वर्थग्रहणम् : उच्यते वचनम् इति । एवम् अपि षष्ठी प्राप्नोति । षष्ठी अपि हि उच्यते । लुपा उक्तत्वात् तस्य अर्थस्य द्वितीयस्य प्रयोगेण न भवितव्यम् उक्तार्थानाम् अप्रयोगः इति । आतिदेशिकी तर्हि प्राप्नोति । एवम् तर्हि प्राक् अपि वृत्तेः युक्तम् वृत्तम् च अपि । इह यावता युक्तम् वक्तुः च कामचारः प्राक् वृत्तेः लिङ्गसङ्ख्ये ये । प्राक् अपि वृत्तेः युक्तम् वनस्पतिभिः नगरम् वृत्तम् च अपि युक्तम् वनस्पतिभिः नगरम् । वृत्ते च युक्तवद्भावः विधीयते । कामचारः च प्रयोक्तुः प्राक् वृत्तेः ये लिङ्गसङ्ख्ये ते* अतिदेष्टुम् वृत्तस्य वा ये लिङ्गसङ्ख्ये । यावता कार्मचारः वृत्तस्य ये लिङ्गसङ्ख्ये ते* अतिदिश्येते न प्राक् वृत्तेः ये ।
KA I,226.20-227.10 Ro II,98-100 vyaktivacane iti kimartham . śirīṣāṇām adūrabhavaḥ grāmaḥ śirīṣāḥ . tasya grāmasya vanam śirīṣavanam . kim ca syāt . vibhāṣā oṣadhivanaspatibhyaḥ iti ṇatvam prasajyeta . aparaḥ āha : kaṭubadaryāḥ adūrabhavaḥ grāmaḥ kaṭubadarī . ṣaṣṭhī yuktavadbhāvena mā bhūt iti . atha vyaktivacane iti api ucyamāne kasmāt eva atra na bhavati . ṣaṣṭhī api hi vacanam . na idam pāribhāṣikasya vacanasya grahaṇam . kim tarhi . anvarthagrahaṇam : ucyate vacanam iti . evam api ṣaṣṭhī prāpnoti . ṣaṣṭhī api hi ucyate . lupā uktatvāt tasya arthasya dvitīyasya prayogeṇa na bhavitavyam uktārthānām aprayogaḥ iti . ātideśikī tarhi prāpnoti . evam tarhi prāk api vṛtteḥ yuktam vṛttam ca api . iha yāvatā yuktam vaktuḥ ca kāmacāraḥ prāk vṛtteḥ liṅgasaṅkhye ye . prāk api vṛtteḥ yuktam vanaspatibhiḥ nagaram vṛttam ca api yuktam vanaspatibhiḥ nagaram . vṛtte ca yuktavadbhāvaḥ vidhīyate . kāmacāraḥ ca prayoktuḥ prāk vṛtteḥ ye liṅgasaṅkhye te* atideṣṭum vṛttasya vā ye liṅgasaṅkhye . yāvatā kārmacāraḥ vṛttasya ye liṅgasaṅkhye te* atidiśyete na prāk vṛtteḥ ye .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इ,२२७।११-२६ रो इइ,१००-१०२ किमर्थम् पुनः इदम् उच्यते । अन्यत्र अभिधेयव्यक्तिवचनभावात् लुपि युक्तवदनुदेशः । अन्यत्र अभिधेयवत् लिङ्गवचनानि भवन्ति । क्व अन्यत्र । लुकि : लवणः सुपः , लवणा यवागुः , लवणम् शाकम् इति । अन्यत्र अभिधेयवत् लिङ्गवचनानि भवन्ति लुकि। इह अपि अन्यत्र अभिधेयवत् लिङ्गवचनानि प्राप्नुवन्ति । इष्यन्ते च अभिधानवत् स्युः इति । तत् च अन्तरेण यत्नम् न सिध्यति इति लुपि युक्तवदनुदेशः । एवमर्थम् इदम् उच्यते । अस्ति प्रयोजनम् एतत् । किम् तर्हि इति । लुपः अदर्शनसञ्ज्ञित्वात् अर्थगतिः न उपपद्यते । लुप् नाम इयम् अदर्शनस्य सञ्ज्ञा क्रियते । न च अदर्शनस्य लिङ्गसङ्ख्ये शक्येते* अतिदेष्टुम् । लुपः अदर्शनसञ्ज्ञित्वात् अर्थगतिः न उपपद्यते । न वा अदर्शनस्य अशक्यत्वात् अर्थगतिः साहचर्यात् । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । अदर्शनस्य अशक्यत्वात् । अदर्शनस्य लिङ्गसङ्ख्ये* अशक्ये* अतिदेष्टुम् इति कृत्वा अदर्शनसहचरितः यः अर्थः तस्य गतिः भविष्यति साहचर्यात् । योगाभावात् च अन्यस्य । अदर्शनेन च योगः न अस्ति इति कृत्वा अदर्शनसहचरितः यः अर्थः तस्य गतिः भविष्यति साहचर्यात् ।
KA I,227.11-26 Ro II,100-102 kimartham punaḥ idam ucyate . anyatra abhidheyavyaktivacanabhāvāt lupi yuktavadanudeśaḥ . anyatra abhidheyavat liṅgavacanāni bhavanti . kva anyatra . luki : lavaṇaḥ supaḥ , lavaṇā yavāguḥ , lavaṇam śākam iti . anyatra abhidheyavat liṅgavacanāni bhavanti luki. iha api anyatra abhidheyavat liṅgavacanāni prāpnuvanti . iṣyante ca abhidhānavat syuḥ iti . tat ca antareṇa yatnam na sidhyati iti lupi yuktavadanudeśaḥ . evamartham idam ucyate . asti prayojanam etat . kim tarhi iti . lupaḥ adarśanasañjñitvāt arthagatiḥ na upapadyate . lup nāma iyam adarśanasya sañjñā kriyate . na ca adarśanasya liṅgasaṅkhye śakyete* atideṣṭum . lupaḥ adarśanasañjñitvāt arthagatiḥ na upapadyate . na vā adarśanasya aśakyatvāt arthagatiḥ sāhacaryāt . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . adarśanasya aśakyatvāt . adarśanasya liṅgasaṅkhye* aśakye* atideṣṭum iti kṛtvā adarśanasahacaritaḥ yaḥ arthaḥ tasya gatiḥ bhaviṣyati sāhacaryāt . yogābhāvāt ca anyasya . adarśanena ca yogaḥ na asti iti kṛtvā adarśanasahacaritaḥ yaḥ arthaḥ tasya gatiḥ bhaviṣyati sāhacaryāt .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इ,२२८।१-३ रो इइ,१०२ समासे उत्तरपदस्य बहुवचनस्य लुपः । समासे उत्तरपदस्य बहुवचनस्य लुपः युक्तवद्भावः वक्तव्यः : मधुरापञ्चालाः । किम् प्रयोजनम् । नियमार्थम् । समासे उत्तरपदस्य एव । क्व मा भूत् । पञ्चालमधुरे* इति ।
KA I,228.1-3 Ro II,102 samāse uttarapadasya bahuvacanasya lupaḥ . samāse uttarapadasya bahuvacanasya lupaḥ yuktavadbhāvaḥ vaktavyaḥ : madhurāpañcālāḥ . kim prayojanam . niyamārtham . samāse uttarapadasya eva . kva mā bhūt . pañcālamadhure* iti .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.