क्अ इ,२५८।२२-२५९।१४ रो इइ,१९६-१९८ अथ यदि एव क्रियावचनः धातुः इति एषः पक्षः अथ अपि भाववचनः धातुः किम् गतम् एतत् इयता सूत्रेण आहोस्वित् अन्यतरस्मिन् पक्षे भूयः सूत्रम् कर्तव्यम् । गतम् इति आह । कथम् । अयम् आदिशब्दः अस्ति एव व्यवस्थायाम् वर्तते । तत् यथा : देवदत्तादीन् समुपविष्टान् आह : देवदत्तादयः आनीयन्ताम् इति । ते उत्थाप्य आनीयन्ते । अस्ति प्रकारे वर्तते । तत् यथा : देवदत्तादयः आढ्याः अभिरूपाः दर्शनीयाः पक्षवन्तः । देवदत्तप्रकाराः इति गम्यते । प्रत्येकम् च आदिशब्दः परिसमाप्यते । भ्वादयः इति च वादयः इति च । तत् यदा तावत् क्रियावचनः धातुः इति एषः पक्षः तदा भू इति अत्र यः आदिशब्दः सः व्यवस्थायाम् वर्तते वा इति अत्र यः आदिशब्दः सः प्रकारे । भू इति एवमादयः वा इति एवम्प्रकाराः इति । यदा तु भाववचनः धातुः इति एषः पक्षः तदा वा इति अत्र यः आदिशब्दः सः व्यवस्थायाम् भू इति अत्र यः आदिशब्दः सः प्रकारे । वा इति एवमादयः भू इति एवम्प्रकाराः इति । यदि तर्हि लक्षणम् क्रियते न इदानीम् पाठः कर्तव्यः । कर्तव्यः च । किम् प्रयोजनम् । भूवादिपाठः प्रातिपदिकाणपयत्यादिनिवृत्त्यर्थः । भूवादिपाठः कर्तव्यः । किम् प्रयोजनम् । प्रातिपदिकाणपयत्यादिनिवृत्त्यर्थः । प्रातिपदिकनिवृत्त्यर्थः आणपयत्यादिनिवृत्त्यर्थः च । के पुनः आणपयत्यादयः । आणपयति वट्टति वड्ढति इति । स्वरानुबन्धज्ञापनाय च । स्वरानुबन्धज्ञापनाय च पाठः कर्तव्यः : स्वरान् अनुबन्धान् च ज्ञास्यामि इति । न हि अन्तरेण पाथम् स्वराः अनुबन्धाः वा शक्याः विज्ञातुम् । ये तु एते न्याय्यविकरणाः उदात्ताः अननुबन्धकाः पठ्यन्ते एतेषाम् पाठः शक्यः अकर्तुम् । एतेषाम् अपि अवश्यम् आणपयत्यादिनिवृत्त्यर्थः पाठः कर्तव्यः । न कर्तव्यः । शिष्टप्रयोगात् आणपयत्यादीनाम् निवृत्तिः भविष्यति । सः च अवश्यम् शिष्टप्रयोगः उपास्यः ये अपि पठ्यन्ते तेषाम् अपि विपर्यासनिवृत्त्यर्थः । लोके हि कृष्यर्थे कसिम् प्रयुञ्जते दृश्यर्थे च दिशिम् ।
KA I,258.22-259.14 Ro II,196-198 atha yadi eva kriyāvacanaḥ dhātuḥ iti eṣaḥ pakṣaḥ atha api bhāvavacanaḥ dhātuḥ kim gatam etat iyatā sūtreṇa āhosvit anyatarasmin pakṣe bhūyaḥ sūtram kartavyam . gatam iti āha . katham . ayam ādiśabdaḥ asti eva vyavasthāyām vartate . tat yathā : devadattādīn samupaviṣṭān āha : devadattādayaḥ ānīyantām iti . te utthāpya ānīyante . asti prakāre vartate . tat yathā : devadattādayaḥ āḍhyāḥ abhirūpāḥ darśanīyāḥ pakṣavantaḥ . devadattaprakārāḥ iti gamyate . pratyekam ca ādiśabdaḥ parisamāpyate . bhvādayaḥ iti ca vādayaḥ iti ca . tat yadā tāvat kriyāvacanaḥ dhātuḥ iti eṣaḥ pakṣaḥ tadā bhū iti atra yaḥ ādiśabdaḥ saḥ vyavasthāyām vartate vā iti atra yaḥ ādiśabdaḥ saḥ prakāre . bhū iti evamādayaḥ vā iti evamprakārāḥ iti . yadā tu bhāvavacanaḥ dhātuḥ iti eṣaḥ pakṣaḥ tadā vā iti atra yaḥ ādiśabdaḥ saḥ vyavasthāyām bhū iti atra yaḥ ādiśabdaḥ saḥ prakāre . vā iti evamādayaḥ bhū iti evamprakārāḥ iti . yadi tarhi lakṣaṇam kriyate na idānīm pāṭhaḥ kartavyaḥ . kartavyaḥ ca . kim prayojanam . bhūvādipāṭhaḥ prātipadikāṇapayatyādinivṛttyarthaḥ . bhūvādipāṭhaḥ kartavyaḥ . kim prayojanam . prātipadikāṇapayatyādinivṛttyarthaḥ . prātipadikanivṛttyarthaḥ āṇapayatyādinivṛttyarthaḥ ca . ke punaḥ āṇapayatyādayaḥ . āṇapayati vaṭṭati vaḍḍhati iti . svarānubandhajñāpanāya ca . svarānubandhajñāpanāya ca pāṭhaḥ kartavyaḥ : svarān anubandhān ca jñāsyāmi iti . na hi antareṇa pātham svarāḥ anubandhāḥ vā śakyāḥ vijñātum . ye tu ete nyāyyavikaraṇāḥ udāttāḥ ananubandhakāḥ paṭhyante eteṣām pāṭhaḥ śakyaḥ akartum . eteṣām api avaśyam āṇapayatyādinivṛttyarthaḥ pāṭhaḥ kartavyaḥ . na kartavyaḥ . śiṣṭaprayogāt āṇapayatyādīnām nivṛttiḥ bhaviṣyati . saḥ ca avaśyam śiṣṭaprayogaḥ upāsyaḥ ye api paṭhyante teṣām api viparyāsanivṛttyarthaḥ . loke hi kṛṣyarthe kasim prayuñjate dṛśyarthe ca diśim .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.